Dữ liệu biến cảnh báo thành trọng tâm kiểm tra
Quản lý thuế theo rủi ro là cách cơ quan thuế dùng dữ liệu từ kê khai, hóa đơn và hoạt động kinh doanh để nhận diện dấu hiệu bất thường, rồi ưu tiên xác minh những trường hợp cần chú ý thay vì kiểm tra mọi người nộp thuế như nhau. Đây là hướng đi cần thiết khi giao dịch điện tử ngày càng nhiều và cách quản lý dựa chủ yếu vào hồ sơ giấy khó theo kịp quy mô thông tin phát sinh. Thuế tỉnh Điện Biên cho biết đã tăng cường phân tích dữ liệu, rà soát hóa đơn điện tử và đánh giá mức độ rủi ro của người nộp thuế để chủ động xác minh cảnh báo, phòng ngừa vi phạm. Trong tháng 9/2026, đơn vị đánh giá 1.205 lượt người nộp thuế theo quy trình quản lý rủi ro nhóm I và II. Dữ liệu phần mềm quản lý rủi ro chưa ghi nhận trường hợp thuộc diện cảnh báo rủi ro cao cần phối hợp áp dụng biện pháp quản lý thuế. Con số này cho thấy phân tích dữ liệu không chỉ nhằm tìm vi phạm; kết quả không có cảnh báo cao cũng có ý nghĩa trong phân bổ nguồn lực.
Điện Biên và Sơn La: cảnh báo cần được xác minh
Tại Điện Biên, cơ quan thuế giám sát 80 người nộp thuế có giá trị hàng hóa, dịch vụ trên hóa đơn vượt ngưỡng rủi ro theo hệ số K. Năm trường hợp được yêu cầu giải trình, 55 trường hợp đã giải trình và chưa có dấu hiệu rủi ro, còn 20 trường hợp tiếp tục được liên hệ. Đơn vị cũng đánh giá rủi ro theo 9 chỉ số đối với 2.652 người nộp thuế, qua đó phê duyệt 5 trường hợp rủi ro cao để kiểm tra, rà soát. Bức tranh ở Sơn La có quy mô cảnh báo đáng chú ý: trong 9 tháng năm 2026, hệ thống đã rà soát, cảnh báo 697 doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần kiểm tra, xử lý. Đây là tín hiệu để xác minh, không phải kết luận rằng các trường hợp ấy đã vi phạm. Sơn La còn phân tích tự động, rà soát 14.088 người nộp thuế và xác định 65 trường hợp rủi ro cao để đưa vào kế hoạch rà soát, kiểm tra. Cách tiếp cận này hợp lý hơn kiểm tra dàn trải, miễn là mỗi cảnh báo được đánh giá công bằng.
Dữ liệu tốt giúp minh bạch, nhưng dữ liệu sai có thể dẫn lệch
Theo bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, dữ liệu là “hạ tầng mềm” của quản lý thuế hiện đại; muốn phục vụ phân loại rủi ro, dữ liệu phải đúng, đủ, sạch, được cập nhật và kết nối đồng bộ. Nhận định này là điểm then chốt: thuật toán không thể bù cho thông tin định danh sai, dữ liệu trùng lặp hoặc trạng thái doanh nghiệp đã thay đổi nhưng chưa được cập nhật. Đối chiếu hóa đơn điện tử với doanh thu kê khai, dữ liệu thanh toán và thông tin kinh doanh phù hợp có thể giúp phát hiện bất thường nhanh hơn, đồng thời hạn chế thất thu. Nhưng nếu đầu vào thiếu tin cậy, người nộp thuế có thể bị xếp nhầm vào nhóm cần kiểm tra. Dữ liệu chuẩn xác còn đem lại lợi ích thiết thực: người dân, doanh nghiệp bớt phải nộp lặp giấy tờ; thủ tục đăng ký, kê khai, nộp và hoàn thuế có thể nhanh hơn. Cơ quan thuế cũng có thể giảm kiểm tra với nhóm rủi ro thấp và tập trung vào trường hợp đáng lưu ý.
Cảnh báo chỉ có giá trị khi theo đến kết quả
Khoảng cách giữa phát hiện tín hiệu và xác lập vi phạm phải luôn được giữ rõ. Tại Điện Biên, trong 2.073 lượt cảnh báo chênh lệch giữa dữ liệu hóa đơn và tờ khai thuế giá trị gia tăng còn tồn từ các kỳ trước, 81 lượt đã được giải trình, kê khai bổ sung; 1.447 lượt chưa giải trình và 545 lượt tiếp tục được yêu cầu giải trình. Những trạng thái khác nhau này cho thấy cảnh báo là điểm bắt đầu của quy trình, không phải phán quyết. Trong thời gian tới, Sơn La cho biết sẽ tiếp tục phân tích, cảnh báo rủi ro hóa đơn điện tử và đôn đốc xử lý các trường hợp tồn đọng. Điện Biên cũng đã kết xuất 218 lượt cảnh báo của tháng 8/2026 để phối hợp phân tích, đối chiếu. Hướng đi đúng không chỉ là tạo thêm cảnh báo, mà là làm sạch dữ liệu, giải thích rõ căn cứ và cập nhật kết quả xác minh. Khi dữ liệu thuế đáng tin cậy và việc rà soát có trọng tâm, quản lý minh bạch hơn, nguồn lực kiểm tra được dùng đúng chỗ và người nộp thuế ít rủi ro không bị làm phiền không cần thiết.
