Trung tâm năng lượng tái tạo là gì và vì sao Việt Nam cần RE Hub
Trung tâm năng lượng tái tạo là một không gian công nghiệp – dịch vụ tập trung, nơi nguồn điện tái tạo được phát triển đồng bộ với hạ tầng cảng biển, lưới điện, logistics, đào tạo và các dịch vụ kỹ thuật nhằm hình thành chuỗi giá trị năng lượng sạch hoàn chỉnh, thay vì chỉ dừng ở các dự án phát điện đơn lẻ. Việt Nam đang chọn con đường xây dựng RE Hub không phải như một khẩu hiệu chuyển dịch xanh, mà như một chiến lược công nghiệp mới: dùng nhu cầu phát triển năng lượng sạch để tạo việc làm, duy trì tăng trưởng và nâng cấp năng lực sản xuất trong nước. Nếu RE Hub chỉ là vài cánh quạt gió ngoài khơi, dự án sẽ dừng ở mức nhập khẩu thiết bị; nhưng nếu là một trung tâm công nghiệp đúng nghĩa, năng lượng sạch sẽ kéo theo cả một hệ sinh thái công nghiệp mới.
Chiều 8/9/2026 tại Hà Nội, Cục Điện lực thuộc Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ tổ chức hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam”, trong khuôn khổ dự án chuyển dịch ngành năng lượng do Chính phủ Đức tài trợ. Hội thảo quy tụ cơ quan quản lý, chuyên gia trong nước, quốc tế và doanh nghiệp năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi, hạ tầng cảng, công nghiệp và chuỗi cung ứng. Đây không chỉ là một sự kiện kỹ thuật, mà là tín hiệu rõ ràng rằng Việt Nam nghiêm túc với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và xem Trung tâm năng lượng tái tạo như một trụ cột để đạt mục tiêu đó.
Từ chiến lược Quy hoạch điện VIII đến mô hình RE Hub Việt Nam
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, nhằm gắn phát triển năng lượng tái tạo với phát triển công nghiệp và nội địa hóa chuỗi giá trị. Nói cách khác, RE Hub Việt Nam được thiết kế để nối các dự án điện gió, điện mặt trời với nhà xưởng, cảng biển, hạ tầng năng lượng và chuỗi cung ứng năng lượng – thay vì để mỗi dự án tự lo hạ tầng riêng lẻ. Cách tiếp cận này là lựa chọn có tính chính trị – kinh tế rõ ràng: Việt Nam không chấp nhận vai trò chỉ là “bãi lắp đặt” mà muốn trở thành nơi sản xuất, dịch vụ và bảo dưỡng cho cả khu vực.
Nghiên cứu ban đầu về RE Hub đã hoàn thành vào tháng 7/2025. Giai đoạn tiếp theo tập trung đánh giá điều kiện, tiềm năng và năng lực hiện có, trước hết tại miền Trung và miền Nam – những nơi hội tụ nguồn gió, mặt bằng công nghiệp và hệ thống cảng biển. GIZ đang phối hợp với Cục Điện lực nghiên cứu tiếp theo về năng lực hiện có, khoảng trống hạ tầng, yêu cầu pháp lý và điều kiện tài chính, làm cơ sở xác định địa điểm, chức năng và mô hình đầu tư cho RE Hub. Phó Cục trưởng Tăng Thế Hùng cho biết mục tiêu là đẩy nhanh nghiên cứu giai đoạn hai, tổ chức trao đổi kỹ thuật trong năm 2026 và xác định các khu vực có tiềm năng phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo. Đây là lộ trình rõ ràng hơn nhiều so với những tuyên bố chung chung về chuyển dịch năng lượng trước đây.
Kinh nghiệm Cuxhaven và bài học cho hạ tầng năng lượng Việt Nam
Nếu muốn RE Hub Việt Nam thành công, câu chuyện không nằm ở vài trang quy hoạch mà ở hạ tầng năng lượng cụ thể: cảng biển, quỹ đất, đường vận tải, thiết bị bốc dỡ, cơ sở bảo dưỡng, trung tâm đào tạo. TS Phạm Quý Ngọc nhấn mạnh, nguồn năng lượng chỉ là tiêu chí đầu tiên; địa điểm của một Trung tâm năng lượng tái tạo phải đáp ứng cả mặt bằng công nghiệp, cảng biển, logistics, lắp đặt, đào tạo và dịch vụ kỹ thuật. Với điện gió ngoài khơi, khi cấu kiện ngày càng lớn và nặng, cảng phải tiếp nhận được tàu chuyên dụng, có bãi lắp ráp đủ rộng, đường phải chịu tải trọng lớn và phải có sẵn đội ngũ kỹ thuật địa phương. Nếu hạ tầng thiếu đồng bộ, chi phí vận chuyển, lắp đặt, vận hành sẽ tăng và doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng năng lượng.
