Hai dự án cầu vượt sông và tham vọng tái cấu trúc kết nối Bắc Ninh
Hai dự án cầu Hà Bắc 1 Bắc Ninh và cầu Kim Chân sông Cầu là các dự án cầu vượt sông có tổng vốn đầu tư hơn 4.000 tỷ đồng, được phê duyệt chủ trương sau nhiều năm chuẩn bị, nhằm hoàn thiện hạ tầng giao thông Bắc Ninh, tăng kết nối các khu đô thị, khu công nghiệp và hình thành các trục liên vùng mới, qua đó tái cấu trúc luồng giao thông hàng hóa và đi lại trong toàn vùng trung du – đồng bằng sông Cầu.
Điểm đáng chú ý không phải chỉ là con số gần 2.800 tỷ đồng cho cầu Hà Bắc 1 hay hơn 1.471 tỷ đồng cho cầu Kim Chân, mà là lựa chọn chiến lược: Bắc Ninh chấp nhận chi lớn để chuyển từ tư duy “vá” từng nút tắc sang xây dựng mạng lưới kết nối tổng thể. Việc Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Tân Phượng ký quyết định chủ trương đầu tư cầu Hà Bắc 1 và tỉnh tiếp tục thông qua dự án cầu Kim Chân cho thấy tỉnh đang chủ động tạo hạ tầng đón đầu thay vì chạy theo nhu cầu phát sinh. Đây là bước đi mang tính lựa chọn con đường phát triển, không chỉ là thêm vài cây cầu.
Cầu Hà Bắc 1: Từ dự án chờ đợi lâu năm đến “xương sống” mới bên sông Cầu
Cầu Hà Bắc 1 Bắc Ninh là dự án nhóm B, tổng mức đầu tư gần 2.800 tỷ đồng, sử dụng ngân sách tỉnh. Dự án dài khoảng 2.950 m, trong đó cầu chính dài 1.063,6 m và đường dẫn khoảng 1.886,4 m, nối phường Kinh Bắc với phường Vân Hà qua sông Cầu. Đây không đơn thuần là một cây cầu mà là trục kết nối các tuyến ĐT.295C, Lạc Long Quân, và đường vành đai 4 phía Bắc, tạo một “xương sống” giao thông mới cho khu trung tâm tỉnh.
Cầu được thiết kế mặt cắt 33,5 m với 6 làn xe cơ giới và 2 làn hỗn hợp, rõ ràng nhắm đến lưu lượng lớn và tốc độ đô thị hóa cao. Trong khi đó, phía Bắc Giang cũ đã làm gần xong đường nối vành đai 4 với cầu Hà Bắc 1 từ tháng 7/2024, nhưng dự án cầu phải chờ nhiều năm để hoàn thiện thỏa thuận giữa hai tỉnh, nghị quyết HĐND và thủ tục trình Thủ tướng. Chính quãng “chờ” này cho thấy: đây là cầu của cả một không gian vùng, không chỉ phục vụ nội bộ Bắc Ninh. Khi hai tỉnh sáp nhập thành Bắc Ninh mới và chủ trương được ký, dự án gần như trở thành biểu tượng cho việc tháo nút thắt thể chế lẫn hạ tầng.
Cầu Kim Chân: Thêm một trục công nghiệp – đô thị vượt sông Cầu
Nếu cầu Hà Bắc 1 đóng vai trò xương sống trung tâm, thì cầu Kim Chân sông Cầu là “đốt sống” công nghiệp mới. Dự án cầu Kim Chân dài tuyến khoảng 0,928 km, trong đó cầu vượt sông dài dự kiến 721,45 m, kết cấu bê tông cốt thép và bê tông cốt thép dự ứng lực, tải trọng HL93. Điểm đầu nằm trong khu quy hoạch Khu công nghiệp Quang Châu 2 (phường Nếnh) và điểm cuối kết nối Khu đô thị phía Đông Nam thành phố Bắc Ninh cũ (phường Vũ Ninh).
