Kết quả đáng chú ý, nhưng không phải lời bảo đảm lâu dài
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn cung đủ, ổn định và đến đúng nơi, đúng lúc, kể cả khi nhu cầu tăng hoặc thị trường biến động. Vì vậy, việc cả nước không phải cắt điện luân phiên trong một năm phụ tải cao là chỉ dấu đáng kể, nhưng chưa thể thay thế đánh giá về sức bền của hệ thống.
Sáng 10/11, tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia, Bộ Công Thương lần đầu công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam. Bộ cho biết báo cáo sẽ được xây dựng hằng năm, gắn với diễn đàn; ấn phẩm song ngữ có năm phụ lục chuyên sâu, từ điện, xăng dầu và giá năng lượng đến tiết kiệm năng lượng, an ninh năng lượng toàn cầu.
Báo cáo ghi nhận đến ngày 9/11, trong 177 quốc gia được khảo sát, 102 nước gặp khó khăn về năng lượng, còn 13 nước duy trì trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam. Con số này tạo bối cảnh để nhìn nhận kết quả trong nước, chứ tự nó chưa chứng minh Việt Nam có năng lực chống chịu vượt trội.
Giữ được điện khi nhu cầu lập đỉnh
Chỉ dấu thuyết phục nhất là nguồn cung điện được duy trì trong lúc nhu cầu tăng mạnh. Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống lên 57.537 MW ngày 24/6, trong đó miền Bắc đạt 30.248 MW; cả nước không phải cắt điện luân phiên.
Đây là kết quả có ý nghĩa trực tiếp với hộ gia đình và doanh nghiệp: phụ tải tăng cao không biến thành tình trạng mất điện luân phiên trên diện rộng. Điện thương phẩm 10 tháng tăng 9,84%, còn hệ thống đã đi qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên. Tuy vậy, một kết quả vận hành trong một giai đoạn không thể tự bảo đảm rằng nguồn cung sẽ luôn theo kịp tăng trưởng.
Bối cảnh càng đáng lưu ý khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% mỗi năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030; năng lượng vì thế phải đi trước nhu cầu, thay vì chỉ phản ứng khi thiếu điện xuất hiện.
So sánh quốc tế cần được đọc đúng giới hạn
Tỷ lệ 102 trên 177 quốc gia gặp khó khăn cho thấy thiếu hụt năng lượng là sức ép phổ biến trong phạm vi khảo sát. Nhưng so sánh này không cho biết từng nước gặp khó ở khâu nào, mức độ nghiêm trọng ra sao, hay tiêu chí nào được dùng để xếp trạng thái ổn định. Do đó, không nên biến vị trí của Việt Nam trong nhóm 13 nước thành kết luận rằng hệ thống đã an toàn trước mọi cú sốc.
Chính báo cáo cũng nêu những điểm dễ tổn thương: tỷ trọng nhập khẩu ròng năng lượng trong tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025 là 43,9%; dự trữ xăng dầu chưa đạt mục tiêu khoảng 90 ngày nhập ròng, chưa có hệ thống dự trữ quốc gia riêng cho dầu thô, trong khi phụ tải miền Bắc tăng cao và nhiều dự án nguồn, lưới còn vướng cơ chế, mặt bằng, vốn.
Vì vậy, thành tích không cắt điện nên được xem là bằng chứng hệ thống đã ứng phó được một năm nhiều áp lực, không phải giấy chứng nhận miễn nhiễm với thiếu hụt năng lượng. Chất lượng của an ninh năng lượng còn phụ thuộc vào nhiên liệu, lưới truyền tải, tiến độ dự án và khả năng dự phòng.
Bài kiểm tra tiếp theo là biến kế hoạch thành năng lực
Bước tiếp theo không chỉ là công bố thêm một báo cáo năng lượng, mà là xử lý những điểm nghẽn đã được nêu và theo dõi kết quả. Bộ Công Thương cho biết sẽ phối hợp với các cơ quan Quốc hội hoàn thiện dự án sửa đổi Luật Điện lực; Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027 để hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng kịch bản điều hành.
Báo cáo thường niên sẽ có giá trị nếu giúp chuyển số liệu thành quyết định: dự án nguồn và lưới nào cần được tháo gỡ, nhiên liệu nào cần dự phòng, và làm sao để nguồn cung điện theo kịp phụ tải. Việc đánh giá công khai các khuyến nghị tại diễn đàn năm 2027 cũng là phép thử quan trọng cho trách nhiệm thực hiện.
Kết luận hợp lý lúc này là Việt Nam đã cho thấy sức chống chịu đáng ghi nhận trước áp lực cung ứng điện trong giai đoạn được nêu. Nhưng mức phụ thuộc nhập khẩu và các nút thắt dự án nhắc rằng an ninh năng lượng chỉ bền khi kết quả vận hành được củng cố bằng nguồn cung, lưới điện và dự phòng đủ chắc.
