Phòng ngừa bắt đầu từ kiến thức và thói quen
Giáo dục sức khỏe học đường là việc trang bị cho trẻ kiến thức và kỹ năng thực tế để nhận biết nguy cơ, chăm sóc cơ thể và tìm hỗ trợ y tế khi cần. Hai hoạt động gần đây tại TP.HCM và Phú Quốc cho thấy phòng ngừa hiệu quả hơn khi trẻ vừa được học, vừa được kiểm tra.
Sáng 26-10, chương trình “An toàn sức khỏe - Vui vẻ đến trường” diễn ra tại Trường Tiểu học Kim Đồng, phường Gò Vấp, thu hút hơn 2.000 học sinh. Chương trình do ấn phẩm Nhi Đồng TP.HCM phối hợp với Công ty Cổ phần Việt Nam Kỹ nghệ Súc sản (Vissan) tổ chức, đưa kiến thức an toàn sức khỏe và dinh dưỡng học đường đến với các em qua hình thức giao lưu.
Cách tiếp cận này đáng chú ý vì kiến thức về thực phẩm không nên chỉ nằm trong bài học lý thuyết: trẻ cần biết áp dụng khi lựa chọn món ăn hằng ngày. Những câu đố và trao đổi gần gũi giúp nội dung về sức khỏe dễ tiếp thu, đồng thời biến buổi sinh hoạt ở trường thành cơ hội để học sinh chủ động đặt câu hỏi.
Dạy trẻ chọn thực phẩm an toàn
Chương trình tại Kim Đồng hướng đến việc trang bị kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm, giúp học sinh nhận diện nguy cơ từ thực phẩm không rõ nguồn gốc và hiểu vai trò của dinh dưỡng đối với phát triển thể chất. Đây là nền tảng thiết thực: trẻ càng sớm biết cân nhắc thực phẩm mình dùng, các em càng có cơ hội hình thành lựa chọn lành mạnh thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn.
Thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Trịnh Nhã Khanh, thuộc Hội Nhi khoa Việt Nam, hướng dẫn học sinh thói quen ăn uống lành mạnh và kỹ năng lựa chọn thực phẩm an toàn qua những câu đố vui. Học bằng tương tác khiến nội dung gần với trải nghiệm thường ngày, từ đó giúp các em ghi nhớ và có thể trao đổi lại với gia đình.
Hoạt động không dừng tại một trường: chương trình dự kiến diễn ra trong tháng 10 và tháng 11-2026 tại năm trường ở TP.HCM, gồm Nguyễn Thị Minh Khai, Bông Sao, Trần Thị Bưởi, Kim Đồng và Tiểu học - THCS Linh Đông. Mở rộng giáo dục sức khỏe đến nhiều trường là bước đi có ích, miễn là kiến thức được nhắc lại và củng cố thường xuyên.
Khám tại trường giúp phát hiện vấn đề sớm
Từ ngày 26 đến 30-10-2026, Bệnh viện Răng Hàm Mặt Trung ương TP.HCM phối hợp với Sở Y tế tỉnh An Giang và Tổ chức Operation Smile Việt Nam triển khai khám sàng lọc, chăm sóc răng miệng cho học sinh tiểu học tại đặc khu Phú Quốc. Chương trình dự kiến khám cho hơn 4.500 em, một quy mô đủ lớn để đưa dịch vụ dự phòng đến gần trẻ hơn.
Các bác sĩ trực tiếp khám, thực hiện can thiệp dự phòng phù hợp, lập nha bạ, hướng dẫn vệ sinh răng miệng và tư vấn chuyển tuyến nếu trẻ cần điều trị chuyên sâu. Với phụ huynh, khám răng học sinh ngay tại trường có thể giúp nhận biết vấn đề sớm; với trẻ, đây còn là dịp thực hành chăm sóc răng đúng cách và hiểu vì sao cần khám định kỳ.
Chương trình gắn với mô hình nha học đường “Trường – Trạm”, được Bộ Y tế cho phép triển khai chính thức từ năm 2025. Mô hình kết nối nhà trường, trạm y tế, gia đình và cơ sở chuyên khoa, tạo hướng theo dõi liên tục thay vì chỉ xử lý khi trẻ đã đau hoặc cần điều trị.
Kết hợp giáo dục với sàng lọc mới tạo thay đổi lâu dài
Hai hoạt động bổ trợ cho nhau: giáo dục dinh dưỡng giúp trẻ giảm nguy cơ từ lựa chọn ăn uống thiếu an toàn, còn sàng lọc răng miệng giúp phát hiện dấu hiệu cần theo dõi và hướng dẫn chăm sóc cụ thể. Một buổi khám không thể thay thế việc duy trì vệ sinh hằng ngày, cũng như một buổi truyền thông không thể bảo đảm mọi trẻ đều thực hành đúng; giá trị nằm ở việc kết hợp kiến thức, kiểm tra và hướng dẫn tiếp nối.
Tại Phú Quốc, học sinh được thực hành chăm sóc răng miệng và tìm hiểu tầm quan trọng của khám định kỳ; chương trình hướng đến việc hình thành thói quen chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ bậc tiểu học. Đây là đích đến đáng được duy trì: trẻ không chỉ nhận dịch vụ tại trường mà còn biết khi nào cần báo người lớn, chăm sóc bản thân ra sao và vì sao không nên bỏ qua dấu hiệu bất thường.
Muốn sức khỏe học sinh được bảo vệ bền vững, nhà trường và gia đình cần biến những hoạt động như vậy thành nhịp theo dõi đều đặn. Giáo dục sức khỏe kết hợp sàng lọc không chỉ xử lý nguy cơ trước mắt; quan trọng hơn, cách làm này trao cho trẻ kiến thức và thói quen để tự chăm sóc mình lâu dài.
