EVN rót gần 3.500 tỷ mở rộng thủy điện Sê San 3

Sê San 3 mở rộng: bước đi chiến lược, không chỉ là thêm 130 MW

Dự án Nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng là kế hoạch tăng thêm 130 MW công suất phát điện trên sông Sê San, với tổng vốn đầu tư hơn 3.486 tỷ đồng, triển khai tại Gia Lai và Quảng Ngãi, nhằm tận dụng nước xả thừa mùa lũ, bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống và tăng độ an toàn vận hành lưới điện quốc gia. Điểm quan trọng của quyết định để EVN làm nhà đầu tư không nằm ở con số công suất đơn thuần, mà ở thông điệp: Việt Nam vẫn coi thủy điện bậc thang là trụ cột trong chiến lược an ninh năng lượng. UBND tỉnh Gia Lai đã chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư cho dự án nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng, khẳng định vai trò trung tâm của địa phương trong bản đồ năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh hệ thống ngày càng phụ thuộc vào nguồn năng lượng tái tạo biến thiên, một công trình thủy điện mới với khả năng điều tiết và dự phòng công suất là mảnh ghép khó thay thế. Theo quyết định phê duyệt, thời gian hoạt động của dự án là 50 năm, cho thấy nhà nước và EVN đang đặt cược lâu dài vào hạ tầng thủy điện khu vực Tây Nguyên. Điều này vừa là cơ hội, vừa là trách nhiệm: tối ưu lợi ích kinh tế – kỹ thuật của dòng sông, nhưng không được lặp lại các sai lầm quy hoạch và vận hành đập trong quá khứ.

Các thông số then chốt: vốn, công suất và cấu trúc hệ thống điện

Nếu nhìn vào các con số, có thể thấy dự án nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng được thiết kế rất rõ ràng về vai trò trong hệ thống điện. Công suất thiết kế 130 MW, sản lượng điện hàng năm khoảng 90,57 triệu kWh, đấu nối bằng đường dây 220 kV mạch đơn về nhà máy thủy điện Sê San 3 hiện hữu. Trong khi đó, nhà máy thủy điện Sê San 3 hiện hữu đang có công suất 260 MW, sản lượng bình quân theo thiết kế 1,221 tỷ kWh/năm, tức là dự án mở rộng sẽ bổ sung một phần nhưng mang tính "điều chỉnh" hơn là thay đổi cấu trúc nguồn điện khu vực. Tổng diện tích sử dụng đất của dự án khoảng 47,8 ha, với hơn 30 ha sử dụng lâu dài và 17,65 ha sử dụng tạm thời. Về tài chính, tổng vốn đầu tư hơn 3.486 tỷ đồng, trong đó vốn góp của EVN chiếm 20%, còn lại là vốn huy động từ các nguồn khác. Đây là mô hình quen thuộc: nhà nước và doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò vốn chủ sở hữu, còn thị trường vốn hỗ trợ phần còn lại. Một câu trích đáng chú ý là: "Tổng vốn đầu tư thực hiện dự án là hơn 3.486 tỷ đồng, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng (VAT); trong đó vốn góp để thực hiện dự án chiếm 20% tổng vốn đầu tư, vốn huy động chiếm 80%". Con số rõ ràng này cho thấy bài toán tài chính đã được tính toán để không gây áp lực quá lớn lên bảng cân đối của EVN, nhưng vẫn đảm bảo quyền kiểm soát đối với hạ tầng chiến lược.

