Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng bước vào giai đoạn tái thiết chiến lược
Điều chỉnh quy hoạch chung khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn là quyết định mở rộng và tái tổ chức không gian phát triển trên diện tích 39.400 ha, định vị lại khu vực này như một trung tâm kinh tế biên giới đa chức năng, gắn thương mại, logistics, đô thị và quốc phòng vào một cấu trúc thống nhất, với mục tiêu tối đa hóa lợi thế cửa khẩu và kết nối khu vực đến giai đoạn sau năm 2045.
Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định 1855/QĐ-TTg ngày 25/9/2026 phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn đến năm 2045. Về bản chất, đây không chỉ là cập nhật kỹ thuật quy hoạch Lạng Sơn 2045, mà là bước xoay trục chiến lược đưa khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng trở thành “bản lề” mới của thương mại biên giới Việt Trung và kết nối ASEAN. Quy hoạch được xác định phải phù hợp quy hoạch cấp quốc gia, vùng trung du và miền núi phía Bắc và chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và thu hút đầu tư hiện nay.
Điểm quan trọng là quy hoạch mới kế thừa các định hướng còn phù hợp trước đây nhưng phân bổ lại không gian phát triển một cách hợp lý hơn, nhấn mạnh khai thác tối đa tiềm năng cửa khẩu và bảo đảm cơ hội cho các hoạt động sản xuất – dịch vụ mới. Nói cách khác, Nhà nước đang “thiết kế lại sân chơi” cho khu vực biên giới, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để Lạng Sơn huy động nguồn lực đầu tư trong nhiều thập kỷ tới.
Từ điểm thông quan sang trung tâm logistics và thương mại khu vực
Quy hoạch mới đã nâng vị thế khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng từ một cụm cửa khẩu đơn lẻ lên thành trung tâm kinh tế cửa khẩu hiện đại, năng động, với chức năng trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics tầm cỡ quốc gia và quốc tế. Định hướng này phù hợp với thực tế khu vực vốn đã là hành lang xuất nhập khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu quốc tế như Hữu Nghị, nơi hoạt động vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu diễn ra sôi động mỗi ngày.
Theo quy hoạch, khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng được xác định là một trong những trung tâm thương mại, du lịch dịch vụ và công nghiệp lớn của vùng trung du và miền núi phía Bắc, đồng thời là đầu mối hạ tầng giao thông quan trọng của quốc gia với sứ mệnh kết nối chiến lược giữa Trung Quốc và các nước ASEAN. Nói cách khác, thương mại biên giới Việt Trung ở khu vực này không còn chỉ là trao đổi hàng hóa ở cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng hay Hữu Nghị, mà được nâng lên thành mạng lưới logistics, kho bãi, bến bãi, ga đường sắt, cảng cạn, khu chế xuất và trung tâm dịch vụ thương mại liên thông.
Việc nhấn mạnh phát triển khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn thành trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc tế cho thấy định hướng rõ ràng: “Phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn thành trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc tế”. Đây là bước chuyển từ mô hình cửa khẩu biên giới dựa chủ yếu vào thủ tục thông quan sang mô hình chuỗi giá trị dịch vụ hoàn chỉnh, giúp Lạng Sơn giữ lại nhiều giá trị gia tăng hơn từ dòng hàng hóa đi qua địa bàn.
Không gian ba phân vùng và cuộc tái cấu trúc hạ tầng biên giới
Một thay đổi đáng chú ý của quy hoạch Lạng Sơn 2045 là cách tổ chức không gian toàn khu kinh tế thành 3 phân vùng trọng điểm, thay vì phát triển manh mún. Vùng 1, diện tích khoảng 19.123 ha với quy mô dân số dự kiến năm 2045 khoảng 71.000 – 71.200 người, bao gồm các khu vực sát biên giới thuộc xã Đồng Đăng và một phần các xã Hoàng Văn Thụ, Cao Lộc, được định hướng là vùng động lực, hạt nhân của hạ tầng cửa khẩu, logistics và vận tải.
Quy hoạch định hướng hình thành một cấu trúc khu kinh tế – đô thị đồng bộ, thống nhất, từng bước tạo mạng lưới kết nối giữa các phân vùng. Trong đó, khu vực gần biên giới tập trung các chức năng cửa khẩu, kho bãi, logistics, đường sắt, điểm trung chuyển hàng hóa và các khu công nghiệp – chế xuất gắn với xuất nhập khẩu. Phía sau là không gian đô thị, dịch vụ, du lịch và công nghiệp hỗ trợ, tạo “hậu phương” ổn định về lao động, nhà ở và dịch vụ cho vùng biên.
Đến năm 2035, khu kinh tế được định hướng quy mô dân số khoảng 235.000 – 240.000 người, với đất xây dựng 10.630 – 11.000 ha; đến 2045, tăng lên 295.000 – 300.000 dân và 13.200 – 13.700 ha đất xây dựng. Những con số này không chỉ thể hiện tầm nhìn dài hạn về mở rộng đô thị biên giới, mà còn là cam kết đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội đồng bộ, hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu và sử dụng đất hiệu quả, bền vững.
Cơ hội hội nhập sâu hơn với ASEAN và bài toán phát triển bền vững
Quy hoạch mới đặt khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng không chỉ trong trục thương mại song phương Việt – Trung mà trong cả không gian kinh tế ASEAN – Trung Quốc. Với định vị là cầu nối quan trọng kết nối Việt Nam, ASEAN với thị trường Trung Quốc, khu vực này trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng khu vực, thay vì chỉ là điểm đầu – cuối của hàng hóa qua biên giới.
Quy hoạch nhấn mạnh phát triển bền vững, bảo đảm môi trường sinh thái, bảo vệ và tôn tạo các giá trị cảnh quan tự nhiên, cấu trúc không gian đô thị đặc trưng và bản sắc đô thị. Đồng thời, khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn được xác định là khu kinh tế tổng hợp, gắn kết chặt chẽ phát triển đô thị biên giới với nhiệm vụ bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh quốc gia. Đây là thông điệp rõ ràng rằng tăng trưởng thương mại biên giới Việt Trung phải đi cùng ổn định lâu dài và an toàn biên giới.
Tầm nhìn đến 2045 biến khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng thành một “phòng thí nghiệm” cho mô hình khu kinh tế biên giới thế hệ mới: hội nhập sâu, dịch vụ logistics hiện đại, đô thị văn minh nhưng vẫn giữ được cân bằng sinh thái và an ninh biên giới. Nếu được triển khai nhất quán, khu vực này có thể trở thành hình mẫu cho các khu kinh tế cửa khẩu khác trong vùng Đông Bắc và rộng hơn là trong không gian kinh tế đất liền kết nối ASEAN với Trung Quốc.
