Từ nhà máy đạt chuẩn đến đối tác đáng chọn
Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp gỗ là khả năng tạo ra giá trị vượt khỏi sản phẩm đạt chuẩn và giá chào, bằng thiết kế, tốc độ đáp ứng, dịch vụ đáng tin cậy và sự chủ động đồng hành với nhà mua. Đây là khác biệt quyết định khi nhiều nhà máy cùng có thể sản xuất một mặt hàng tương tự. Tại hội thảo chuyên ngành gỗ ở TP.HCM do Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM tổ chức, Jerome Pham, cựu Giám đốc điều hành Home Depot Việt Nam, đặt câu hỏi vì sao nhà bán lẻ Mỹ nên chọn một doanh nghiệp Việt khi có nhiều nguồn cung. Theo ông, khoảng 20 năm trước Việt Nam có chừng 15 nhà máy đủ năng lực làm đồ gỗ ngoài trời; hiện nay có thể có 50–70 nhà máy sản xuất mặt hàng tương tự. Đó là lúc chất lượng và giá cạnh tranh thôi không còn là lợi thế đủ sức giữ chân đối tác. Giá thấp có thể mở cửa cho đơn hàng đầu tiên, nhưng không tạo ra lý do thuyết phục để nhà mua Mỹ tiếp tục quay lại.
Bán giải pháp, không chỉ nhận đơn hàng
Khi sản phẩm giữa các nhà cung cấp dễ thay thế, doanh nghiệp cần giúp nhà mua giải quyết nhiều việc hơn khâu sản xuất. Các nhà bán lẻ Mỹ ngày càng tìm đối tác có thể tham gia thiết kế và phát triển sản phẩm theo mô hình ODM, hỗ trợ xử lý chất lượng, tồn kho, bán hàng, thậm chí tổ chức kho hàng tại Mỹ. Đây không phải danh sách dịch vụ để doanh nghiệp nào cũng phải lập tức đầu tư toàn diện; đó là tín hiệu cho thấy nhà mua coi trọng khả năng phối hợp xuyên suốt chuỗi cung ứng. Tốc độ cũng là một phần của dịch vụ. Jerome Pham nêu mục tiêu doanh nghiệp có thể làm mẫu trong 48 giờ thay vì một tuần, hoặc báo giá trong 5 giờ thay vì 24 giờ. Những mốc này cho thấy phản hồi nhanh có thể tạo ưu thế cụ thể, miễn là không đánh đổi độ chính xác. Doanh nghiệp gỗ nên chủ động tìm hiểu nhu cầu của nhà bán lẻ, đề xuất sản phẩm mới và giữ ổn định chất lượng lẫn lịch giao hàng, thay vì chỉ chờ yêu cầu báo giá.
Thiết kế và câu chuyện giúp đồ gỗ Việt Nam có bản sắc
Muốn thoát khỏi cuộc đua giá thấp, doanh nghiệp cần biến thiết kế thành năng lực cốt lõi chứ không phải khâu hoàn thiện sau sản xuất. Trần Lam Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ HAWA, cho rằng ngành gỗ cần đầu tư vào thiết kế, câu chuyện sản phẩm và thương hiệu để tăng giá trị xuất khẩu. Khi mẫu mã có bản sắc và thương hiệu tạo được niềm tin, sản phẩm không còn bị so sánh thuần túy như một món hàng giống hệt của hàng chục nhà máy khác. Câu chuyện cũng cần có căn cứ: nguồn gốc nguyên liệu, sinh kế cộng đồng và tác động môi trường có thể làm rõ giá trị riêng của sản phẩm. Chẳng hạn, gỗ keo trồng ở Cà Mau có thể gắn với vùng đất và đời sống người dân địa phương, rồi được thể hiện qua thiết kế phù hợp. Đây là cách đồ gỗ Việt Nam kể câu chuyện của mình, thay vì để nhà mua định nghĩa sản phẩm chỉ bằng thông số và giá.
Nhu cầu thị trường đòi hỏi năng lực đổi mới
Thiết kế có giá trị khi bắt đầu từ nhu cầu thật của người tiêu dùng. Theo thông tin được nêu tại hội thảo, xu hướng ở Mỹ đang dịch chuyển về nội thất bọc đệm, ghế điều chỉnh tư thế và sản phẩm tích hợp công nghệ phục vụ sức khỏe. Doanh nghiệp gỗ cần theo sát những chuyển động đó để đề xuất mặt hàng phù hợp, thay vì tiếp tục sản xuất những mẫu quen thuộc chỉ vì đã có sẵn dây chuyền. Áp lực thị trường càng đáng chú ý khi xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt hơn 15 tỉ USD trong 10 tháng đầu năm 2026, tăng 6,8% so với cùng kỳ, nhưng giá trị xuất khẩu sang Mỹ giảm 4,1%; thị trường này vẫn chiếm khoảng một nửa kim ngạch toàn ngành. Tăng trưởng chung vì thế không bảo đảm từng doanh nghiệp giữ được vị thế ở thị trường lớn nhất. Muốn thu hút nhà mua Mỹ, doanh nghiệp phải kết hợp năng lực sản xuất với nghiên cứu nhu cầu, phát triển sản phẩm, giao hàng ổn định và dịch vụ sau bán.
Kết luận, lợi thế bền vững của ngành xuất khẩu gỗ không nằm ở việc có thêm một nhà máy làm tốt cùng mẫu hàng, mà ở khả năng trở thành đối tác giúp nhà mua phát triển sản phẩm và phục vụ thị trường hiệu quả hơn. Chất lượng và giá là điều kiện cần; thiết kế có bản sắc, phản hồi nhanh, nguồn cung đáng tin cậy và sự chủ động mới là lý do để được lựa chọn lâu dài.






