Giỗ Tổ sân khấu: Ngày hội để nghề tự soi lại chính mình
Giỗ Tổ sân khấu là dịp giới nghệ sĩ Việt Nam cùng tụ họp tại đền thờ Thánh Tổ sân khấu, dâng hương và thực hiện các nghi thức truyền thống để tri ân Tổ nghiệp, đồng thời tự soi lại hành trình làm nghề, kết nối các thế hệ nghệ sĩ trong một không gian vừa trang nghiêm vừa gần gũi với đời sống sân khấu hiện đại. Vấn đề không chỉ là một lễ tưởng nhớ nghệ sĩ theo nghi thức tôn giáo, mà là một ngày hội tinh thần, nơi những người đứng trên sàn diễn tự hỏi mình đang gìn giữ được gì cho truyền thống sân khấu Việt. Hôm nay (22/9, tức 12/8 âm lịch), nhiều văn nghệ sĩ Việt Nam bắt đầu các hoạt động chuẩn bị cho sự kiện của ngành sân khấu. Đối với nhiều người, sự kiện này được ví như ngày hội lớn của những người làm nghệ thuật, nơi mọi nghệ sĩ dù đứng ở vị trí nào cũng chung lòng hướng về cội nguồn và thể hiện sự tri ân sâu sắc tới các thế hệ đi trước.
Hoài Linh và đền thờ 100 tỷ: Không gian lý tưởng để giữ lửa Tổ nghiệp
Nếu nói đến truyền thống sân khấu Việt trong đời sống đương đại, đền thờ do nghệ sĩ Hoài Linh xây dựng tại phường Long Phước, TP. Thủ Đức là một biểu tượng khó có thể bỏ qua. Hằng năm, đền thờ này luôn nằm trong số những địa điểm thu hút đông đảo nghệ sĩ chú ý. Với tổng kinh phí đầu tư xấp xỉ 100 tỷ đồng, nơi đây không chỉ là một công trình tâm linh mà còn là tuyên ngôn rằng nghề sân khấu xứng đáng có một mái nhà riêng để hướng về Tổ nghiệp. Theo chia sẻ của ca sĩ Dương Triệu Vũ, Hoài Linh là người trực tiếp chuẩn bị nhiều công việc và nghi thức tại đền thờ. Từ khâu sắp xếp không gian đến chuẩn bị cho các nghi lễ quan trọng, hình ảnh "Hoài Linh đền thờ" cho thấy một nghệ sĩ kỳ cựu chấp nhận lùi vào hậu trường, tất bật để đại lễ diễn ra chỉn chu và trang nghiêm, thay vì chỉ đứng ở vị trí ngôi sao nhận hào quang.
Bắt đầu từ chiều 21/9, hàng loạt gương mặt quen thuộc như Hoàng Mập, Cát Phượng, Cẩm Ly, Hoài An hay vợ chồng Lâm Vỹ Dạ... đã lần lượt hội tụ về đền thờ. Bầu không khí tại đền trở nên nhộn nhịp khi dàn sao cùng xắn tay tham gia các công đoạn chuẩn bị cho đại lễ. Điều đáng nói là chính sự "lao động tay chân" của nghệ sĩ trong khâu tu sửa, trang trí chứ không chỉ xuất hiện trên thảm đỏ, đã biến lễ tưởng nhớ nghệ sĩ thành một hành vi tập thể của cộng đồng làm nghề: mọi người cùng nhau sắp đặt không gian để tri ân Tổ, như cách sửa soạn chính căn nhà tinh thần của sân khấu Việt trước khi bước vào ngày trọng đại.
Nghi thức truyền thống và gương mặt quen thuộc: Lễ không chỉ để chụp hình
Trong không khí chuẩn bị cho ngày Giỗ Tổ, những nghi thức truyền thống như đánh trống khai hội, múa lân, rước kiệu… được hoàn tất chỉn chu tại đền Thánh Tổ sân khấu. Đó là phần nghi lễ mang tính trục chính, giữ cho lễ giỗ không bị trôi thành một buổi gặp gỡ rời rạc. Nhưng điều làm cho ngày này sống động là sự có mặt của chính giới nghệ sĩ: từ vợ chồng Mạc Văn Khoa đến ca sĩ Cẩm Ly và diễn viên Hoài An đều đã đến dâng hương; nhiều nghệ sĩ khác như Hoàng Mập, Cát Phượng, vợ chồng Lâm Vỹ Dạ… cùng hội tụ và tham gia chuẩn bị. Theo một bản tin, vào ngày 22/9 (12/8 âm lịch), nhiều nghệ sĩ như Hoài Linh, Trấn Thành, Cẩm Ly, Anh Đức, Mạc Văn Khoa, Nhã Phương, Thúy Ngân… đã tụ họp tại các sân khấu và nhà thờ Tổ để dâng hương nhân dịp Ngày truyền thống sân khấu.
