Tín hiệu trái chiều: Indonesia mở, Malaysia siết – thông điệp rõ ràng của chống bán phá giá ASEAN
Chống bán phá giá ASEAN trong lĩnh vực nhựa và thép là tập hợp các quyết định phòng vệ thương mại mà những nước trong khu vực sử dụng để đối phó hàng nhập khẩu bị cáo buộc bán dưới giá thông thường, qua đó vừa bảo vệ ngành sản xuất nội địa vừa giữ cho chuỗi cung ứng khu vực không bị đứt gãy bởi các biện pháp bảo hộ cực đoan. Những diễn biến mới nhất từ Indonesia và Malaysia cho thấy ASEAN đang chọn con đường trung dung: linh hoạt với nguyên liệu đầu vào như nhựa, nhưng sẵn sàng cứng rắn với những mặt hàng thép bị coi là đe dọa đến sản xuất trong nước. Việc một nước dừng điều tra trong khi nước khác khởi xướng vụ mới không phải mâu thuẫn, mà phản ánh mức độ ưu tiên khác nhau giữa ổn định chuỗi cung ứng và bảo vệ công suất nội địa.
Indonesia dừng điều tra nhựa PPH: ưu tiên chuỗi cung ứng nguyên liệu, tạo dư địa cho xuất khẩu nhựa khu vực
Điều tra thương mại Indonesia với nhựa polypropylene homopolymer (PPH) đã kết thúc trong một quyết định mang tính chiến lược: Ủy ban chống bán phá giá Indonesia (KADI) chấm dứt vụ việc và không áp thuế chống bán phá giá với nhựa PPH từ Saudi Arabia, Malaysia, Trung Quốc, Philippines, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Trước đó, cuộc điều tra được khởi xướng từ tháng 12/2024 và kéo dài tới tháng 6/2026, với kết luận kỹ thuật cho rằng có hành vi bán phá giá và biên độ phá giá bị tính toán từ 7,07% đến 17,32% cho doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, thay vì đi đến bước áp thuế, KADI cân nhắc lợi ích quốc gia, bối cảnh kinh tế – địa chính trị và yêu cầu "bảo vệ ngành sản xuất hạ nguồn, đảm bảo nguồn cung nguyên liệu đầu vào trong nước". Cục Phòng vệ thương mại Việt Nam đã tham gia tích cực, nhiều lần gửi bình luận phản đối áp thuế và đề nghị xem xét quan điểm của Chính phủ, doanh nghiệp Việt Nam. Quyết định không áp thuế giúp xuất khẩu nhựa khu vực, đặc biệt PPH sang Indonesia, duy trì đà tăng và cho thấy nước này không muốn tự làm khó chuỗi cung ứng nguyên liệu của chính mình.
Malaysia điều tra nhập khẩu thép: bảo vệ nhà sản xuất nội địa nhưng đặt câu hỏi cho dòng chảy thương mại
Trái với cách tiếp cận mềm của Indonesia, Malaysia đang gửi đi thông điệp cứng rắn với nhập khẩu thép Malaysia. Chính phủ nước này đã khởi xướng cuộc điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm thép nhập khẩu từ Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam. Động thái xuất phát từ kiến nghị của NS Bluescope Malaysia – một nhà sản xuất trong nước – cho rằng thép từ các thị trường trên được bán với giá thấp hơn đáng kể so với giá nội địa tại chính những nước xuất khẩu. Hồ sơ tập trung vào thép cán phẳng, hợp kim và không hợp kim, được mạ hoặc phủ nhôm và kẽm. Theo tuyên bố chính thức, kết luận sơ bộ sẽ được ban hành trong vòng 120 ngày từ ngày khởi xướng điều tra; nếu cáo buộc có cơ sở, thuế chống bán phá giá tạm thời sẽ được áp dụng. Giai đoạn xem xét thiệt hại kéo dài từ 2023–2025, còn giai đoạn điều tra là năm dương lịch 2025, buộc doanh nghiệp liên quan phải nộp hồ sơ, ý kiến trước ngày 17/8. Đây không chỉ là một vụ việc kỹ thuật, mà là tín hiệu rằng Malaysia sẵn sàng sử dụng công cụ chống bán phá giá ASEAN để bảo vệ lợi ích ngành thép nội, kể cả khi điều này có thể làm phức tạp thêm chuỗi cung ứng khu vực.
Cân bằng giữa bảo hộ và chuỗi cung ứng: cơ hội và rủi ro cho doanh nghiệp nhựa, thép trong khu vực
Hai quyết định đối lập của Indonesia và Malaysia đặt doanh nghiệp nhựa và thép khu vực trước một thực tế: chống bán phá giá ASEAN không còn là câu chuyện xa vời, mà là biến số chiến lược cần được quản trị trong kế hoạch xuất khẩu. Với nhựa PPH, việc Indonesia không áp thuế giúp doanh nghiệp duy trì thị phần, nhưng Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị không nên tăng trưởng quá nóng ở thị trường này, nhằm tránh tạo cớ cho phía Indonesia tái khởi động điều tra. Đồng thời, doanh nghiệp được khuyến cáo phải nghiên cứu kỹ quy định, thủ tục điều tra của Indonesia và các thị trường mục tiêu để chuẩn bị cho khả năng xuất hiện vụ việc phòng vệ thương mại mới. Ngược lại, trong thép, các nhà xuất khẩu sang Malaysia phải coi điều tra hiện tại là lời nhắc rằng bất cứ biến động giá nào cũng có thể bị soi dưới lăng kính "bán phá giá". Cách tốt nhất để giảm rủi ro không chỉ là tuân thủ, mà còn là tham gia đầy đủ tiến trình, gửi hồ sơ và ý kiến trước hạn 17/8 để bảo vệ lập trường riêng của mình.
Kết luận: hiểu luật chơi để giữ chỗ trong chuỗi cung ứng ASEAN
Indonesia chọn không áp thuế với nhựa PPH dù đã xác định có biên độ phá giá đối với doanh nghiệp Việt Nam, trong khi Malaysia lại mở cuộc điều tra chống bán phá giá với thép nhập từ Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam. Hai hướng đi khác nhau nhưng cùng chung một mục tiêu: vừa bảo vệ ngành nội địa, vừa tránh phá vỡ chuỗi cung ứng khu vực đến mức không thể cứu vãn. Đối với doanh nghiệp nhựa và thép, thông điệp đã rõ: thời kỳ chỉ tập trung vào giá và sản lượng đã qua, thay vào đó là thời kỳ phải tính đến điều tra thương mại Indonesia, rủi ro thuế chống bán phá giá từ Malaysia và xu hướng phòng vệ thương mại ngày càng tinh vi của ASEAN. Ai hiểu luật chơi, đầu tư cho tuân thủ và xây dựng chiến lược thị trường phân tán sẽ có cơ hội giữ vững vị trí trong chuỗi cung ứng khu vực; ai xem nhẹ công cụ phòng vệ thương mại có thể phải trả giá bằng thị phần, thậm chí bị loại khỏi những thị trường quan trọng.
