Thông điệp chính: Không để học sinh thiếu cơm, thiếu gạo mà bỏ học
Chính sách hỗ trợ học sinh khó khăn là tổng hợp các biện pháp tài chính, phúc lợi và tổ chức nhằm bảo đảm mọi học sinh, đặc biệt là trẻ em nghèo, vùng biên, vùng dân tộc thiểu số, có đủ suất ăn trường học, gạo và điều kiện thiết yếu để đến lớp an toàn, đều đặn và học tập trong môi trường tối thiểu về dinh dưỡng, chỗ ở và học phí.
Điểm nổi bật hiện nay là Chính phủ không chỉ nói về “bình đẳng cơ hội” mà đi thẳng vào hai nhu cầu cơ bản: bữa ăn và bao tử. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo miễn toàn bộ thuế thu nhập doanh nghiệp cho các đơn vị cung cấp suất ăn vào trường học nhằm bảo đảm chất lượng, đó là thông điệp rất rõ: ngân sách sẵn sàng nhường phần cho trẻ em. Song song, Công điện 62 yêu cầu rà soát, xác minh ngay thông tin trường ở Điện Biên phải kêu gọi hỗ trợ gạo để học sinh có đủ điều kiện đến trường. Đây không chỉ là phản ứng chính sách, mà là lời thừa nhận rằng hệ thống phúc lợi học sinh vẫn còn lỗ hổng, nhất là với học sinh vùng biên và nội trú.
Miễn thuế cho suất ăn trường học: Chính sách đánh trúng “dạ dày” học sinh
Việc miễn toàn bộ thuế thu nhập doanh nghiệp cho các đơn vị cung cấp suất ăn trường học là một thay đổi mang tính cấu trúc đối với chính sách phúc lợi học sinh. Hiện nay, thuế thu nhập doanh nghiệp đang áp dụng ở mức phổ thông 20%, nhóm doanh thu dưới 3 tỷ đồng chịu 15%, từ 3 đến 50 tỷ phải nộp 17%. Khi bỏ toàn bộ phần thuế này đối với suất ăn học sinh, sinh viên, Nhà nước thực chất đang chuyển một phần nguồn lực tài chính trực tiếp vào bữa ăn của trẻ. Theo Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, việc này tạo dư địa để doanh nghiệp tăng chi phí dành cho nguyên liệu, dinh dưỡng và chất lượng phục vụ mà không làm tăng đáng kể giá bữa ăn, từ đó góp phần cải thiện sức khỏe và điều kiện học tập của học sinh, sinh viên.
Ở góc độ phê bình, đây là chính sách “trúng đích nhưng chưa trọn gói”. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp là tốt, nhưng nếu không song hành với kiểm soát chất lượng thì học sinh vẫn có nguy cơ ăn những bữa ăn rẻ nhưng kém an toàn. Thủ tướng đã yêu cầu Bộ Y tế rà soát và có biện pháp cụ thể để kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục. Tuy vậy, câu hỏi lớn là: liệu các địa phương có đủ lực lượng thanh tra, đủ phòng xét nghiệm, đủ cơ chế xử lý nhanh để biến yêu cầu này thành hành động hàng ngày hay không? Nếu câu trả lời là “chưa”, thì hỗ trợ học sinh khó khăn mới dừng ở mức chính sách, chưa chạm tới mâm cơm của từng em nhỏ.
Từ lời kêu cứu ở Điện Biên đến yêu cầu rà soát toàn quốc
Cú hích chính trị cho các chế độ hỗ trợ học sinh lần này đến từ một câu chuyện rất cụ thể: hiệu trưởng một trường THCS ở Mường Phăng, Điện Biên lên mạng xã hội kêu gọi hỗ trợ gạo, gas để duy trì bữa ăn cho hơn 300 học sinh ở xa trường. Khi một trường phải “lên sóng” kêu cứu, đó là tín hiệu báo động rằng chế độ hỗ trợ học sinh hiện hành không đủ hoặc không đến được đúng nơi, đúng lúc. Gần đây, báo chí cũng nêu trường trên địa bàn Điện Biên phải kêu gọi cộng đồng hỗ trợ gạo và điều kiện thiết yếu để học sinh có đủ điều kiện học tập, đến trường.
