Hợp tác hải quan phải đi đôi với thông quan thuận lợi
Hợp tác hải quan Việt Nam – Lào là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan hai nước để chia sẻ thông tin, kiểm soát hàng hóa qua biên giới và hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu. Giá trị của cơ chế này nằm ở khả năng vừa phát hiện vi phạm sớm, vừa giảm những vướng mắc không cần thiết cho doanh nghiệp. Trong chuyến công tác tại Lào từ ngày 25 đến 27/10/2026, đoàn đại biểu cấp cao Hải quan Việt Nam do Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ dẫn đầu dự Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam – Lào năm 2026. Hai bên đánh giá kết quả phối hợp, thống nhất bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2027, rồi ký biên bản làm việc làm cơ sở triển khai. Đây là bước tiếp nối hợp tác lâu năm, nhưng phép thử sẽ nằm ở việc các cam kết có chuyển thành đầu mối liên lạc rõ ràng và quy trình xử lý hữu ích tại cửa khẩu hay không.
Chia sẻ thông tin là tuyến phòng thủ chống buôn lậu biên giới
Trọng tâm an ninh của kế hoạch là trao đổi thông tin phục vụ xác minh, điều tra và xử lý vi phạm, đặc biệt với các vụ việc liên quan đến ma túy và tiền chất. Hai bên cũng nhất trí chủ động báo tin về những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Cách phối hợp này có ý nghĩa thiết thực: hàng hóa và hành vi vi phạm có thể vượt qua địa giới hành chính nhanh hơn khả năng xử lý của từng đơn vị nếu các đầu mối không liên lạc kịp thời. Việc cập nhật danh sách liên hệ tại các chi cục hải quan khu vực và đơn vị cửa khẩu có thể giúp rút ngắn quãng đường từ phát hiện đến xác minh. Năm 2026, hai cơ quan đã tổ chức hội nghị song phương về chống buôn lậu và trao đổi thông tin hỗ trợ điều tra. Dẫu vậy, tăng kiểm soát chỉ tạo lợi ích bền vững khi thông tin được dùng đúng trọng tâm, tránh biến phối hợp an ninh thành thêm tầng thủ tục cho lô hàng hợp lệ.
Nâng năng lực ở tuyến biên giới để giảm khoảng cách thực thi
Kế hoạch năm 2027 không chỉ đặt mục tiêu chia sẻ dữ liệu mà còn yêu cầu triển khai hoạt động hợp tác gắn với nhiệm vụ chuyên môn và thực tế của mỗi bên. Hướng đi này quan trọng bởi hiệu quả chống buôn lậu biên giới phụ thuộc vào năng lực nghiệp vụ tại nơi hàng hóa được kiểm tra, không chỉ vào thỏa thuận ở cấp trung ương. Trong năm 2026, Hải quan Việt Nam đã hỗ trợ nâng cao năng lực cho Hải quan Lào về phân loại, trị giá và xuất xứ hàng hóa; hai bên cũng trao đổi kinh nghiệm tổ chức và phối hợp chống buôn lậu. Hoạt động trao đổi nghiệp vụ kiểm tra sau thông quan được dự kiến tổ chức từ ngày 16 đến 20/11/2026. Nếu các nội dung đào tạo tiếp tục bám sát tình huống tại cửa khẩu, cán bộ có thể xử lý hồ sơ nhất quán hơn, đồng thời giảm nguy cơ sai lệch trong xác định nghĩa vụ hải quan. Kế hoạch chỉ phát huy hiệu quả khi năng lực được củng cố đều ở các đơn vị trực tiếp làm việc trên tuyến biên giới.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị đúng hồ sơ, không chỉ trông chờ thông quan nhanh
Mục tiêu còn lại của hợp tác là tháo gỡ vướng mắc trong làm thủ tục, vận chuyển và giao nhận, qua đó tạo thuận lợi cho thương mại qua biên giới. Khi đầu mối hai bên trao đổi nhanh và quy trình phối hợp đồng bộ, doanh nghiệp có cơ sở chủ động lịch giao hàng, kiểm soát chi phí phát sinh và tận dụng ưu đãi thương mại. Nhưng thuận lợi không đồng nghĩa với tự động được hưởng ưu đãi thuế. Doanh nghiệp cần kiểm tra chính xác mã số HS, trị giá khai báo và tính hợp pháp của chứng từ xuất xứ C/O; hàng hóa mua bán hoặc vận chuyển qua Lào không vì thế mà mặc nhiên đáp ứng quy tắc xuất xứ. Sai sót có thể dẫn tới truy thu thuế, nên việc chuẩn bị hồ sơ đúng ngay từ đầu vẫn là phần việc không thể chuyển cho cơ quan hải quan. Kết luận đáng kỳ vọng không phải biên giới ít kiểm tra hơn, mà là kiểm soát có mục tiêu hơn và thủ tục rõ ràng hơn: đó mới là sự cân bằng giúp an ninh được giữ vững mà giao thương không bị cản trở.
