Hàng không Việt Nam – Mỹ: Tăng tốc vì một cuộc chơi dài hơi
Hàng không Việt Nam Mỹ là quá trình các hãng bay Việt đẩy mạnh đầu tư đội bay, mở rộng đường bay quốc tế và hợp tác kỹ thuật hàng không với đối tác Mỹ, nhằm khai thác nhu cầu đi lại tăng nhanh giữa hai thị trường và tận dụng thế mạnh công nghệ, vốn, dịch vụ của doanh nghiệp Mỹ để nâng tầm năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Điểm đáng nói là đây không còn là vài thương vụ mua máy bay đơn lẻ, mà là một chiến lược dài hơi: mua máy bay Boeing, mở rộng hợp tác kỹ thuật, bảo dưỡng, dịch vụ viễn thông, đồng thời thiết kế mạng bay mới hướng mạnh vào thị trường Mỹ. Khi Việt Nam bước vào giai đoạn cạnh tranh mới trong hàng không, những quyết định hôm nay sẽ định hình vị thế của Vietjet, Vietnam Airlines và cả ngành trong 10–20 năm tới.
Từ đơn hàng Boeing đến hệ sinh thái hợp tác kỹ thuật hàng không
Các hợp đồng mua máy bay Boeing là bề nổi của một xu hướng rộng hơn: hàng không Việt đang gắn mình sâu hơn vào chuỗi cung ứng và công nghệ Mỹ. Vietnam Airlines đã ký hợp đồng mua 50 chiếc Boeing 737 MAX 8, đồng thời chuẩn bị vốn, kỹ thuật, hạ tầng và nhân lực để tiếp nhận đội bay mới. Vietjet đi xa hơn với thỏa thuận mua 100 máy bay năm 2016, sau đó mở rộng lên 200 chiếc Boeing 737 MAX vào năm 2019, trở thành một trong những hợp tác thương mại lớn giữa doanh nghiệp Việt và Mỹ. Quan trọng hơn, cả hai không dừng ở mua sắm mà mở rộng sang kỹ thuật – bảo dưỡng, tài chính, đào tạo và thiết bị. Vietnam Airlines đã nhiều năm hợp tác với đối tác Mỹ ở các mảng kỹ thuật – bảo dưỡng và vận tải hàng không, mở ra cơ hội song hành dài hạn về công nghệ, đào tạo và chuỗi cung ứng. Đây là bước đi chiến lược: phụ thuộc hơn vào tiêu chuẩn Mỹ nhưng cũng tiếp cận nhanh hơn các giải pháp an toàn và hiệu quả khai thác.
Mở rộng đường bay quốc tế sang Mỹ: Lợi thế và áp lực cạnh tranh
Thị trường hàng không Việt Nam Mỹ đã đạt trên 1,7 triệu lượt khách vào năm 2025 và tiếp tục tăng 14,8% trong 7 tháng đầu năm nay. Dù vậy, khoảng 96% hành khách vẫn phải trung chuyển, cho thấy dư địa lớn cho đường bay thẳng. Sau gần hai thập kỷ chuẩn bị, đến cuối năm 2021, chuyến VN98 từ Tân Sơn Nhất đến San Francisco đã mở ra đường bay thẳng thường lệ đầu tiên giữa Việt Nam và Mỹ. Hiện Vietnam Airlines là hãng Việt duy nhất khai thác đường bay thẳng TPHCM – San Francisco với tần suất 4 chuyến/tuần và đang nghiên cứu tăng chuyến, mở rộng kết nối Bắc Mỹ. Nhưng đường bay quốc tế này đối mặt áp lực thực tế: hành trình từ Mỹ về Việt Nam kéo dài khoảng 16 giờ, chi phí nhiên liệu là bài toán khó, còn các hãng trung chuyển có lợi thế gom khách và giá cạnh tranh. Việc Vietnam Airlines tăng cường làm việc với đại lý, doanh nghiệp du lịch tại San Francisco, San Jose, Los Angeles và khảo sát thị trường Seattle cho thấy hãng hiểu rằng chỉ có đội bay hiện đại là chưa đủ; phải chủ động xây dựng nguồn khách nếu muốn giữ được đường bay thẳng.
Vietjet đặt cược vào Internet vệ tinh: Cuộc đua trải nghiệm số trên bầu trời
Trong khi Vietnam Airlines tập trung bảo vệ và mở rộng đường bay Mỹ, Vietjet chọn một mặt trận khác: trải nghiệm số trên chuyến bay. Hãng không chỉ đặt thuê thêm Boeing 737 và Airbus A321neo mà còn xúc tiến hợp tác với SpaceX để đưa dịch vụ Starlink lên 120 máy bay, mở ra khả năng Internet vệ tinh xuyên suốt hành trình. Trước đó, Vietjet đã xây dựng mạng lưới đối tác Mỹ gồm GE, Pratt & Whitney, Honeywell, Google và doanh nghiệp công nghệ khác, cho thấy tham vọng tham gia một hệ sinh thái hàng không – công nghệ mang tính toàn cầu. Hãng đã ký hợp đồng cung cấp Internet trên máy bay với Starlink Services Vietnam vào ngày 20/5, sau đó Hội đồng quản trị thông qua việc góp thêm 250 tỷ đồng vào Galaxy Pay – công ty do Vietjet sở hữu 100% vốn – với phần vốn tăng từ 50 lên 300 tỷ đồng để đầu tư vào Starlink. Nếu kết nối ổn định, Wi-Fi trên máy bay sẽ không chỉ là tiện ích mà trở thành lý do chọn hãng, nhất là trên các chặng bay dài như Việt – Mỹ.
Năm năm sau chuyến bay thẳng đầu tiên: Việt Nam bước vào giai đoạn cạnh tranh mới
Không phải ngẫu nhiên mà hàng không Việt tăng tốc hợp tác với Mỹ vào lúc này. Theo cơ quan thương vụ Việt Nam tại Mỹ, năng lượng và hàng không là những lĩnh vực có nhiều tiềm năng khi Việt Nam có nhu cầu phát triển lớn, còn doanh nghiệp Mỹ mạnh về công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị. Đến hết tháng 7, Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn thứ 5 của Mỹ, tăng 5 bậc so với cùng kỳ năm trước, tạo nền tảng chính trị – kinh tế vững hơn cho các thương vụ hàng không. Năm năm sau khi đường bay thẳng đầu tiên được khai trương, bức tranh đang rõ ràng: Vietnam Airlines dẫn dắt mảng đường bay Mỹ, Vietjet đẩy mạnh dịch vụ số và Internet vệ tinh, trong khi các hãng khác nhắm tới đường bay dài gắn với du lịch. Theo giới chuyên môn, đây là sự phân vai hợp lý, nhưng cũng báo hiệu giai đoạn cạnh tranh mới: ai sở hữu đội bay phù hợp, dịch vụ đúng nhu cầu và mạng lưới đối tác công nghệ mạnh sẽ chiếm ưu thế trên trục hàng không Việt – Mỹ. Nếu tận dụng tốt, hợp tác với Mỹ có thể nâng tầm hàng không Việt từ người theo sau thành người đồng hành có tiếng nói tại thị trường xuyên Thái Bình Dương.
