Cảnh báo tình báo làm nóng khủng hoảng
Căng thẳng Mỹ–Iran là cuộc đối đầu đang gia tăng giữa Washington và Tehran, trong đó cảnh báo về các kế hoạch tấn công, nguy cơ trả đũa và khả năng nối lại hành động quân sự khiến mỗi động thái có thể châm ngòi cho khủng hoảng mới. Tuần này, các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump bày tỏ lo ngại Iran có thể tiến gần hơn đến việc triển khai kế hoạch nhằm vào quan chức Mỹ trong và ngoài nước. Cảnh báo tình báo từ Mỹ và các đồng minh châu Âu được cho là đã tăng trong những tuần gần đây, sau nghi vấn về âm mưu nhằm vào căn cứ RAF Fairford ở miền Nam nước Anh, nơi quân đội Mỹ sử dụng. Đây là lý do nguy cơ chiến tranh đáng chú ý: không cần một kế hoạch tấn công đã được xác nhận, chỉ riêng sự nghi kỵ và chuẩn bị đối phó cũng có thể thu hẹp thời gian để các bên kiểm soát khủng hoảng.
Trước đó, 12 máy bay ném bom B-1 của Mỹ đã được rút khỏi căn cứ này; phía Iran tuyên bố sẽ xem việc máy bay quay lại là dấu hiệu một cuộc tấn công sắp xảy ra. Chi tiết ấy cho thấy một động thái quân sự có thể bị diễn giải thành tín hiệu tấn công, ngay cả khi mục đích thực tế chưa được công khai.
Trump để ngỏ lựa chọn không kích Iran
Tín hiệu đáng quan tâm nhất không phải là quyết định khai hỏa, mà là việc phương án quân sự vẫn được giữ trên bàn. Theo các quan chức cấp cao Mỹ, trong trao đổi kín, Trump có thể nghiêng về một đợt không kích Iran quy mô lớn khác; kế hoạch của Bộ Tư lệnh Trung tâm được cho là đã mở rộng danh sách mục tiêu sang hạ tầng năng lượng và các địa điểm thiết yếu với nền kinh tế Iran. Đây là thông tin được thuật lại từ các quan chức, không phải xác nhận rằng chiến dịch đã được phê chuẩn.
Trump từng nói Washington sẽ không tấn công Iran trước bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến ngày 3/11, nhưng không loại trừ hành động sau đó. Ngày 24/10, ông nói sẽ sớm quyết định có nối lại hoạt động quân sự hay không. Vì thế, thời điểm bầu cử tạo ra một khoảng chờ căng thẳng, chứ chưa thể xem là lời cam kết chấm dứt xung đột.
Lịch chính trị và đòn trả đũa làm tăng rủi ro
Khủng hoảng không diễn ra trong khoảng trống chính trị. Xung đột quân sự Mỹ–Iran bùng phát từ cuối tháng 2 đã bước sang tháng thứ tám, vượt xa dự báo ban đầu của Nhà Trắng rằng giao tranh chỉ kéo dài bốn đến năm tuần. Bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 khiến chiến trường vùng Vịnh trở thành biến số trong nước đối với Trump và đảng Cộng hòa; lịch chính trị tại Mỹ và Israel cũng có thể làm các bên nhạy cảm hơn với sức ép và những tín hiệu từ đối thủ.
Ở phía Tehran, Iran dường như tin Mỹ và Israel đang chuẩn bị cuộc tấn công quy mô lớn thứ ba trong 16 tháng, với mục tiêu buộc nước này chấp nhận các yêu cầu của Washington. Khi mỗi bên có thể hiểu sự chuẩn bị của bên kia là dấu hiệu sắp ra đòn, tính toán phòng thủ dễ biến thành hành động phủ đầu hoặc trả đũa. Các chuyên gia và nhà ngoại giao cảnh báo một sự cố bất ngờ, như vụ tấn công nhằm vào quan chức Mỹ hoặc vụ nổ gần nơi trú ẩn của lãnh đạo Iran, có thể đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.
Rủi ro cao, nhưng quyết định vẫn chưa rõ
Không nên đồng nhất cảnh báo tình báo với bằng chứng công khai về một cuộc tấn công sắp xảy ra. Các tài liệu liên quan vẫn thuộc diện tuyệt mật, nên mức độ xác thực và phạm vi của những cảnh báo chưa thể được đánh giá đầy đủ. Hiện cũng chưa rõ Washington có nối lại không kích hay Iran có thực sự triển khai các kế hoạch tấn công bị cáo buộc hay không. Sự thiếu chắc chắn này không làm nguy cơ biến mất; trái lại, nó khiến việc phân biệt tín hiệu răn đe với chuẩn bị hành động trở nên khó hơn.
Kết luận hợp lý nhất lúc này là nguy cơ đối đầu đã tăng, nhưng một cuộc chiến mới chưa phải kết cục tất yếu. Căng thẳng Mỹ Iran có thể leo thang nhanh nếu xảy ra sự cố hoặc một bên hiểu nhầm ý định của bên kia; đồng thời, quyết định nối lại không kích Iran sẽ kéo theo hệ quả khó kiểm soát. Washington chưa công bố lựa chọn cuối cùng, còn cáo buộc về kế hoạch tấn công của Tehran chưa được xác nhận công khai. Vì vậy, dấu hiệu cần theo dõi là quyết định quân sự thực tế và cách hai bên xử lý khủng hoảng, không chỉ những lời đe dọa.
