Thủy điện Sê San 3 mở rộng là gì và vì sao quan trọng?
Dự án Thủy điện Sê San 3 mở rộng là công trình thủy điện mới công suất thiết kế 130MW, được xây dựng trên cơ sở tận dụng dòng chảy và nước xả thừa của Nhà máy Thủy điện Sê San 3 hiện hữu, với mục tiêu bổ sung sản lượng điện sạch cho hệ thống điện quốc gia và tăng cường an ninh năng lượng khu vực Tây Nguyên trong dài hạn.
UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư đối với dự án Nhà máy Thủy điện Sê San 3 mở rộng, giao Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư. Đây không chỉ là một dự án “mở rộng nhà máy điện” theo nghĩa kỹ thuật, mà là bước đi thể hiện rõ chiến lược EVN đầu tư năng lượng theo hướng ưu tiên thủy điện sạch, có khả năng điều tiết. Dự án triển khai tại xã Ia Ly (Gia Lai) và xã Ya Ly (Quảng Ngãi), với tổng diện tích sử dụng đất khoảng 47,80ha, trong đó đất sử dụng lâu dài 30,15ha và đất tạm thời 17,65ha. Việc tỉnh Gia Lai nhanh chóng ủng hộ cho thấy địa phương coi đây là trụ cột mới trong đảm bảo cung cấp điện Gia Lai và khu vực phụ cận.
3.500 tỷ đồng cho 130MW: lựa chọn tối ưu hay đánh cược lớn?
Với tổng vốn đầu tư hơn 3.486 tỷ đồng, tương đương con số “gần 3.500 tỷ đồng” được công bố, EVN đang đặt cược đáng kể vào Thủy điện Sê San 3 mở rộng. Công trình có công suất thiết kế 130MW và sản lượng điện hằng năm khoảng 90,57 triệu kWh. Nói cách khác, mỗi đồng vốn bỏ ra phải được thu hồi nhờ khả năng chạy máy linh hoạt, tận dụng nước xả lũ, và giảm chi phí đầu tư nguồn mới ở nơi khác. Dự án được đấu nối bằng đường dây 220kV mạch đơn từ trạm 220kV Sê San 3 mở rộng đến thanh cái 220kV trạm Sê San 3 hiện hữu, giúp tối ưu hạ tầng sẵn có, giảm chi phí lưới.
Điểm đáng chú ý về cấu trúc vốn là phần vốn góp chỉ chiếm 20% tổng mức đầu tư, còn 80% là vốn huy động. Điều này cho thấy EVN chọn mô hình tài chính đòn bẩy mạnh, chấp nhận áp lực trả nợ để đổi lại khả năng mở rộng nhanh công suất nguồn. Từ góc độ chiến lược, đây là động thái hợp lý nếu dòng tiền từ nguồn thủy điện này ổn định và hệ số sử dụng cao, nhưng nó cũng đòi hỏi kỷ luật trong tiến độ và quản trị rủi ro, bởi bất kỳ chậm trễ nào trong khởi công (tháng 5/2027) và đưa vào vận hành (tháng 6/2030) đều sẽ đội chi phí tài chính.
Tận dụng nước xả thừa: từ “lãng phí” thành công suất dự phòng chiến lược
Điểm thông minh nhất của dự án Thủy điện Sê San 3 mở rộng là mục tiêu tận dụng tối đa nguồn nước xả thừa trong mùa lũ của nhà máy hiện hữu, tối ưu hóa tiềm năng kinh tế – kỹ thuật dòng chảy trên lưu vực sông Sê San. Trong nhiều năm, câu chuyện nước xả lũ không phát điện luôn bị coi là “phần mất đi” của hệ thống, vừa gây áp lực cho hạ du, vừa không tạo giá trị. Nay, EVN biến phần nước này thành sản lượng điện sạch và công suất dự phòng. Theo hồ sơ dự án, nguồn nước xả thừa hằng năm sẽ được dùng để phát điện, đồng thời bổ sung nguồn dự phòng công suất, góp phần tăng tính linh hoạt, độ tin cậy và an toàn vận hành hệ thống điện.