Với tổng mức đầu tư hơn 1.471 tỷ đồng, cầu Kim Chân được định vị là trục kết nối trực tiếp chuỗi khu công nghiệp Song Khê – Nội Hoàng, Quang Châu, Vân Trung, Đình Trám, Việt Hàn và Quế Võ. Tuyến này được thiết kế mặt cắt đường dẫn rộng 60 m, gồm tuyến chính, đường bên, dải phân cách và hè đồng bộ, chứng tỏ tầm nhìn không dừng ở giải tỏa tắc nghẽn mà hướng đến hình thành trục công nghiệp – đô thị hai bên sông Cầu. Khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng giảm tải rõ rệt cho đường gom cao tốc Hà Nội – Bắc Giang, ĐT.398, QL37 và khu vực cầu Như Nguyệt – những điểm hiện đang quá tải.
Tác động tới người dân và doanh nghiệp: Từ thời gian di chuyển đến FDI
Điểm mạnh nhất của hai dự án không nằm ở kiến trúc cầu mà ở hiệu ứng chuỗi với đời sống và sản xuất. Cả cầu Hà Bắc 1 và cầu Kim Chân đều được xác định nhằm hoàn thiện quy hoạch mạng lưới giao thông vận tải, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, tăng kết nối giữa các khu đô thị, khu công nghiệp và các tuyến trọng điểm của tỉnh. Khi hai cầu vào vận hành, quãng đường vòng qua các cầu hiện hữu như Như Nguyệt hay các đường gom cao tốc sẽ được rút ngắn, giảm đáng kể chi phí thời gian và nhiên liệu cho xe hàng, xe công nhân.
Theo quyết định phê duyệt, cầu Kim Chân sau khi hoàn thành sẽ đáp ứng nhu cầu đi lại và vận tải tăng nhanh của người dân, công nhân và doanh nghiệp, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa, tăng khả năng kết nối giữa các khu công nghiệp, qua đó tạo động lực thu hút đầu tư, đặc biệt là doanh nghiệp FDI và chuyên gia nước ngoài. Nói cách khác, hạ tầng giao thông Bắc Ninh đang được thiết kế như một “nền tảng cứng” trực tiếp phục vụ mục tiêu kinh tế – xã hội chứ không phải là những công trình mang tính hình thức.
Chiến lược hạ tầng dài hạn: Cơ hội lớn nhưng không thiếu thách thức
Hai dự án cầu vượt sông này không đứng riêng lẻ mà nằm trong bức tranh lớn hơn của hạ tầng giao thông Bắc Ninh. Cùng với cầu Vân Hà kết nối phường Vân Hà và phường Kinh Bắc đã được khởi công và dự án cầu đường sắt Cẩm Lý trên tuyến Kép – Hạ Long bắc qua sông Lục Nam, tỉnh đang tạo một mạng lưới đa phương thức, gắn kết đường bộ, đường sắt và các trục liên vùng. Mục tiêu là từng bước hoàn thiện quy hoạch đô thị, hình thành trục giao thông liên vùng quan trọng, tăng liên kết giữa hai trung tâm hai bên sông Cầu.
Tuy nhiên, cơ hội không tự động biến thành thành công. Cả hai dự án đều có thời gian chuẩn bị đầu tư trong năm 2026 và triển khai 2026–2029. Điều này đòi hỏi kỷ luật tiến độ, từ thi tuyển kiến trúc, hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi đến giải phóng mặt bằng tại Kinh Bắc, Vân Hà, Nếnh và Vũ Ninh. Nếu Bắc Ninh kiểm soát tốt chi phí, tiến độ và tránh tình trạng “đường dẫn xong, cầu chưa có” như giai đoạn trước với cầu Hà Bắc 1, hai cây cầu sẽ trở thành minh chứng rằng đầu tư hạ tầng quy mô lớn có thể mang lại lợi ích rõ ràng, cân bằng giữa phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng và đời sống người dân.