Tác động đến an ninh năng lượng và người dân

Điểm mạnh nhất của dự án nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng không phải ở lượng điện tuyệt đối, mà ở chất lượng nguồn điện trong bức tranh an ninh năng lượng Việt Nam. Dự án được đầu tư nhằm cung cấp sản lượng điện sạch từ nguồn năng lượng tái tạo cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Gia Lai. Nói cách khác, 130 MW này giống "nguồn điện chiến lược" hơn là một nhà máy thuần sản lượng. Vì tận dụng nước xả thừa vào mùa lũ của nhà máy thủy điện Sê San 3 hiện hữu để phát điện, dự án giúp giảm lãng phí tài nguyên nước, đồng thời dự phòng công suất phát cho hệ thống điện. Với các hộ tiêu dùng, điều này dịch ra thành hệ thống điện ổn định hơn, ít rủi ro thiếu điện cục bộ vào những thời điểm cao điểm hoặc khi một số nguồn năng lượng tái tạo khác suy giảm. Tuy vậy, người dân vùng dự án cũng phải đối mặt với thay đổi về sử dụng đất và rừng. UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu EVN thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển mục đích sử dụng rừng, nộp tiền trồng rừng thay thế và tuân thủ quy định về lâm nghiệp, đất đai trước khi triển khai. Điều này cho thấy chính quyền đã ý thức được bài toán môi trường – xã hội, nhưng việc thực thi sẽ quyết định dự án có trở thành hình mẫu phát triển hạ tầng xanh hay không.

Tiến độ triển khai và vị trí trong bậc thang Sê San

Về tiến độ, dự án nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng không phải là một cuộc chạy đua xây dựng thần tốc, mà là kế hoạch nhiều bước được trải đều trong bốn năm. Từ tháng 9/2026 đến tháng 4/2027, EVN phải hoàn tất thỏa thuận chuyên ngành, thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, phê duyệt đầu tư, đàm phán hợp đồng mua bán điện, thiết kế kỹ thuật, giải phóng mặt bằng, giao đất và cho thuê đất. Dự án dự kiến khởi công vào tháng 5/2027 và đưa vào vận hành thương mại vào tháng 6/2030. Tiến độ này thể hiện sự thận trọng cần thiết với một công trình thủy điện bậc thang, vốn gắn chặt với an toàn đập và an toàn hạ du. Không thể tách Sê San 3 mở rộng khỏi toàn bộ hệ thống bậc thang thủy điện trên sông Sê San. Trước đó, khu vực này đã có hàng loạt nhà máy như Plei Krông, Ialy, Sê San 3, Sê San 4, Sê San 3A, cùng các dự án Sê San 4A và Sê San 4 mở rộng mới được phê duyệt. Việc bổ sung thêm một nhà máy mới cho thấy chiến lược tiếp tục tận dụng tiềm năng thủy điện của lưu vực, dù dư địa không còn nhiều. Theo nguồn tin từ EVN, dự án sẽ phải lắp đặt đầy đủ hệ thống quan trắc, cảnh báo, vận hành xả lũ theo quy trình được phê duyệt để bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Câu hỏi là: EVN có biến những yêu cầu này thành chuẩn mực mới cho các dự án thủy điện, hay chỉ coi đó là điều kiện pháp lý tối thiểu?

Kết luận: Sê San 3 mở rộng và bài toán hạ tầng điện khu vực

Nhìn tổng thể, dự án mở rộng công suất 130 MW tại nhà máy thủy điện Sê San 3 với vốn đầu tư gần 3.500 tỷ đồng từ Gia Lai không chỉ là một dự án nguồn điện thông thường. Nó là thông điệp rằng Việt Nam vẫn đặt kỳ vọng lớn vào các nhà máy thủy điện bậc thang như trụ cột của an ninh năng lượng, trong bối cảnh lưới điện đang phải tích hợp ngày càng nhiều nguồn năng lượng tái tạo biến thiên. Điểm tích cực là dự án tận dụng nước xả thừa, bổ sung dự phòng công suất, và kết nối chặt với nhà máy thủy điện Sê San 3 hiện hữu thông qua đường dây 220 kV, giúp tăng tính linh hoạt và độ tin cậy của hệ thống điện. Nhưng đi cùng với đó là trách nhiệm về môi trường, an toàn đập và lợi ích người dân địa phương. Quan điểm thẳng thắn là: nếu EVN thực hiện đúng những gì đã được phê duyệt về kỹ thuật, tài chính và môi trường, nhà máy thủy điện Sê San 3 mở rộng sẽ là một ví dụ tích cực cho cách phát triển hạ tầng điện khu vực văn minh hơn. Ngược lại, bất kỳ sự xem nhẹ nào trong khâu an toàn và tham vấn cộng đồng sẽ khiến con số 130 MW trở thành cái giá phải trả về niềm tin nhiều hơn là lợi ích năng lượng.