Giữ ảnh, tin nhắn nhạy cảm trên điện thoại là một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng
Giữ các loại hình ảnh và tin nhắn chứa giấy tờ tùy thân, thông tin tài chính, mật khẩu hay dữ liệu riêng tư trên Zalo, Messenger và SMS là một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng, vì chỉ cần điện thoại bị mất, bị truy cập trái phép hoặc nội dung bị rò rỉ, toàn bộ danh tính số và tài khoản ngân hàng của bạn có thể bị lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản và xâm phạm quyền riêng tư ở mức không thể kiểm soát được. Điều đáng nói là phần lớn chúng ta coi ảnh chụp giấy tờ, mã OTP, lịch sử giao dịch hay hình ảnh nhạy cảm Messenger như “chuyện bình thường”, trong khi tội phạm công nghệ cao coi đó là kho dữ liệu vàng. Khi một chiếc điện thoại chứa cả đời sống số lẫn tài chính, mỗi bức ảnh và tin nhắn bạn lưu lại đều là một mảnh ghép để kẻ xấu dựng nên kịch bản lừa đảo tinh vi.
Những loại hình ảnh cần xóa ngay khỏi Zalo, Messenger và thư viện ảnh
Nếu bạn coi ảnh giấy tờ là “cho tiện”, thì tội phạm coi đó là “chìa khóa” để chiếm đoạt danh tính. Ảnh căn cước công dân/CMND chứa đủ mã QR, chip và thông tin cá nhân, kẻ xấu có thể dùng để đăng ký tài khoản ngân hàng, vay tiền trên ứng dụng, mở mã số thuế ảo hoặc đăng ký số điện thoại trả sau… với hậu quả nghiêm trọng cho chủ sở hữu. Tương tự, ảnh thẻ ngân hàng trên điện thoại khiến tài khoản có nguy cơ bị chuyển tiền trái phép hoặc bị lợi dụng trong các hành vi gian lận. Ảnh bằng lái xe, ảnh địa chỉ nhà, ảnh mật khẩu chép tay hay chụp màn hình chứa email, mật khẩu, dữ liệu tài chính đều là mỏ dữ liệu cho kẻ gian nếu điện thoại bị truy cập trái phép. Cơ quan Công an đã cảnh báo: chỉ một bức ảnh giấy tờ tùy thân rõ nét là đủ để đối tượng đối chiếu với thông tin trực tuyến và xây dựng nhiều kịch bản giả danh, lừa đảo.
- Xóa ngay ảnh CCCD/CMND, bằng lái xe, hộ chiếu lưu trong Zalo, Messenger và thư viện.
- Không lưu ảnh thẻ ngân hàng ở dạng rõ số, tên, ngày hết hạn; nếu buộc phải lưu, che thông tin nhạy cảm.
- Xóa ảnh ghi chép mật khẩu, mã PIN, mã OTP hoặc chụp màn hình chứa thông tin đăng nhập.
- Xóa ảnh hiển thị địa chỉ nhà, thói quen sinh hoạt dễ bị theo dõi, đặc biệt khi kèm khuôn mặt và số điện thoại.
- Không đăng tải hình ảnh giấy tờ tùy thân của người khác lên nhóm Zalo, Messenger với ý “giúp tìm người mất”.
Những kiểu tin nhắn nên xóa khỏi Zalo, Messenger, SMS để giảm rủi ro lộ dữ liệu
Tin nhắn không vô hại như bạn nghĩ. Mỗi đoạn chat là một chuỗi manh mối về tài chính và danh tính. Các tin chứa liên kết rút gọn hoặc không rõ nguồn gốc có thể dẫn đến trang web độc hại, cài phần mềm gián điệp và mở đường cho “smishing” – lừa đảo qua SMS. Tin nhắn chứa CMND, địa chỉ, dữ liệu y tế, mật khẩu, mã OTP, số tài khoản ngân hàng là kho dữ liệu cá nhân mà tội phạm có thể dùng để đăng ký tài khoản hoặc thực hiện hành vi gian lận nếu bị rò rỉ. Những tin từ số lạ yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin; tin giả mạo ngân hàng, công ty, cơ quan; tin về giao dịch, số thẻ, lịch sử chuyển tiền… đều không nên lưu lâu trên thiết bị. Khuyến cáo chuyên môn là xóa tin ngay trên thiết bị và trên tài khoản đám mây, đồng thời xóa lịch sử chat cũ, đặc biệt các cuộc trò chuyện lưu trên nền tảng như Messenger để giảm nguy cơ bị truy cập hay giám sát.
