Nâng cấp cửa khẩu biên giới: bước ngoặt chiến lược cho thương mại khu vực
Nâng cấp cửa khẩu biên giới thành cửa khẩu quốc tế Việt Nam là quá trình chuyển các điểm qua lại biên giới hiện hữu thành đầu mối thông quan, xuất nhập cảnh và xuất nhập khẩu đạt chuẩn quốc tế, nhằm mở rộng thương mại biên giới Đông Nam Á, phát triển logistics cửa khẩu và tăng cường kết nối logistics khu vực theo các quy hoạch song phương và quốc gia đã được phê duyệt. Đây không phải những dự án đơn lẻ, mà là lựa chọn mang tính chiến lược để đưa các vùng biên lên bản đồ chuỗi cung ứng. Việt Nam đang dùng hạ tầng cửa khẩu như một công cụ đối ngoại kinh tế, vừa để khai thác thương mại, vừa để định hình không gian phát triển mới ở Tây Nguyên và các tỉnh biên giới. Cách tiếp cận này đặt câu hỏi: chúng ta sẽ biến các cửa khẩu quốc tế mới thành trung tâm dịch vụ logistics và du lịch, hay lại lặp lại mô hình “cửa khẩu chỉ để qua lại” như trước đây?
Đăk Peur: từ cửa khẩu vùng sâu thành mắt xích thương mại với Campuchia
Điểm nhấn rõ nhất hiện nay là kế hoạch nâng cấp cửa khẩu Đăk Peur (Đăk Pơ, Đăk Per) ở Lâm Đồng thành cửa khẩu quốc tế vào năm 2030. Ngày 30.9, UBND tỉnh cho biết Thường trực Tỉnh ủy đã chấp thuận chủ trương và chỉ đạo xây dựng kế hoạch cho giai đoạn 2026–2030, nhằm cụ thể hóa Quyết định 1200/QĐ-TTg về quy hoạch cửa khẩu trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam – Campuchia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là một bước đi có tính toán: Đăk Peur nằm trên tuyến biên giới giáp Mondulkiri, giữ vai trò giao lưu kinh tế, thương mại, đầu tư, du lịch và đối ngoại với Campuchia, đồng thời kết nối hành lang kinh tế Tây Nguyên với vùng đông bắc Campuchia. Nếu được nâng cấp đúng tầm, cửa khẩu quốc tế Việt Nam này có thể trở thành cửa ngõ mới cho nông sản, gỗ, du lịch sinh thái và dịch vụ biên mậu, thay vì chỉ là điểm qua lại của cư dân địa phương.
Hạ tầng, logistics cửa khẩu và tham vọng kết nối logistics khu vực
Điểm tích cực là Lâm Đồng không coi nâng cấp cửa khẩu biên giới chỉ là chuyện biển bảng, mà gắn với một gói hạ tầng khá toàn diện: rà soát các quy hoạch liên quan, đầu tư tuyến giao thông kết nối từ quốc lộ 14 đến cửa khẩu, xây dựng nhà kiểm soát liên hợp và bãi kiểm hóa. Các hạng mục phục vụ hoạt động kinh tế cửa khẩu cũng đã được tính, gồm phát triển logistics, kho bãi, thương mại – dịch vụ và xây dựng cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh. Nếu thực hiện đúng, đây sẽ là nền tảng quan trọng cho kết nối logistics khu vực, giúp doanh nghiệp giảm chi phí thời gian và thủ tục khi khai thác thương mại biên giới Đông Nam Á. Tuy vậy, tham vọng logistics cửa khẩu chỉ trở thành hiện thực nếu đi kèm cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ số một cách thực chất và thu hút được doanh nghiệp logistics lớn vào tham gia vận hành, thay vì để hạ tầng nằm chờ hàng hóa.
Biên giới mở: cơ hội kinh tế đi cùng bài toán an ninh và quản trị
Việc biến Đăk Peur thành cửa khẩu quốc tế không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là thông điệp đối ngoại: xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển với Campuchia. Muốn vậy, Lâm Đồng dự kiến phối hợp tỉnh Mondulkiri trong kết nối hạ tầng, quản lý xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và kiểm soát biên giới. Công tác phòng, chống tội phạm xuyên biên giới, buôn lậu và gian lận thương mại được xác định là nhiệm vụ song hành với quá trình nâng cấp. Nói cách khác, cửa khẩu quốc tế không chỉ là cầu nối thương mại, mà còn là điểm kiểm soát rủi ro. Nếu quản trị tốt, chính sự mở cửa này sẽ tạo thêm động lực phát triển kinh tế khu vực biên giới phía tây tỉnh, tăng cường liên kết Tây Nguyên – Campuchia và giúp cư dân biên giới hưởng lợi từ dịch vụ, việc làm và du lịch biên giới thay vì chịu thiệt thòi vì những tuyến giao thương nằm ngoài tầm kiểm soát.
Từ Đăk Peur đến mạng lưới cửa khẩu quốc tế: cần một tầm nhìn thống nhất
Dù mỗi địa phương đang có kế hoạch riêng, câu chuyện nâng cấp cửa khẩu biên giới đã vượt khỏi phạm vi một tỉnh. Khi cửa khẩu Đăk Peur được trình Chính phủ xem xét, quyết định việc nâng cấp thành cửa khẩu quốc tế, nó sẽ trở thành một mắt xích trong mạng lưới cửa khẩu quốc tế Việt Nam dọc theo biên giới với Campuchia và các nước láng giềng. Câu hỏi quan trọng là: chúng ta có một tầm nhìn thống nhất cho thương mại biên giới Đông Nam Á và kết nối logistics khu vực, hay vẫn để mỗi dự án phát triển tự phát? Cần một chiến lược rõ ràng về luồng hàng, chuỗi cung ứng, du lịch biên giới và hạ tầng số, trong đó từng cửa khẩu – như Đăk Peur – được giao vai trò cụ thể. Chỉ khi đó, việc nâng cấp sẽ mang lại giá trị vượt trội, thay vì trở thành một công trình hạ tầng mới chờ được kết nối.
