Món ăn đường phố quen thuộc, rủi ro an toàn thực phẩm bị xem nhẹ
An toàn thực phẩm đường phố là khả năng bảo đảm các món ăn bày bán trên vỉa hè, chợ tạm, quán bình dân không chứa chất cấm, không dùng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, được chế biến, bảo quản trong điều kiện vệ sinh, nhằm tránh nguy cơ ngộ độc và bệnh truyền qua thực phẩm cho cộng đồng. Những khay bánh cuốn nóng hổi, xiên thịt nướng thơm lừng hay bánh nướng mini nhiều màu sắc đã trở thành phần ký ức ẩm thực của người Việt ở mọi lứa tuổi. Nhưng chính sự bình dân, tiện lợi đó lại khiến người tiêu dùng dễ buông lỏng cảnh giác, chấp nhận ăn thứ không biết rõ xuất xứ, không quan tâm đến quy trình chế biến. Khi lợi nhuận được đặt cao hơn sức khỏe, món ăn đường phố có thể biến thành một kênh phát tán chất cấm và thực phẩm bẩn, âm thầm phá hỏng niềm tin lẫn sức khỏe cộng đồng.
Hàn the bánh cuốn: Độ dai giòn đánh đổi bằng sức khỏe và pháp luật
Hàn the trong bánh cuốn không phải câu chuyện xa lạ, nhưng việc cơ quan chức năng liên tiếp khởi tố ở Sơn La cho thấy mức độ nguy hiểm đã vượt ngưỡng chịu đựng của pháp luật và sức khỏe cộng đồng. Tại một hộ kinh doanh ở phường Thảo Nguyên, lực lượng chức năng phát hiện 226,5 kg bánh cuốn có chứa hàn the cùng 1,65 kg hàn the dạng Borax tại khu vực sản xuất. Người trực tiếp sản xuất khai rõ ràng: hàn the được cho vào bột để tạo độ dai, giòn, chống dính máy tráng, hạn chế ôi thiu và kịp tiến độ giao hàng. Câu nói này có thể trích dẫn nguyên văn như một lời thú nhận về việc đánh đổi an toàn bằng tiện lợi: "Sử dụng hàn the nhằm tạo độ dai, giòn cho bánh, hạn chế ôi thiu, chống dính máy tráng bánh và đáp ứng tiến độ giao hàng". Hàn the (Borax) không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép dùng tại Việt Nam, nghĩa là mỗi miếng bánh cuốn ngon miệng trong trường hợp này là một lần người ăn vô tình nuốt thêm chất cấm. Khi vụ việc bị khởi tố theo tội "Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm" theo Điều 317 Bộ luật Hình sự, thông điệp đã rõ: làm bánh cuốn dai giòn bằng chất cấm không còn là "mẹo nghề" mà là hành vi phạm tội.
Thịt xiên nướng nguồn gốc mờ ám: Nguy cơ treo lủng lẳng trên mỗi chiếc xe tải
Nếu hàn the bánh cuốn là chất cấm hiện diện ngay trong bột thì thịt xiên nướng mất nguồn gốc lại là mối nguy đến từ chuỗi cung ứng mờ ám. Trên một tuyến đường tại Phú Thọ, lực lượng chức năng đã dừng kiểm tra một xe tải và phát hiện 420 gói thịt xiên nướng các loại trong thùng xe. Tài xế không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc thực phẩm; bao bì không có nhãn hàng hóa, không thông tin cơ sở sản xuất và xuất xứ. Nghĩa là người mua về nướng bán vỉa hè sẽ không thể biết thịt được giết mổ ở đâu, bảo quản thế nào, có dùng phụ gia, thuốc thú y, kháng sinh hay không. Khi ngay cả cơ quan chức năng phải tiếp tục kiểm tra, xác minh để xử lý theo thẩm quyền, người tiêu dùng gần như đứng ngoài cuộc chơi, chỉ có thể phó mặc sức khỏe cho sự may rủi. Thịt xiên nướng nguồn gốc mờ sẽ kéo theo nguy cơ vi khuẩn, tồn dư hóa chất, và nếu có sự cố, việc truy xuất để khoanh vùng nguy cơ gần như bất khả thi.
Vi phạm vệ sinh bánh nướng: Trung thu không nên là mùa thực phẩm bẩn
Không chỉ món ăn đường phố ăn vội, ngay cả các loại bánh nướng, bánh dẻo gắn với dịp lễ cũng bị kéo vào vòng xoáy vi phạm vệ sinh. Tại một cơ sở kinh doanh thực phẩm, lực lượng chức năng ghi nhận nhiều hành vi vi phạm hành chính liên quan thương mại và kinh doanh thực phẩm, đồng thời tạm giữ 336 bánh dẻo và 7.200 bánh nướng mini để xác minh. Cơ sở này kinh doanh ở nhiều địa điểm nhưng không thông báo với cơ quan thuế và quản lý thị trường theo quy định, có dấu hiệu kinh doanh hàng nhập lậu là thực phẩm, và bị xác định bán thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Vi phạm vệ sinh bánh nướng ở đây không phải chỉ là chiếc bánh bị mốc hay bảo quản kém, mà là cả một hệ thống kinh doanh né tránh kiểm soát, làm méo mó thị trường đúng mùa nhu cầu tăng cao. Khi cơ quan chức năng phải lập hồ sơ, tạm giữ toàn bộ số bánh để làm rõ nguồn gốc, người tiêu dùng cần hiểu rằng chiếc bánh Trung thu giá rẻ, không rõ xuất xứ không chỉ là “mua cho vui” mà là chấp nhận rủi ro với cả gia đình.
Từ nguyên liệu đến ý thức: Kiểm soát chất lượng món bình dân là trách nhiệm chung
Nhìn từ các vụ việc bánh cuốn chứa hàn the, thịt xiên nướng không rõ nguồn gốc và vi phạm vệ sinh bánh nướng, bài toán an toàn thực phẩm đường phố không thể giải bằng vài đợt kiểm tra cao điểm rồi để mọi thứ trôi vào quên lãng. Những món ăn bình dân như bánh cuốn, bánh nướng xuất hiện với số lượng lớn – hàng trăm ki-lô-gam bánh cuốn thành phẩm, bột nước chưa tráng, hàng nghìn chiếc bánh nướng và bánh dẻo – nghĩa là nếu chỉ một cơ sở làm bẩn, hậu quả đã lan rộng. Cơ quan chức năng đã khuyến cáo người dân phải nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không sử dụng chất cấm, phụ gia ngoài danh mục trong chế biến thực phẩm để bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Nhưng ý thức không thể chỉ dừng ở người sản xuất; người tiêu dùng cũng cần từ chối thực phẩm không nhãn mác, không nguồn gốc, chấp nhận trả giá đúng với những nơi tuân thủ quy định. Bài học cuối cùng rất rõ: sự tiện lợi của món ăn đường phố chỉ có ý nghĩa khi nó đi cùng an toàn, và mỗi miếng ăn là kết quả của một chuỗi nguyên liệu, sản xuất, kiểm soát mà tất cả chúng ta đều có trách nhiệm giữ sạch.