- Thực hiện xóa tin nhắn Zalo và Messenger chứa liên kết lạ, thông tin nhạy cảm ngay khi nhận hoặc khi không còn nhu cầu.
- Không giữ mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản trong chuỗi chat; chuyển sang dùng trình quản lý mật khẩu an toàn.
- Định kỳ dọn lịch sử chat cũ trên Zalo, Messenger, đặc biệt các nhóm công khai nhiều người tham gia.
Cách xóa an toàn và tăng bảo mật ứng dụng nhắn tin để bảo vệ dữ liệu cá nhân
Xóa trên màn hình chat không đủ; nếu còn tồn tại trong “Thùng rác” hay “Đã xóa gần đây”, dữ liệu vẫn có thể bị khôi phục. Khuyến nghị là xóa ảnh và tin nhắn nhạy cảm vĩnh viễn, bao gồm cả việc xóa khỏi thư mục Đã xóa gần đây và thùng rác. Với ảnh chụp màn hình trên iPhone, cần định kỳ xóa album Screenshots và dọn thêm mục Recently Deleted để đảm bảo ảnh biến mất hoàn toàn. Song song, hãy tăng bảo mật ứng dụng nhắn tin và thiết bị: dùng mật mã mạnh hoặc mã PIN dài, bật mã hóa thiết bị để nếu điện thoại bị mất, việc truy cập dữ liệu trở nên khó khăn hơn. Một câu nên trích lại là: “Nếu mật mã đủ phức tạp, việc truy cập dữ liệu dù điện thoại bị mất cũng trở nên rất khó”. Đây không phải khuyến cáo mang tính hình thức mà là hàng rào thực tế cho danh tính số của bạn.
- Trên Zalo, Messenger: xóa cuộc trò chuyện chứa dữ liệu nhạy cảm, sau đó kiểm tra và xóa tiếp trong mục thùng rác hoặc lưu trữ nếu có.
- Trên điện thoại: mở thư viện ảnh, xóa ảnh nhạy cảm, rồi vào mục Đã xóa gần đây/Recently Deleted để xóa thêm một lần.
- Đổi sang mật mã thiết bị dài, khó đoán; bật mã hóa thiết bị nếu hệ điều hành hỗ trợ để tăng bảo mật ứng dụng nhắn tin.
- Tắt tự động sao lưu ảnh và tin nhắn nhạy cảm lên đám mây, hoặc thiết lập thư mục riêng có mã hóa để lưu trữ bắt buộc.
Khuyến cáo từ Công an: đừng biến lòng tốt thành cơ hội cho kẻ lừa đảo
Động tác “đăng lên nhóm Zalo cho chủ nhận lại giấy tờ” nghe có vẻ tử tế nhưng trên thực tế lại biến người mất giấy tờ thành mục tiêu lừa đảo. Cơ quan Công an ghi nhận việc công khai hoặc chia sẻ hình ảnh giấy tờ như căn cước công dân, giấy phép lái xe, thẻ ngân hàng qua mạng xã hội, Zalo, Messenger đã tạo điều kiện để đối tượng xấu thu thập và khai thác thông tin cá nhân. Chỉ một bức ảnh rõ nét là đủ để đối chiếu với dữ liệu trực tuyến rồi giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng, công ty tài chính nhằm lừa đảo hoặc sử dụng thông tin vào mục đích trái pháp luật. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân yêu cầu mọi hoạt động thu thập, sử dụng, công khai, chia sẻ dữ liệu phải có căn cứ pháp luật và đúng mục đích. Nếu nhặt được giấy tờ, cách làm đúng là bàn giao cho Công an phường, xã hoặc lực lượng tham gia bảo vệ an ninh trật tự gần nhất để xác minh và trao trả, thay vì lan truyền hình ảnh lên không gian mạng.
- Không tùy tiện gửi ảnh CCCD, bằng lái, thẻ ngân hàng của mình hoặc người khác qua Zalo, Messenger khi chưa rõ người nhận và mục đích.
- Khi nhặt được giấy tờ, bàn giao cho Công an hoặc lực lượng bảo vệ an ninh trật tự tại địa phương thay vì tự đăng tải lên các nhóm.
- Nhắc người thân, bạn bè về rủi ro pháp lý và rủi ro lừa đảo khi chia sẻ hình ảnh giấy tờ tùy thân trên mạng.
