Đột quỵ không chờ đến tuổi già
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị tắc nghẽn do cục máu đông hoặc khi mạch máu não vỡ gây chảy máu; thiếu oxy khiến tế bào não bắt đầu chết. Hai thể này có thể khởi đầu với biểu hiện giống nhau nhưng cách điều trị khác nhau, nên cần chẩn đoán hình ảnh để phân biệt. Người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ, kể cả khi đang đi làm, chơi thể thao và không biết mình có bệnh nền. Quan niệm rằng đây chỉ là bệnh của người cao tuổi khiến người bệnh và gia đình dễ bỏ qua triệu chứng, chờ nghỉ ngơi thay vì tìm trợ giúp. Đó là sự chủ quan nguy hiểm: đột quỵ người trẻ không phải chuyện hiếm đến mức có thể gạt đi khi một bên cơ thể đột nhiên yếu hoặc lời nói bất thường.
Ngoài tăng huyết áp và đái tháo đường, nguy cơ còn liên quan đến hút thuốc, béo phì, ít vận động, căng thẳng kéo dài và một số vấn đề như dị dạng mạch máu, bóc tách động mạch vùng cổ - não hoặc bệnh tim tiềm ẩn. Tuổi trẻ hay vẻ ngoài khỏe mạnh không đủ để loại trừ khả năng đột quỵ.

Nhận ra dấu hiệu và hành động ngay
Nói ngọng, cười lệch và một bên tay đột ngột yếu là những dấu hiệu đột quỵ cần được xem như tình huống cấp cứu, không phải cơn mệt thoáng qua. Người bệnh có thể đột nhiên nói khó, không hiểu lời người khác, làm rơi đồ, yếu chân, mất thăng bằng, chóng mặt hoặc nhìn mờ. Hãy nhớ quy tắc BE FAST: mất thăng bằng (B), thay đổi thị lực (E), mặt lệch (F), tay yếu (A), lời nói bất thường (S) và thời gian cần hành động ngay (T). Triệu chứng có thể nhẹ hoặc tự thuyên giảm sau vài phút, nhưng điều đó không có nghĩa là đã an toàn; vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt. Ghi nhớ thời điểm người bệnh lần cuối được nhìn thấy hoàn toàn bình thường hoặc lúc triệu chứng bắt đầu để báo cho nhân viên y tế. Đừng chờ xem người bệnh có tự hồi phục hay không, và đừng tự kết luận nguyên nhân từ biểu hiện bên ngoài: bác sĩ cần chụp CT hoặc MRI để xác định mạch máu bị tắc hay chảy máu, vì hướng điều trị của hai thể khác nhau.

Thời gian vàng không phải lý do để bỏ cuộc
Trong đột quỵ, từng phút đều đáng giá vì vùng não thiếu máu tiếp tục bị tổn thương. Với một số trường hợp đột quỵ do tắc mạch, thuốc tiêu sợi huyết thường được cân nhắc trong khoảng 4,5 giờ đầu; người đủ điều kiện cũng có thể được can thiệp lấy huyết khối. Vì vậy, trì hoãn cấp cứu có thể làm mất cơ hội điều trị hiệu quả nhất. Tuy nhiên, nếu đã qua mốc này, gia đình vẫn nên đưa người bệnh đến bệnh viện ngay: việc lựa chọn điều trị phụ thuộc vào thể đột quỵ, thời điểm khởi phát và đánh giá chuyên môn, không thể tự quyết định ở nhà.
Cấp cứu đột quỵ không đồng nghĩa với tự cho uống thuốc hoặc chờ triệu chứng rõ hơn. Chẩn đoán và điều trị phải do nhân viên y tế thực hiện sau khi xác định nguyên nhân. Hãy hành động ngay cả khi dấu hiệu ban đầu chỉ là nói đớ, nụ cười mất cân đối hay một bàn tay bỗng vụng về.

Kiểm soát huyết áp là việc cần làm trước biến cố
Tăng huyết áp thường không gây biểu hiện rõ trong giai đoạn đầu nhưng có thể làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa và khiến mạch máu não hẹp hoặc tắc; lâu dài, thành mạch suy yếu cũng dễ vỡ hơn. Khoảng 71% bệnh nhân đột quỵ tại các đơn vị điều trị đột quỵ lớn có tiền sử tăng huyết áp. Con số này nhấn mạnh vì sao kiểm soát huyết áp không chỉ dành cho người đã từng đột quỵ. Duy trì huyết áp theo mục tiêu bác sĩ đề ra giúp giảm nguy cơ đột quỵ lần đầu và tái phát; không tự ý ngừng thuốc hay đổi liều khi chỉ số trở về bình thường.
Đo huyết áp định kỳ, tuân thủ điều trị và trao đổi với bác sĩ về mục tiêu phù hợp với sức khỏe của mình là những việc thiết thực. Kết hợp với kiểm soát đường huyết, ăn uống cân bằng, vận động đều đặn và tránh thuốc lá có thể góp phần giảm nguy cơ. Đừng đợi đến khi có dấu hiệu cảnh báo mới quan tâm đến huyết áp: phòng ngừa là việc làm hằng ngày, còn khi triệu chứng xuất hiện, lựa chọn đúng là cấp cứu ngay.






