Cửa khẩu quốc tế không còn là trạm kiểm soát, mà là hạ tầng cạnh tranh thương mại
Nâng cấp cửa khẩu quốc tế Việt Nam là quá trình hiện đại hóa đồng bộ hạ tầng, tổ chức lại không gian kiểm soát và bổ sung trang thiết bị kỹ thuật để tăng năng lực thông quan, giảm thời gian làm thủ tục, nâng cao hiệu quả thương mại biên giới và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực cửa khẩu. Trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt, coi cửa khẩu chỉ như một trạm kiểm soát là quan điểm lỗi thời. Cửa khẩu phải được nhìn như một mắt xích trong chuỗi logistics, nơi tốc độ, tính minh bạch và trải nghiệm của doanh nghiệp quyết định dòng chảy hàng hóa qua biên giới. Vì thế, các quyết định mới tại Tây Ninh và Hà Tĩnh không chỉ là sửa chữa công trình xuống cấp, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc nâng cấp để bắt kịp chuẩn khu vực, hoặc chấp nhận tụt lại phía sau trên bản đồ thương mại khu vực.
Bình Hiệp: từ công trình xuống cấp đến yêu cầu nâng cấp có trọng tâm
Tại Tây Ninh, Ban Quản lý Khu kinh tế đã đề xuất Dự án Nâng cấp Cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp, tập trung vào hai nhóm nhiệm vụ: cải tạo các công trình hiện hữu và xây mới trụ sở cho các lực lượng làm nhiệm vụ tại cửa khẩu. Trạm kiểm soát liên hợp hiện nay tuy kết cấu vẫn còn sử dụng tốt nhưng phần kiến trúc hoàn thiện và hệ thống kỹ thuật đã hư hỏng 40–50% theo kết quả khảo sát. Đây không còn là chuyện sơn sửa đơn lẻ, mà là dấu hiệu một hạ tầng biên giới đã chạm ngưỡng chịu đựng. Đề xuất dự án được xếp nhóm C với tổng mức đầu tư dự kiến 43,359 tỷ đồng, trong đó chi phí xây dựng hơn 28,806 tỷ đồng và chi phí thiết bị hơn 7,121 tỷ đồng. Chính con số này cho thấy địa phương chọn ưu tiên thay đổi chất lượng hạ tầng, thay vì duy trì vận hành “cầm cự” với hệ thống cũ.
Hiện đại hóa quy trình tại Bình Hiệp để phục vụ thương mại biên giới tốt hơn
Vấn đề tại Bình Hiệp không chỉ là thiếu phòng làm việc, mà là bất cập cả chuỗi kiểm soát: từ kiểm dịch động vật, thực vật, y tế đến biên phòng và hải quan. Không gian làm việc chật hẹp khiến mẫu nông sản, lúa tươi và trái cây phải lưu ngay trong phòng, dễ hư hỏng, lên men, gây ảnh hưởng môi trường làm việc và chất lượng kiểm định. Với lưu lượng người xuất nhập cảnh tăng, lực lượng biên phòng phải kiểm tra thủ công nên không còn đáp ứng yêu cầu kiểm soát. Dự án mới đặt mục tiêu hoàn thiện đồng bộ hạ tầng phục vụ kiểm soát xuất nhập cảnh, kiểm dịch, hải quan và vận chuyển hàng hóa; qua đó nâng cao năng lực thông quan, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, đồng thời tăng cường bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới. Nếu được triển khai như thiết kế, Bình Hiệp có thể chuyển từ điểm nghẽn hạ tầng thành điểm tựa cho thương mại biên giới và giao thương Việt Nam – Campuchia.
Cầu Treo: cửa ngõ hành lang Đông – Tây cần diện mạo cửa khẩu quốc tế mới
Ở phía Bắc, Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo được Hà Tĩnh xác định là đầu mối trên tuyến hành lang kinh tế Đông – Tây. Ngày 16/7/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định 1811/QĐ-UBND phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Nâng cấp, cải tạo Nhà liên hợp Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo kết hợp Quốc môn và hạ tầng kỹ thuật khu vực xung quanh cửa khẩu. Đây là dự án nhóm B, thực hiện tại xã Sơn Kim 1 với tổng mức đầu tư dự kiến gần 155 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh giai đoạn 2026–2030 và các nguồn vốn khác thuộc ngân sách tỉnh. Mục tiêu là xây dựng không gian cửa khẩu hiện đại, thông thoáng, tạo điểm nhấn kiến trúc tại biên giới Việt – Lào, đồng thời thúc đẩy giao thương và phát huy vai trò động lực của hành lang kinh tế Cầu Treo – Vũng Áng. Khác với Bình Hiệp, ở đây trọng tâm không chỉ là khắc phục xuống cấp, mà còn là nâng cấp diện mạo và sức chứa của một cửa ngõ khu vực.
Từ hai dự án tới tầm nhìn chung về hạ tầng cửa khẩu quốc tế Việt Nam
Điểm đáng chú ý ở Cầu Treo là nâng cấp khá rõ về quy mô vận hành: Nhà Quốc môn sẽ được mở rộng để tăng số làn xe qua cửa khẩu từ 3 lên 4 làn mỗi chiều, đồng thời cải tạo các tầng làm việc, hệ thống mái, khu vệ sinh, kiến trúc mặt ngoài và các hạng mục cần thiết khác. Song song, dự án cải tạo hệ thống sân đường, vỉa hè, cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật; mở rộng sân bãi và tuyến đường hai bên cột mốc 476 để đáp ứng nhu cầu giao thông và xuất nhập cảnh tăng dần. Thời gian thực hiện từ 2026 đến 2028, trong khi Bình Hiệp triển khai 2026–2030 với đấu thầu dự kiến từ 3/2028, khởi công 4/2028 và hoàn thành năm 2030. Hai dự án cho thấy một thông điệp chung: nếu muốn thương mại biên giới phát triển đúng tiềm năng, nâng cấp hạ tầng biên giới không thể là quyết định chắp vá, mà phải là chiến lược dài hơi gắn liền với cải thiện năng lực thông quan và chất lượng dịch vụ tại cửa khẩu quốc tế Việt Nam.
