Đô thị đáng sống: không phải cho người giàu, mà cho số đông
Thành phố đáng sống là một đô thị nơi phần đông cư dân, với mức thu nhập trung bình, vẫn có thể an cư, tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công chất lượng, có nhiều lựa chọn không gian sống, việc làm và hoạt động cộng đồng, đồng thời duy trì được chất lượng cuộc sống ổn định cho gia đình qua nhiều giai đoạn cuộc đời và phát triển kinh tế riêng của họ. Ở diễn đàn “TP.HCM tái định hình siêu đô thị - Những siêu dự án kiến tạo diện mạo, chất lượng cuộc sống TP.HCM giai đoạn 2030 - 2035”, câu hỏi về một đô thị đáng sống trong 10 năm tới đã buộc giới quy hoạch nhìn lại chuẩn mực mà họ đang theo đuổi. Các kiến trúc sư nhấn mạnh: đáng sống không nằm ở hình ảnh hào nhoáng, mà ở việc đồng lương trả được tiền nhà, gần trường, gần chợ, chi phí sinh hoạt nằm trong tầm với của số đông cư dân, chứ không chỉ của một thiểu số thuận lợi.
Calgary: thành phố "vô danh" nhưng luôn nằm trong top đáng sống
Calgary thường không xuất hiện trong trí nhớ của đa số người khi nhắc đến các đô thị nổi tiếng trên thế giới, nhưng lại đều đặn góp mặt trong danh sách 10 thành phố đáng sống toàn cầu. Điều đáng nói là thành phố khoảng 1 triệu dân này đứng thứ tư về dân số ở Canada, song có mức thuế thuộc loại thấp nhất Bắc Mỹ, chỉ bằng một nửa Montreal – đô thị lớn thứ hai. “Calgary là hình mẫu về một thành phố đáng sống với chiến lược nhất quán trong hàng chục năm phát triển”, nhận định của chuyên gia quy hoạch Nguyễn Đỗ Dũng tóm gọn bản chất thành công của nơi tưởng như vô danh này. Thuế thấp, nhưng nước sạch, metro hiệu quả bậc nhất khu vực, thu nhập đầu người cao – đó là những mảnh ghép cho thấy chất lượng cuộc sống ở Calgary không dựa vào chi tiêu công phung phí, mà vào cấu trúc đô thị thông minh và kỷ luật quản trị.
Ba trụ cột phát triển: an cư, việc làm, chất lượng cuộc sống
Chiến lược quy hoạch đô thị bền vững của Calgary xoay quanh ba trụ cột: an cư, việc làm và cải thiện chất lượng cuộc sống về cả vật chất lẫn tinh thần. Giá trị cuối cùng của mọi bản quy hoạch được đo bằng việc người dân có thể sống trong những căn nhà phù hợp với thu nhập, đi lại thuận tiện, tiếp cận dịch vụ công tốt, đồng thời có cơ hội nghề nghiệp ổn định để nâng dần mức sống. Điều này tương đồng với quan điểm của KTS Ngô Viết Nam Sơn: đô thị đáng sống là nơi người có thu nhập ở mức phổ biến, chẳng hạn 10 triệu đồng/tháng hôm nay, vẫn tìm được môi trường sống phù hợp, và khi thu nhập của họ tăng lên 50 hay 100 triệu đồng trong 10–20 năm tới, họ tiếp tục có thêm lựa chọn không gian sống khác. Một thành phố đáng sống vì thế không phải bày ra vài khu cao cấp, mà phải tổ chức phát triển cộng đồng đa bản sắc, nhiều tầng nấc lựa chọn.
Quy hoạch dài hạn: quỹ đất, cấu trúc đô thị và kỷ luật đầu tư công
Calgary cho thấy quy hoạch đô thị bền vững không chỉ là chuyện bản vẽ, mà là kỷ luật dài hạn kéo dài hàng chục năm. Nguyên tắc đầu tiên: thành phố luôn duy trì 30 năm quỹ đất thô sạch cho phát triển, và 15 năm quỹ đất đã có hạ tầng. Điều này giữ giá bất động sản ở mức dễ tiếp cận, vì một nơi đáng sống không thể để chi phí địa ốc trở thành gánh nặng cho cả doanh nghiệp lẫn cư dân. Nguyên tắc thứ hai: cấu trúc đô thị được thiết kế để nhu cầu đầu tư công là thấp nhất, qua đó cho phép mức thuế thấp mà vẫn duy trì được hệ thống hạ tầng tốt. Ngay cả việc phát triển khu trung tâm ở một bên bờ sông, hạn chế xây cầu sang phía còn lại, cũng là quyết định tính toán để tránh phát sinh chi phí công không cần thiết. Chính quyền Calgary coi mỗi cây cầu, mỗi tuyến đường như một cam kết ngân sách dài hạn, và chỉ làm khi thật cần cho phát triển cộng đồng.
Bài học cho TP.HCM và các đô thị đang lớn lên
Diễn đàn về việc tái định hình siêu đô thị TP.HCM giai đoạn 2030–2035 diễn ra đúng lúc thành phố đối mặt yêu cầu mới về không gian sống, việc làm và dịch vụ công. Bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô, mà là xây dựng một đô thị có khả năng tăng trưởng, tạo việc làm, cung cấp nhà ở phù hợp và bảo đảm chất lượng sống cho nhiều thế hệ cư dân. Những thành phố như TP.HCM có thể học ở Calgary hai điều: nhìn đô thị như một hệ sinh thái phát triển cộng đồng dài hạn, chứ không phải tập hợp các dự án rời rạc; và giữ kỷ luật quy hoạch nhất quán qua nhiều nhiệm kỳ, không phá vỡ cấu trúc chỉ vì lợi ích ngắn hạn. KTS Hoàng Thúc Hào nhấn mạnh, để có một nơi đáng sống, bên cạnh các nhà đầu tư, cơ quan quản lý Nhà nước phải có tầm nhìn và “mắt xanh” trong việc lựa chọn mô hình phát triển. Nếu một thành phố từng vô danh có thể làm được, những đô thị đang đi lên ở Việt Nam cũng không thiếu cơ hội – miễn là dám đặt người dân làm trung tâm của mọi quyết định.