Phản ứng của Chính phủ là khá nhanh và mang tính hệ thống. Thủ tướng đã ký Công điện số 62, yêu cầu Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên khẩn trương rà soát, xác minh thông tin báo chí; thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ hỗ trợ học sinh thuộc diện được hưởng, đồng thời huy động các nguồn lực hợp pháp để bảo đảm học sinh có đủ điều kiện thiết yếu để đến trường, học tập và sinh hoạt. Quan trọng hơn, công điện không chỉ nhắm vào Điện Biên. Nó yêu cầu tất cả các tỉnh, thành phố rà soát lại toàn bộ chính sách phúc lợi học sinh, đặc biệt là học sinh vùng biên, vùng dân tộc, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo, học sinh nội trú, bán trú, và các em thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng yếu thế.
Mở rộng chế độ hỗ trợ học sinh yếu thế và học sinh vùng biên
Công điện 62 về thực hiện chế độ hỗ trợ học sinh khó khăn đánh dấu bước siết chặt lại toàn bộ hệ thống chính sách phúc lợi học sinh. Lần này, đối tượng được nhắc rất rõ: học sinh thuộc diện chính sách, yếu thế, có hoàn cảnh gia đình khó khăn; học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực có điều kiện kinh tế – xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Điều này đặc biệt quan trọng với học sinh vùng biên, nơi trường phổ thông nội trú, bán trú là “pháo đài” giữ chân trẻ em trong hệ thống giáo dục. Công điện yêu cầu các địa phương thực hiện đầy đủ chính sách đối với học sinh ở trường nội trú, bán trú, trường phổ thông nội trú tại xã biên giới đất liền, vùng dân tộc và miền núi, vùng bãi ngang, ven biển, hải đảo, cũng như học sinh hộ nghèo, cận nghèo và các trường hợp khác có hoàn cảnh khó khăn.
Vấn đề không chỉ là duy trì các chế độ hỗ trợ học sinh hiện có, mà còn là điều chỉnh để phù hợp thực tế mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ và các địa phương, rà soát trên phạm vi toàn quốc việc thực hiện chính sách với trẻ em, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, đặc biệt là những vướng mắc sau sắp xếp đơn vị hành chính. Hạn chót báo cáo Thủ tướng là trước 14 giờ ngày 3/9/2026. Đồng thời, các bộ phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung chính sách, trong đó có chính sách đối với học sinh bán trú, theo hướng tính đến nơi cư trú, khoảng cách, điều kiện giao thông, địa hình và điều kiện thực tế của người học, và báo cáo trong tháng 9/2026. Nếu làm nghiêm túc, đây có thể là cơ hội để thiết kế lại chế độ hỗ trợ học sinh theo địa hình – một cách tiếp cận công bằng hơn so với “một mẫu số chung” cho mọi vùng.
Tín dụng cho sinh viên và yêu cầu bảo đảm chất lượng bữa ăn
Bức tranh hỗ trợ không chỉ dừng ở phổ thông. Một đề xuất đáng chú ý là mở rộng tín dụng cho sinh viên khó khăn vay vốn chi trả học phí và các khoản phục vụ học tập. Hiện chính sách tín dụng học sinh, sinh viên đang cho vay tối đa 4 triệu đồng/tháng. Riêng sinh viên, học viên các ngành STEM được vay toàn bộ học phí kèm sinh hoạt phí tối đa 5 triệu đồng/tháng, với lãi suất 4,8%/năm. Nếu triển khai hiệu quả, đây là một dạng chế độ hỗ trợ học sinh cấp cao hơn, giúp các em không bị “đứt gánh” khi bước lên đại học. Tuy nhiên, điều đáng nói là những khoản vay này chỉ thực sự có ý nghĩa nếu hệ thống việc làm sau tốt nghiệp vận hành tốt, để sinh viên có khả năng hoàn trả, tránh biến tín dụng thành gánh nặng nợ mới.
Ở cấp phổ thông, chất lượng suất ăn trường học vẫn là mắt xích quyết định. Thủ tướng yêu cầu Bộ Y tế rà soát, tăng cường kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm trong các cơ sở giáo dục. Đây là bước đi bắt buộc nếu chúng ta không muốn các gói hỗ trợ học sinh khó khăn bị phá hỏng bởi những bữa ăn thiếu dinh dưỡng hoặc mất an toàn. Nói cách khác, miễn thuế cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn chỉ tạo thêm nguồn lực, còn việc bảo đảm bữa ăn sạch, đủ chất lại nằm ở hệ thống kiểm soát nhà nước. Khi hai vế này không song hành, các chính sách phúc lợi học sinh sẽ bị chắp vá. Ngược lại, nếu phối hợp tốt, đây có thể là một bước tiến lớn hướng tới việc mọi trẻ em, dù ở vùng biên hay đô thị, đều được ăn no, ăn sạch, và có đủ sức khỏe để học tập lâu dài.
