Tuyển sinh đại học 2027 siết phương thức: chính xác là chuyện gì đang diễn ra?
Đề xuất siết phương thức tuyển sinh đại học 2027 là kế hoạch Bộ GD-ĐT giới hạn số cách xét tuyển mà mỗi trường và từng ngành được sử dụng, nhằm đồng bộ chuẩn đánh giá, giảm thủ tục và tăng công bằng cho thí sinh trong toàn hệ thống giáo dục đại học. Như dự thảo Thông tư sửa đổi quy định tuyển sinh, cơ sở đào tạo được dùng tối đa 5 phương thức; mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo được sử dụng 3 phương thức từ tuyển sinh đại học 2027 và chỉ còn 1 phương thức từ 2028, không tính xét tuyển thẳng và cử tuyển. Song song, Bộ đang lấy ý kiến để sửa các quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo và quy trình tuyển sinh cho cả cao đẳng mầm non, đại học và sau đại học. Tâm điểm tranh luận: đây là bước lùi về cơ hội hay bước tiến về chất lượng?
Vì sao phải siết phương thức tuyển sinh mới vào lúc này?
Thông điệp quan trọng cần nhắc lại: Bộ GD-ĐT khẳng định các điều chỉnh không nhằm thu hẹp cơ hội của thí sinh, cũng không làm giảm quyền tự chủ của cơ sở đào tạo. Mục tiêu là “đưa các thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành, một chương trình về cùng chuẩn đánh giá; giảm thủ tục, giảm chi phí, tăng khả năng kiểm chứng và bảo đảm công bằng”. Đây là phần tiếp nối của lộ trình đổi mới thi, kiểm tra và tuyển sinh theo hướng thực chất, gọn nhẹ, tiết kiệm chi phí. Trong giai đoạn 2022-2026, các động thái như bỏ xét tuyển sớm, quy định ngưỡng đầu vào, giới hạn số phương thức, siết mức điểm cộng đã giúp các kênh xét tuyển tiến lại gần nhau hơn: ở những kỳ thi có bảng quy đổi chính thức, khoảng cách điểm so với thi tốt nghiệp THPT giảm từ 2,6 xuống 1,2 điểm. Dù vậy, hơn 40% chương trình dùng từ hai phương thức trở lên vẫn có độ vênh điểm từ 3 điểm, cho thấy sự thiếu tương đương.
Những thay đổi quy định tuyển sinh: ít lối vào hơn nhưng đường đi rõ hơn
Cốt lõi của các thay đổi quy định tuyển sinh lần này là thu gọn nhưng làm rõ luật chơi. Dự thảo quy định cơ sở đào tạo dùng tối đa 5 phương thức tuyển sinh; mỗi ngành, chương trình dùng 3 phương thức từ 2027 và chỉ còn 1 phương thức từ 2028, không tính xét tuyển thẳng, cử tuyển. Song song, Bộ sửa nhiều điều về yêu cầu đầu vào, đặc biệt với các ngành giáo viên, sức khỏe, pháp luật: khi dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT phải đáp ứng chuẩn chương trình (nếu có) và ngưỡng đầu vào được quy định hàng năm. Nếu không dùng điểm thi tốt nghiệp, thí sinh các nhóm ngành này sẽ phải đạt yêu cầu học lực lớp 12 ở mức khá hoặc giỏi tùy ngành, kết hợp một số điều kiện điểm thi hoặc văn bằng trung cấp, cao đẳng cùng nhóm ngành. Tức là, thay vì mở rộng phương thức một cách tràn lan, chính sách giáo dục đại học mới siết chuẩn đầu vào theo từng lĩnh vực nhạy cảm, gắn chặt hơn giữa yêu cầu nghề nghiệp và cánh cửa vào trường.
Thí sinh được và mất gì khi phương thức tuyển sinh đại học bị giới hạn?
Lo ngại lớn nhất của phụ huynh là siết phương thức đồng nghĩa giảm cơ hội. Tuy nhiên, bản chất là Bộ muốn giảm số “cửa” hình thức nhưng mở rộng cơ hội bình đẳng: mỗi phương thức phải đảm bảo mọi thí sinh đủ điều kiện đều có thể tham gia, công bố rõ tiêu chí và dùng chung một thang điểm. Thí sinh sẽ bớt gánh nặng theo dõi hàng loạt cách xét tuyển khác nhau, nhưng vẫn được dùng kết quả thi riêng, học bạ hoặc chứng chỉ khi chúng được tích hợp minh bạch vào phương thức đã công bố. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bỏ điểm cộng do trường tự quy định cho thành tích, chứng chỉ bổ sung vì chúng tạo bất bình đẳng và có thể khiến một năng lực được tính hai lần. Thay vào đó, ví dụ thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ sẽ được quy đổi vào môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển, trở thành thành phần chính thức của điểm xét chứ không là “phần thưởng thêm” ngoài thang đo.
Quyền tự chủ của trường đại học và chiến lược chuẩn bị của thí sinh
Điểm đáng chú ý là phương thức tuyển sinh mới không “trói tay” các trường như nhiều người lo lắng. Các điều chỉnh được khẳng định không nhằm giảm quyền tự chủ của cơ sở đào tạo. Trường vẫn được chọn tối đa 5 phương thức ở cấp cơ sở, tự xác định ngưỡng đầu vào với nhiều chương trình không thuộc diện đặc thù và quy định yêu cầu đầu vào cho một số ngành theo khung Bộ đặt ra. Quan trọng hơn, mỗi cơ sở có trách nhiệm lựa chọn phương thức phù hợp với yêu cầu đầu vào, cấu trúc lại việc dùng điểm thi riêng, học bạ, chứng chỉ sao cho minh bạch. Đối với thí sinh, điều khôn ngoan không phải là săn càng nhiều kênh xét tuyển càng tốt, mà là hiểu kỹ từng ngành mình nhắm tới dùng phương thức nào từ 2027, ngưỡng học lực hoặc điểm thi cần đạt ra sao, và chuẩn bị năng lực thực chất thay vì chạy theo điểm cộng. Dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, Bộ cho biết sẽ tiếp tục đánh giá tác động và lắng nghe ý kiến thí sinh, trường và chuyên gia trước khi ban hành chính thức.
