Tấm bằng là điểm khởi đầu, không phải thước đo cuối cùng
Chất lượng đại học là khả năng giúp người học trưởng thành, vận dụng kiến thức có trách nhiệm và tạo ra đóng góp thiết thực sau khi tốt nghiệp, chứ không chỉ là kết quả trên văn bằng. Tại lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), ngày 28 tháng 10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng chất lượng đào tạo phải được khẳng định qua sự trưởng thành và đóng góp của người tốt nghiệp. Đây là một thước đo đáng chú ý vì đưa câu hỏi về giá trị của đào tạo đại học ra khỏi giảng đường: điều sinh viên học được có giúp họ làm việc tốt hơn, suy nghĩ độc lập và có trách nhiệm với xã hội hay không? Tấm bằng xác nhận một chặng học tập; năng lực và hành động của người tốt nghiệp mới cho thấy chặng đường ấy đã tạo ra giá trị gì.
Thông điệp này có sức nặng trong bối cảnh đất nước cần đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, hướng tới các mục tiêu phát triển được đặt ra cho những năm tới. Đại học không thể chỉ cung cấp kiến thức chuyên môn hiện có, mà còn phải chuẩn bị con người đủ khả năng đảm đương công việc hôm nay và xử lý những vấn đề chưa xuất hiện. Vì vậy, đánh giá trường học chỉ bằng số văn bằng hay thành tích trong khuôn viên sẽ bỏ lỡ câu hỏi quan trọng hơn: liệu người học có đủ nền tảng, bản lĩnh và khả năng thích ứng để đóng góp sau khi ra trường?
Đổi mới cách dạy phải đi cùng cách đánh giá
Muốn người học trưởng thành, đổi mới giảng dạy không thể dừng ở việc thay bài giảng hay đưa công nghệ vào lớp học. Lãnh đạo yêu cầu đổi mới cách dạy song hành với đổi mới cách thi, đánh giá đúng năng lực và giữ vững sự trung thực. Nếu giờ học khuyến khích tư duy độc lập nhưng bài kiểm tra chỉ thưởng cho việc ghi nhớ, nhà trường đang gửi hai thông điệp trái ngược. Cách đánh giá cần cho thấy sinh viên có thể vận dụng kiến thức, giải quyết vấn đề và chịu trách nhiệm với quyết định của mình hay không.
Định hướng đào tạo được nêu tại buổi lễ cũng nhấn mạnh kiến thức nền tảng, năng lực vận dụng, tư duy phản biện, ngoại ngữ, kỹ năng số và khả năng học tập suốt đời. Đây không nên là một danh sách kỹ năng để bổ sung cho đủ chương trình; chúng phải được kết nối với cách sinh viên học và được đánh giá. Với UEH, lãnh đạo đề nghị tập trung thực hiện năm nhiệm vụ, trong đó ưu tiên đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và bồi dưỡng nhân tài. Thách thức thực tế là biến những định hướng ấy thành trải nghiệm học tập và tiêu chí đánh giá nhất quán, thay vì chỉ nêu thành mục tiêu.
Đóng góp cựu sinh viên là phép thử của đào tạo
Đặt đóng góp cựu sinh viên vào trung tâm đánh giá khiến trách nhiệm của đại học kéo dài hơn thời điểm tốt nghiệp. Người học có thể tạo giá trị trong nghề nghiệp, tổ chức và cộng đồng; những đóng góp đó là phần nối dài của quá trình đào tạo, dù không thể quy hết thành công hay thất bại của cá nhân cho một trường. Cách nhìn này cũng nhắc nhà trường rằng chất lượng không chỉ nằm trong chương trình được thiết kế, mà còn ở việc sinh viên có thể dùng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tế và hành xử có trách nhiệm hay không.
Lãnh đạo mong muốn doanh nghiệp, đối tác và các thế hệ cựu sinh viên tiếp tục đồng hành, góp sức xây dựng trường, đồng thời tạo thêm cơ hội học tập, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp cho sinh viên. Đây là hướng hợp tác có ý nghĩa: cựu sinh viên vừa có thể đóng góp cho thế hệ sau, vừa giúp nhà trường nhìn rõ hơn những năng lực được sử dụng trong công việc. Tuy nhiên, nguồn thông tin về phát biểu không nêu một cơ chế hay bộ chỉ số cụ thể để theo dõi tác động sau tốt nghiệp. Vì thế, lời kêu gọi đánh giá bằng đóng góp nên được xem là một tiêu chuẩn định hướng, không phải bằng chứng rằng mọi tác động đã được đo lường đầy đủ.
Biến thông điệp thành trách nhiệm lâu dài
Ý nghĩa của thông điệp tại lễ kỷ niệm 50 năm UEH nằm ở việc yêu cầu nhà trường nhìn xa hơn thành tích trước mắt: đào tạo phải giúp người học trưởng thành và tạo ích lợi cho xã hội. Để đi tới đó, đổi mới cách dạy cần gắn với đánh giá thực chất, còn quan hệ với cựu sinh viên và đối tác cần mở thêm cơ hội phát triển cho người đang học. Những việc này không thể thay thế chất lượng nền tảng hay sự trung thực trong học thuật; chúng là cách kiểm tra xem các giá trị ấy có đi theo sinh viên vào đời sống nghề nghiệp hay không.
Bước tiếp theo được nêu là rà soát chiến lược phát triển và lựa chọn những việc ưu tiên có khả năng tạo chuyển biến rõ rệt. Với đại học nói chung, lời nhắc này đặt ra một câu hỏi cần được trả lời bằng hành động: nhà trường sẽ nhận diện và học hỏi từ đóng góp của người tốt nghiệp ra sao? Các tư liệu về buổi lễ chưa xác định phương pháp theo dõi cụ thể, nên không thể khẳng định UEH đã áp dụng một hệ thống như vậy. Nhưng hướng đánh giá đã rõ: tấm bằng chỉ ghi nhận việc hoàn tất chương trình; chất lượng đào tạo phải được chứng minh lâu dài qua năng lực, sự trưởng thành và giá trị người học tạo ra.