Về mặt kỹ thuật, việc tạo thêm một nhà máy trong cùng bậc thang dòng sông làm tăng khả năng điều tiết giữa các tổ máy, cải thiện độ an toàn khi điều hành lưới, đặc biệt trong những thời điểm phụ tải biến động. Về mặt kinh tế, đây là cách “tối đa hóa tài sản hiện hữu” thay vì chỉ đổ tiền vào nguồn mới hoàn toàn độc lập. Chính vì thế, Sê San 3 mở rộng không chỉ là một dự án mở rộng nhà máy điện đơn thuần mà là bài học về cách nâng hiệu quả chuỗi thủy điện đã tồn tại.
Gia Lai, Tây Nguyên và bài toán an ninh năng lượng khu vực
Dự án được đầu tư nhằm cung cấp sản lượng điện sạch từ nguồn năng lượng tái tạo cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Gia Lai. Nói cụ thể hơn, Thủy điện Sê San 3 mở rộng sẽ giúp tăng cung cấp điện Gia Lai và khu vực Tây Nguyên, nơi đang thu hút nhiều dự án nông nghiệp công nghệ cao, chế biến và dịch vụ. Điện ổn định không chỉ là chuyện có đủ công suất, mà còn là khả năng đáp ứng nhanh khi phụ tải tăng. Việc bổ sung công suất linh hoạt, có thể phát nhanh khi cần, chính là lợi thế của thủy điện trong cơ cấu nguồn.
Theo quyết định của tỉnh, dự án có thời hạn hoạt động 50 năm kể từ ngày chấp thuận chủ trương đầu tư, cho thấy đây là một trụ cột dài hạn trong quy hoạch năng lượng địa phương. Song song đó, tỉnh yêu cầu EVN phối hợp với các cơ quan hai tỉnh Gia Lai và Quảng Ngãi rà soát ranh giới, diện tích đất; hoàn thành thủ tục đất đai, lâm nghiệp; và tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn đập, hồ chứa, phòng chống thiên tai, lắp đặt quan trắc, cảnh báo và vận hành xả lũ theo quy trình được phê duyệt. Nói cách khác, sự chấp thuận của địa phương đi kèm trách nhiệm cao hơn về an toàn và môi trường.
Thủy điện trong chiến lược quốc gia và bước đi tiếp theo của EVN
Thủy điện vẫn đang là một trong những nguồn năng lượng tái tạo quan trọng trong kế hoạch phát triển năng lượng quốc gia, vì vừa cung cấp điện sạch, vừa có khả năng điều tiết hệ thống. Dự án Thủy điện Sê San 3 mở rộng, cùng với dự án Nhà máy Thủy điện Sê San 4 mở rộng do EVN thực hiện, cho thấy EVN đầu tư năng lượng theo chuỗi, tận dụng bậc thang sông Sê San như một “cụm nguồn” chiến lược. Với công suất thiết kế 120MW và sản lượng điện trung bình khoảng 59 triệu kWh/năm của Sê San 4 mở rộng, kết hợp 130MW của Sê San 3 mở rộng, khu vực này đang trở thành “trạm phát điện” lớn của Tây Nguyên.
Theo tiến độ được chấp thuận, từ tháng 9/2026 đến tháng 4/2027, EVN sẽ hoàn tất các thỏa thuận chuyên ngành, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, đàm phán hợp đồng mua bán điện, thiết kế kỹ thuật, bồi thường giải phóng mặt bằng và giao, cho thuê đất; dự án dự kiến khởi công tháng 5/2027 và vận hành tháng 6/2030. Nếu EVN giữ đúng tiến độ, Sê San 3 mở rộng sẽ củng cố vị thế thủy điện trong cơ cấu nguồn và tăng đáng kể độ an toàn cung cấp điện cho Gia Lai và khu vực. Ngược lại, mọi chậm trễ sẽ làm giảm lợi thế cạnh tranh của thủy điện trước các nguồn tái tạo khác. Lựa chọn chiến lược đã rõ; giờ là bài kiểm tra khả năng triển khai.
