Quy định mới nhắm vào hàng công nghệ đã qua sử dụng
Thông tư 63/2026/TT-BKHCN là quy định liệt kê các sản phẩm công nghệ số đã qua sử dụng bị cấm nhập khẩu vào Việt Nam, gồm điện thoại thông minh, máy tính và nhiều thiết bị điện tử khác, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Đây không chỉ là biện pháp siết một vài món hàng cũ: phạm vi danh mục được xác định theo mã HS, để cơ quan hải quan và doanh nghiệp có căn cứ tra cứu, phân loại hàng hóa. Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết việc cập nhật này nhằm chuẩn hóa, đồng bộ quy định về công nghiệp công nghệ số và quản lý ngoại thương. Điểm đáng chú ý là chính sách hướng tới hàng đã qua sử dụng, chứ không phải một lệnh cấm chung đối với mọi thiết bị công nghệ. Vì vậy, người mua và doanh nghiệp cần nhìn vào loại hàng, tình trạng sử dụng và mã HS, thay vì suy diễn rằng mọi thiết bị điện tử nhập khẩu đều bị ảnh hưởng.
Điện thoại, máy tính và thiết bị nào nằm trong danh mục?
Nhóm dễ nhận diện nhất là smartphone và điện thoại di động thuộc mã HS 8517; máy tính cùng thiết bị xử lý dữ liệu tự động và bộ phận chức năng thuộc các mã HS 8470, 8471 cũng nằm trong danh mục. Nói cách khác, việc cấm nhập điện thoại cũ và máy tính đã qua sử dụng không chỉ nhắm đến những mẫu máy phổ biến, mà còn bao phủ nhiều thiết bị truyền, nhận âm thanh, hình ảnh và dữ liệu qua mạng có dây hoặc không dây. Danh mục còn đề cập đến micro, loa, tai nghe, bộ khuếch đại âm thanh, máy ảnh số, máy quay, thiết bị phát-thu vô tuyến, radar, thiết bị định vị vô tuyến, màn hình, máy chiếu và đầu ghi hình. Cách liệt kê theo nhóm mã HS giúp xác định phạm vi cụ thể hơn, nhưng cũng có nghĩa doanh nghiệp cần kiểm tra đúng phân loại hàng hóa trước khi làm thủ tục nhập khẩu.
Mục tiêu là chặn rác thải và giảm rủi ro cho người dùng
Lý do môi trường là trọng tâm dễ thấy: nếu hàng lỗi và thiết bị công nghệ cũ tiếp tục được đưa vào, Việt Nam có nguy cơ trở thành nơi tiếp nhận rác thải điện tử từ nước ngoài. Nhưng vấn đề không dừng ở xử lý thiết bị bỏ đi. Bộ Khoa học và Công nghệ nêu mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng, an toàn thông tin mạng và sức khỏe người dùng; thiết bị phần cứng không rõ nguồn gốc hoặc đã bị can thiệp có thể làm tăng nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân. Linh kiện và pin xuống cấp cũng có thể gây cháy nổ, trong khi thiết bị cũ có thể không tương thích với quy chuẩn kỹ thuật và tần số vô tuyến trong nước. Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, danh mục còn nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh trong nước. Đây là hướng đi hợp lý: hàng cũ giá rẻ không nên được đánh đổi bằng rủi ro an toàn và gánh nặng môi trường.
Có ngoại lệ cho sản xuất, nghiên cứu và mục đích đặc dụng
Lệnh cấm không đồng nghĩa doanh nghiệp mất mọi khả năng nhập thiết bị đã qua sử dụng. Một số dây chuyền công nghệ, máy móc, thiết bị và công cụ vẫn được phép nhập nếu đáp ứng tiêu chí pháp luật và phục vụ trực tiếp cho dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử vi mạch bán dẫn, hoặc đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số. Quy định cũng nêu trường hợp doanh nghiệp được nhập hàng thuộc danh mục cấm để phục vụ mục đích đặc dụng, nghiên cứu khoa học hoặc gia công cho thương nhân nước ngoài nhằm tiêu thụ ở nước ngoài. Những ngoại lệ này quan trọng vì thiết bị chuyên dụng phục vụ sản xuất không thể đánh đồng với hàng điện tử cũ bán cho người tiêu dùng. Thay vì cấm tràn lan, chính sách đặt trọng tâm vào kiểm soát mục đích sử dụng và nhóm hàng, qua đó hạn chế rác thải điện tử mà vẫn để ngỏ nhu cầu công nghệ có cơ sở.
