Chương trình 287(g) dưới thời Trump: thực thi di trú Mỹ gắn liền với dòng tiền
Chương trình 287(g) Trump là cơ chế hợp tác cho phép cảnh sát tiểu bang và địa phương được trao một phần thẩm quyền thực thi luật nhập cư liên bang trong khi làm nhiệm vụ hằng ngày, đi kèm các khoản tài trợ từ ngân sách liên bang, khiến việc bắt giữ người nhập cư gắn chặt với lợi ích tài chính của cơ quan thực thi pháp luật và làm dấy lên lo ngại về xung đột lợi ích trong thực thi di trú Mỹ. Theo một bài phân tích, chính quyền Trump đã chi các khoản tài trợ lớn cho các sở cảnh sát tham gia chương trình 287(g), dù một số nơi thực hiện rất ít vụ bắt giữ nhập cư. Hệ thống này không phải là tiền thưởng cố định cho từng người bị bắt, mà dựa trên số sĩ quan đăng ký, chi phí nhân sự, hoàn trả và các khoản thưởng hiệu suất. Khi quyền lực liên bang được “xuống tuyến” kèm tiền, câu hỏi không phải là cảnh sát có thể làm gì, mà là họ sẽ chọn làm gì vì lợi ích của chính mình.
Khi bắt giữ người nhập cư trở thành cơ hội tài chính cho cảnh sát
Các ví dụ cụ thể cho thấy cảnh sát kiếm lợi nhuận nhập cư đã trở thành một thực tế khó phủ nhận. Tại hạt Doddridge ở bang West Virginia, cảnh sát trưởng thừa nhận địa phương chỉ có khoảng 7.600 dân và “gần như không có nhiều người nhập cư”, nhưng cơ hội nhận tiền để mua xe tuần tra khiến việc tham gia chương trình trở nên hấp dẫn. Trong sáu tháng, sở này chỉ bắt hai người sống bất hợp pháp tại Mỹ nhưng vẫn nhận khoản tài trợ tương đương hơn một phần tư ngân sách hằng năm của mình. Một nơi khác là thành phố Venice, bang Florida: sở cảnh sát chỉ ghi nhận một vụ tạm giữ liên bang vào tháng 9 nhưng sau đó đã yêu cầu khoản tài trợ rất lớn từ chương trình. Theo cùng bài phân tích, tại khu vực Miami-Dade, hàng trăm cảnh sát được đăng ký trong chương trình nhưng số vụ bắt giữ nhập cư thực tế trong một quý lại rất thấp, cho thấy số tiền đủ điều kiện nhận trên mỗi vụ bắt lên tới mức gây sốc. Cách phân bổ này khiến ưu tiên thật sự không còn là an toàn công cộng mà là tối đa hóa dòng tiền tài trợ.
Xung đột lợi ích và nguy cơ công lý bị bóp méo
Khi bắt giữ người nhập cư đi kèm lợi ích tài chính lớn, chương trình 287(g) Trump tạo ra xung đột lợi ích khó chối cãi. Chính sách chính thức của cơ quan liên bang quy định hoàn trả lương, phúc lợi của sĩ quan đủ điều kiện, chi phí làm thêm giờ và các khoản thưởng hiệu suất. Đồng thời, một cơ quan chỉ đủ điều kiện hoàn trả sau khi thực hiện hoạt động do ICE chỉ đạo và phải chứng minh “tiếp tục hoạt động” để nhận tiền trong các quý tiếp theo. Nói cách khác, muốn có tiền thì phải bắt và tiếp tục bắt. Bài phân tích đặt câu hỏi về động cơ tài chính: khi số tiền phụ thuộc nhiều vào số sĩ quan được đưa vào chương trình hơn là số vụ bắt giữ thực tế, các sở cảnh sát có thể nhận khoản tài trợ rất lớn dù hoạt động nhập cư không nhiều. Điều này dễ dẫn đến tình trạng “phình to” lực lượng di trú tại địa phương, kéo nguồn lực khỏi các nhiệm vụ bảo vệ cộng đồng và làm méo mó ưu tiên thực thi pháp luật.
Bài học từ quá khứ: cộng đồng nhập cư trả giá cho cảnh sát được thưởng
Không phải ngẫu nhiên chương trình Task Force liên quan 287(g) từng bị chính quyền Obama ngừng năm 2012, sau các cuộc điều tra của Bộ Tư pháp về việc tài xế Latino bị kiểm tra với tỷ lệ cao bất thường. Khi cảnh sát được trao thêm quyền trong thực thi di trú Mỹ cộng với động cơ vật chất, những người nhập cư và người gốc Latino thường là nhóm chịu rủi ro lớn nhất. Dù lực lượng thuộc chương trình 287(g) chỉ thực hiện khoảng 46.500 trong tổng số khoảng 576.000 vụ bắt giữ nhập cư trong giai đoạn được phân tích — tức chưa đến 10% — nhưng lại được phân phối hơn 200 triệu USD tài trợ và có hẳn ngân sách 1 tỷ USD dành riêng cho các chương trình hợp tác này. Sự chênh lệch giữa tỷ trọng vụ bắt giữ và lượng tiền cho thấy một hệ thống thưởng phạt ngược: ít đóng góp cho tổng số vụ bắt, nhưng lại nhận nhiều nguồn lực. Từ góc độ công lý, đây là dấu hiệu cho thấy lợi nhuận đang lấn át nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.
Cảnh sát kiếm lợi nhuận nhập cư và thông điệp ngược chiều từ những mô hình phục vụ cộng đồng
Trong khi mô hình cảnh sát kiếm lợi nhuận nhập cư đặt lợi ích tài chính lên trên sự tin cậy của cộng đồng, vẫn có các mô hình dịch vụ hướng tới người dân cho thấy lựa chọn khác. Một nền tảng tin tức Việt Nam đã phát triển phiên bản thành viên với mục tiêu “từng bước nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và thực hiện các nội dung mới theo nhu cầu của số đông công chúng”. Phiên bản này được thiết kế thông thoáng, không có quảng cáo hiển thị để không làm ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc, hướng tới mang lại trải nghiệm tích cực hơn cho cộng đồng độc giả. Thông điệp ở đây rất rõ: khi tổ chức đặt trải nghiệm người dùng làm trung tâm, mọi quyết định thiết kế đều xoay quanh việc chăm sóc, phục vụ. Ngược lại, trong chương trình 287(g) Trump, thiết kế chính sách khiến người nhập cư bị biến thành điểm tính toán tài chính. Đó là sự đối lập giữa mô hình “vì cộng đồng” và mô hình “vì ngân sách”, và lựa chọn nào sẽ định hình niềm tin vào các thiết chế công quyền.