Kinh nghiệm Cuxhaven – thành phố cảng phía Bắc Đức – là một ví dụ đáng tham khảo: trong khoảng 20 năm, địa phương này từng bước phát triển cảng, quỹ đất công nghiệp và hạ tầng vận chuyển phục vụ sản xuất, lắp đặt và logistics điện gió ngoài khơi. Theo Phó Trưởng Cơ quan Phát triển Kinh tế Cuxhaven Kai Sawischlekwski, chính quyền phối hợp với doanh nghiệp và đơn vị khai thác cảng để tính toán hạ tầng phù hợp với nhu cầu thực tế của ngành, kể cả yêu cầu của những thế hệ turbine tiếp theo. Cuxhaven hiện có nhà máy Siemens Gamesa với khoảng 1.200 lao động và một cơ sở sản xuất monopile đang được đầu tư dự kiến tạo khoảng 600 việc làm. Câu chuyện ở đây khá rõ: RE Hub không thể thành hình trong vài năm, nhưng nếu không khởi động sớm, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cả một chu kỳ đầu tư mới của điện gió ngoài khơi.
Phát triển năng lượng sạch gắn với thế mạnh dầu khí, cảng biển và chuỗi cung ứng
Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, nhưng để biến tiềm năng thành dự án và năng lực công nghiệp cần đồng thời giải quyết hạ tầng, logistics, kỹ thuật và sự phối hợp giữa các bên liên quan. Đây là điểm mấu chốt: RE Hub Việt Nam phải là cầu nối giữa phát triển năng lượng sạch và nâng cấp hạ tầng năng lượng, chứ không phải thêm một danh mục dự án trong văn bản quy hoạch. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đưa ra định hướng gắn năng lượng tái tạo với công nghiệp và nội địa hóa chuỗi giá trị, song hướng đi cụ thể sẽ nằm ở cách thiết kế chuỗi cung ứng năng lượng: từ chế tạo kết cấu, vận chuyển, lắp đặt, đến bảo dưỡng và dịch vụ kỹ thuật.
Một lợi thế mà Việt Nam không nên bỏ qua là di sản của ngành dầu khí ngoài khơi và công nghiệp biển. Theo ông Phạm Quý Ngọc, Việt Nam đã có nền tảng vững chắc về chế tạo kết cấu thép, cảng biển, logistics và nhân lực kỹ thuật. Các năng lực này có thể được tận dụng để phục vụ ngành năng lượng tái tạo, rút ngắn quá trình hình thành năng lực mới và tăng cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi. Đồng thời, những năng lực hiện có trong dầu khí, chế tạo kết cấu và dịch vụ kỹ thuật được đánh giá là nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi toàn cầu. Nếu biết thiết kế chính sách đặt hàng nội địa hợp lý, RE Hub có thể trở thành nơi “tái công nghiệp hóa” các vùng biển vốn phụ thuộc vào khai thác dầu khí truyền thống.
Chọn đúng địa điểm và xác định chức năng: bước quyết định của RE Hub Việt Nam
Ở giai đoạn này, câu hỏi quan trọng nhất không còn là “có làm RE Hub hay không”, mà là “làm ở đâu, làm kiểu gì”. Nghiên cứu giai đoạn tiếp theo đang tập trung đánh giá điều kiện, tiềm năng và năng lực hiện có trước hết tại miền Trung và miền Nam. Vấn đề còn lại là xác định rõ năng lực hiện có, những mắt xích còn thiếu và khu vực phù hợp để tập trung đầu tư. Trong hội thảo, các nội dung thảo luận xoay quanh lựa chọn mô hình, địa điểm và xác định chức năng ưu tiên của Trung tâm năng lượng tái tạo. Nói thẳng, nếu lựa chọn địa điểm chỉ dựa trên “xin – cho” hành chính, RE Hub sẽ biến thành một khu công nghiệp gắn mác xanh nhưng rỗng ruột về công nghiệp.
Các Trung tâm năng lượng tái tạo (RE Hubs) được kỳ vọng sẽ giúp củng cố nền tảng công nghiệp trong nước, tạo ra giá trị dài hạn từ quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong các chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo khu vực. Theo Bí thư thứ hai, Phó trưởng Bộ phận Hợp tác phát triển của một cơ quan ngoại giao Đức, Việt Nam có tiềm năng lớn về năng lượng sạch, nhưng để hiện thực hóa cần giải quyết đồng thời hạ tầng, logistics, kỹ thuật và phối hợp giữa các bên liên quan. Cục Điện lực mong muốn đẩy nhanh giai đoạn hai của nghiên cứu, hướng tới trao đổi kỹ thuật trong năm 2026 và xác định khu vực có tiềm năng phát triển Trung tâm năng lượng tái tạo. Nếu Việt Nam kiên định với cách tiếp cận gắn năng lượng với công nghiệp, RE Hub có thể trở thành công cụ chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0, thay vì chỉ là một khái niệm đẹp trên giấy.