Điều đáng chú ý là lễ giỗ không bị thu hẹp trong một địa điểm. Không chỉ riêng đền thờ Tổ của Hoài Linh, nhiều sân khấu tại TP.HCM cũng trang trọng lập bàn thờ Tổ để nghệ sĩ đến dâng hương. Có thể kể đến sân khấu Thế Giới Trẻ, sân khấu kịch của NSƯT Thành Lộc, sân khấu 5B… mỗi nơi mang một không khí riêng nhưng đều hướng đến sự thành kính trong ngày đặc biệt của giới nghệ thuật. Một số nghệ sĩ trẻ như Jun Phạm tự chuẩn bị mâm cúng tại nhà, hay gia đình Thu Trang – Tiến Luật cùng Huỳnh Phương, Khả Như… dâng lễ tại không gian riêng. Sự đa dạng về cách thể hiện lòng thành kính này cho thấy truyền thống sân khấu Việt đã thoát khỏi khuôn mẫu cứng nhắc: cốt lõi là sự hướng về Thánh Tổ sân khấu, hình thức có thể linh hoạt để phù hợp nhịp sống hiện đại.
‘Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ’: Bản nhạc kết nối hơn 100 nghệ sĩ sau 9 năm
Trong số những biểu tượng tinh thần của ngày Giỗ Tổ, ca khúc "Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ" giữ một vị trí đặc biệt. Sau 9 năm ra mắt, "Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ" vẫn được cất lên trong nhiều dịp Giỗ Tổ sân khấu. Mỗi dịp Giỗ Tổ sân khấu 12/8 âm lịch, ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Minh Anh vang lên tại nhiều chương trình, sân khấu và lễ tri ân Tổ nghiệp. Được giới thiệu là một trong những bản tân nhạc đầu tiên viết riêng về Tổ nghiệp sân khấu, bài hát ra đời năm 2017, quy tụ hơn 100 nghệ sĩ thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có Thành Lộc, Chí Tài, Đàm Vĩnh Hưng, Việt Hương, Trấn Thành, Phương Mỹ Chi…. Thay vì là một tác phẩm để phô diễn dàn sao, nó trở thành điểm hẹn cảm xúc: mỗi giọng hát là một mảnh ghép trong lời tri ân gửi đến Thánh Tổ sân khấu và các thế hệ tiền nhân.
Nhạc sĩ Nguyễn Minh Anh kể, "Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ" bắt đầu từ hai chữ "biết ơn" sau nhiều năm anh làm nghề và nghĩ nhiều đến những thế hệ đi trước. Theo anh, điều khó nhất là giữ được sự trang nghiêm mà không khiến ca khúc nặng tính nghi lễ; người nghệ sĩ khi hát phải cảm thấy đó là tiếng lòng của chính mình. Ban đầu, anh chỉ định mời một vài đồng nghiệp thân thiết, nhưng rồi quyết định mở rộng, để kết nối hơn 100 nghệ sĩ trong suốt hơn hai năm thực hiện. Chính hành trình lâu dài đó đã tạo nên một biểu tượng: "Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ" không chỉ là nhạc nền cho lễ tưởng nhớ nghệ sĩ, mà là minh chứng cho sức mạnh cộng đồng của những người làm sân khấu Việt – cùng cất lên một lời cảm ơn chung, nhưng mỗi người vẫn giữ được dấu ấn riêng.
Truyền thống sân khấu Việt giữa thời đại mới: Giữ nghi lễ để gìn giữ tinh thần
Nhìn vào Giỗ Tổ sân khấu năm nay, dễ thấy một điều: truyền thống chỉ sống khi được tái hiện bằng hành động cụ thể, chứ không bằng khẩu hiệu. Từ việc các nghệ sĩ tham gia tu sửa và hoàn tất khâu chuẩn bị cho dịp này, đến những nghi thức như đánh trống khai hội, múa lân, rước kiệu được tổ chức chu đáo, mọi chi tiết đều cho thấy sự tôn trọng dành cho Thánh Tổ sân khấu. Đồng thời, việc ca khúc "Tạ ơn Tam vị Thánh Tổ" vẫn được hát sau 9 năm trong các lễ Giỗ Tổ khẳng định rằng một truyền thống tốt không chỉ nhắc lại quá khứ, mà phải tạo được chất liệu mới để thế hệ trẻ đồng cảm.
Đối với khán giả, việc thấy Trấn Thành, Cẩm Ly, Nhã Phương, Thúy Ngân, Mạc Văn Khoa hay nhiều gương mặt khác cùng dâng hương, cùng hiện diện bên cạnh những tên tuổi gạo cội, cho thấy nghề diễn không chỉ là hào quang trên màn ảnh mà còn là một cộng đồng có chung cội nguồn tinh thần. Với người trong nghề, Giỗ Tổ là lời nhắc thẳng thắn: không ai là trung tâm; tất cả đều là hậu duệ của một dòng chảy sân khấu lâu đời. Và với truyền thống sân khấu Việt, những ngày như 12/8 âm lịch là cơ hội để khẳng định rằng dù công nghệ, hình thức biểu diễn và thị hiếu thay đổi, sự tri ân Tổ nghiệp vẫn là chiếc trục giữ nghề không bị đánh mất bản sắc. Giữ nghi lễ không phải để "cho đủ thủ tục", mà để nhắc nhau rằng mọi sáng tạo hôm nay đều bắt nguồn từ một lời biết ơn.
