Nâng cấp hạ tầng biên giới: Từ khái niệm đến yêu cầu sống còn
Nâng cấp hạ tầng biên giới là quá trình mở rộng, hiện đại hóa hệ thống đường bộ, kho bãi, bãi đỗ xe, nhà kiểm tra và trung tâm logistics tại các cửa khẩu, kết nối trực tiếp với mạng lưới cao tốc và cảng biển, nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm ùn tắc và tăng năng lực thương mại khu vực theo các hành lang kinh tế trọng điểm.
Ở Việt Nam, câu chuyện này không còn là lựa chọn mà là điều kiện sống còn nếu muốn giữ nhịp với chuỗi cung ứng khu vực. Cửa khẩu Hữu Nghị đang trở thành ví dụ điển hình: dự án cao tốc Hữu Nghị - Chi Lăng dài 60 km với tổng mức đầu tư 11.808 tỉ đồng đang dần về đích, kết nối thẳng cửa khẩu với cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn và các nhánh sang Tân Thanh, Cốc Nam. Nếu biên giới là “cửa” của nền kinh tế thì cao tốc chỉ là “hành lang”; không nâng cấp đồng bộ khu cửa khẩu, dòng hàng sẽ lại tắc đúng ở điểm hẹp nhất.
Cửa khẩu Hữu Nghị: Cao tốc nhanh nhưng nếu cửa hẹp thì vẫn tắc
Điểm then chốt ở cửa khẩu Hữu Nghị không chỉ là có cao tốc mới, mà là khả năng nuốt được dòng xe tăng đột biến. Hiện công tác giải phóng mặt bằng cho cao tốc đã đạt 603,44 ha trên tổng số 608,22 ha, tương đương 99,21%. Tuyến đường này khi thông xe sẽ kéo cả đoàn xe container từ Hà Nội và các trung tâm công nghiệp phía Bắc thẳng lên biên giới. Nếu đường nội bộ, khu kiểm tra hàng hóa và bến bãi không kịp mở rộng, ùn tắc sẽ chỉ chuyển từ quốc lộ vào trong cửa khẩu.
Trải nghiệm của tài xế đã gióng lên cảnh báo: vào cao điểm, nhiều đoạn đường nội bộ thường xuyên tắc, xe phải chờ mới vào được khu làm thủ tục; họ nói rõ, cao tốc chỉ rút ngắn quãng đường, còn ùn tắc tại cửa khẩu thì thời gian và chi phí vận chuyển “chưa thể giảm nhiều”. Nhận ra nút thắt này, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn đang nâng cấp, mở rộng tuyến chính đường nội bộ cửa khẩu Hữu Nghị dài khoảng 733 m, đồng thời mở rộng đường chuyên dụng hàng hóa tại khu vực mốc 1119-1120 từ 4 lên 6 làn và hướng tới 14 làn trong giai đoạn tiếp theo.
Tăng năng lực thông quan: Không chỉ thêm đường mà phải thêm “dung tích”
Thách thức lớn nhất của nâng cấp hạ tầng biên giới là tránh kịch bản “đường ngoài thông, cửa khẩu vẫn tắc”. Tại Hữu Nghị, việc mở rộng đường nội bộ và đường chuyên dụng chỉ là bước đầu; phải song hành tăng kho bãi, bãi đỗ và tổ chức phân luồng khoa học. Mục tiêu đề án là nâng năng lực thông quan từ khoảng 800 xe lên 2.000-2.500 xe mỗi ngày vào năm 2027 và có thể đạt 3.000-3.500 xe mỗi ngày vào năm 2030. Đây không chỉ là con số kỹ thuật, mà là cam kết với doanh nghiệp rằng họ sẽ không bị “chết đứng” ở biên giới.
Việc đồng thời hoàn thiện cao tốc và tổ chức lại hạ tầng cửa khẩu được kỳ vọng tránh tình trạng đường bên ngoài thông thoáng nhưng phương tiện tiếp tục ùn lại tại khu vực biên giới, qua đó nâng năng lực thông quan trên hành lang giao thương Việt Nam - Trung Quốc. Từ góc nhìn thương mại khu vực, mỗi giờ giảm được ở biên giới là biên lợi nhuận được kéo lên cho doanh nghiệp, nhất là với hàng nông sản phụ thuộc thời gian. Không phải ngẫu nhiên mà mở rộng thêm kho bãi tại Lạng Sơn được đánh giá là giải pháp giúp giảm ùn tắc ngay từ trên Quốc lộ 1.
Miền Trung và hành lang Đông-Tây: Đừng để đường ra biển bị “đứt gãy” ở cửa khẩu
Trong khi phía Bắc tập trung vào cửa khẩu Hữu Nghị, miền Trung đang lặng lẽ xây lại bản đồ kết nối của hành lang Đông-Tây. Quảng Trị với ba cửa khẩu quốc tế Lao Bảo, La Lay và Cha Lo trở thành cầu nối biên giới có thương mại cửa khẩu tăng mạnh thời gian qua. Số thu ngân sách nhà nước tại Lao Bảo đạt 462,2 tỉ đồng năm 2025, và chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 đã lên tới 378,86 tỉ đồng, tăng 68,22% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy dòng hàng đã vượt xa khả năng của các tuyến đường cũ.
Đó là lý do Quảng Trị thúc đẩy cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo như một dự án chiến lược đón đầu Hiệp định xuyên biên giới Lao Bảo - Densavan. Song song, tỉnh đề xuất đường nối cửa khẩu quốc tế La Lay - Mỹ Thủy theo hình thức PPP để tăng năng lực vận tải trên tuyến hành lang Đông-Tây. Ở chiều Bắc – Nam, cao tốc Vũng Áng (Hà Tĩnh) - Cha Lo (Quảng Trị) đang được lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi với phương thức PPP, có hỗ trợ vốn nhà nước. Khi các dự án này hoàn thành, đây sẽ là trục vận tải quốc tế ngắn nhất từ Lào, Thái Lan ra biển Đông qua cảng Vũng Áng, thúc đẩy thương mại, du lịch và dịch vụ logistics.
Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng: Gắn cửa khẩu với cảng biển để chốt lợi thế khu vực
Một hành lang kinh tế chỉ có ý nghĩa khi nối trọn từ cửa khẩu tới cảng biển. Ở Nghệ An, dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy dài 60 km, quy mô 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80-100 km/h, đã được khởi công ngày 19/5/2026 và đang giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng điện, tiến tới thi công đồng loạt trong tháng 9/2026. Dự án này được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ cửa khẩu Thanh Thủy tới đô thị và cảng biển Nghệ An, tăng kết nối giữa Bắc Trung Bộ Việt Nam với Lào và Thái Lan.
Tại Hà Tĩnh, địa phương đã phê duyệt 155 tỉ đồng để nâng cấp, cải tạo Nhà liên hợp cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, Quốc môn và hạ tầng kỹ thuật khu vực cửa khẩu trong giai đoạn 2026-2028. Mục tiêu là xây dựng cửa khẩu Cầu Treo hiện đại, đồng bộ, khai thác hiệu quả hành lang Cầu Treo – Vũng Áng, thúc đẩy xuất nhập khẩu, logistics và giao lưu nhân dân. Ở phía Nam, Đà Nẵng đang kêu gọi đầu tư trung tâm logistics khoảng 5 ha tại Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Nam Giang. Nếu không coi hạ tầng biên giới là phần mở rộng tự nhiên của mạng lưới cảng biển và cao tốc, thương mại khu vực sẽ luôn bị ghì lại ở khâu tắc nghẽn rẻ nhất nhưng tốn kém nhất: cửa khẩu.
