AI chỉ có ích khi phục vụ mục tiêu học tập
AI trong giáo dục là việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ thiết kế bài học, tổ chức hoạt động và mở rộng trải nghiệm học tập, trong khi giáo viên vẫn chịu trách nhiệm về mục tiêu, độ chính xác và đánh giá. Cách nhìn này giúp phân biệt đổi mới thực chất với việc đưa công nghệ vào lớp chỉ để tạo hiệu ứng. Tại Hà Tĩnh, nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới phương pháp dạy học, Tổ chuyên môn 1 Trường Tiểu học Nghi Xuân tổ chức chuyên đề AI trong môn Toán lớp 1, với tiết minh họa của cô Hoàng Thị Hoài Thu ở lớp 1A4. Giáo viên dùng AI tạo video hoạt hình và hình ảnh trực quan để học sinh nhận biết hình học, rồi khám phá, luyện tập và liên hệ với đồ vật quanh lớp. Hình ảnh gần gũi giúp học sinh lớp 1 hứng thú và chủ động hơn, nhưng công nghệ không thể thay vai trò định hướng, kiểm chứng kiến thức của giáo viên.
Hà Tĩnh nối tiết học với quản trị bằng dữ liệu
Điểm đáng chú ý ở Hà Tĩnh là AI trong lớp học được đặt cạnh công việc xây nền tảng số và quản lý giáo dục bằng dữ liệu, thay vì được xem như một ứng dụng riêng lẻ. Toàn bộ phòng học tại các trường ở xã Nghi Xuân có Smart TV hoặc máy chiếu đa năng; các trường có kết nối internet ổn định và sử dụng phần mềm quản lý, số hóa hồ sơ. Trên quy mô toàn tỉnh, Hà Tĩnh có 686 cơ sở giáo dục, 365.558 học sinh và 26.021 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Dữ liệu học tập đầy đủ có thể giúp giáo viên nhận diện nội dung học sinh còn yếu, còn nhà quản lý theo dõi đội ngũ, cơ sở vật chất và kết quả giáo dục. Tỉnh đã phát hành 284.431 trên 284.515 học bạ, đạt 99,97%, trong khi tỷ lệ cập nhật dữ liệu học sinh phổ thông đạt 94,44%. Bước tiếp theo là chuẩn hóa dữ liệu, tăng kết nối phần mềm và giảm nhập liệu trùng lặp.
TP.HCM dùng AI để mở rộng hoạt động liên môn
Ở TP.HCM, trọng tâm được thể hiện qua một hội thảo chuyên môn giới thiệu cách dùng AI để thiết kế bài và tổ chức hoạt động, đặc biệt trong dạy học liên môn. Giáo viên Trường Tiểu học Lý Tự Trọng thực hiện hai tiết tiếng Anh minh họa cho học sinh lớp 4 và lớp 5; chương trình có 160 cán bộ quản lý, giáo viên tiếng Anh tham dự. Một giáo viên dùng mô hình lớp học đảo ngược để học sinh chuẩn bị trước ở nhà, sau đó trao đổi và trình bày trên lớp. AI hỗ trợ lập kế hoạch, chọn nền tảng phù hợp và thiết kế hoạt động khuyến khích học sinh phát biểu. Với Padlet, các em chia sẻ bài viết, phát triển ý tưởng và trình bày sản phẩm trước lớp; Wayground được dùng để tổ chức câu hỏi tương tác. Cách làm này đáng chú ý vì AI không chỉ tạo học liệu mà còn có thể kết nối kỹ năng ngôn ngữ, năng lực số và hoạt động sáng tạo quanh một chủ đề.
Hạ tầng và giáo viên quyết định AI có đi vào chiều sâu
Những ví dụ tại TP.HCM cho thấy lớp học có thể đi xa hơn một bài giảng trình chiếu: học sinh dùng mã QR để tìm hiểu, đọc sách điện tử, xem phim ngắn, chơi trò chơi, tạo sản phẩm nghe nhìn và nộp bài trên hệ thống. Tại Trường Tiểu học Đống Đa, các giờ học có AI được tổ chức thường xuyên trong năm học 2026–2027; ở Trường Tiểu học Lương Thế Vinh, trò chơi học tập có AI góp phần cá nhân hóa hoạt động và hỗ trợ tiếp thu kiến thức. Tuy nhiên, sự chủ động ấy cần nền tảng chuyển đổi số, thiết bị, internet và bồi dưỡng giáo viên liên tục, chứ không thể dựa vào sự hào hứng nhất thời. Một số trường tổ chức tập huấn AI và chia sẻ chuyên đề để giáo viên tích hợp công nghệ có mục tiêu, có chọn lọc. Khi nền tảng vững, nội dung AI có thể được đưa vào các môn học trong suốt năm học; nếu thiếu năng lực và điều kiện, công cụ dễ thành phần trình diễn hơn là hỗ trợ học tập.
Đổi mới cần bắt đầu từ điều kiện thật của từng trường
Đối chiếu hai địa phương cho thấy không có một công thức AI duy nhất. Hà Tĩnh nhấn mạnh sự gắn kết giữa hoạt động dạy học, hạ tầng và quản trị dữ liệu; hội thảo tại TP.HCM tập trung vào cách thiết kế hoạt động để học sinh tương tác, trình bày và kết nối kỹ năng. Cả hai hướng đều cho thấy chuyển đổi số giáo dục là điều kiện để nhà trường ứng dụng AI một cách chủ động, còn năng lực đội ngũ quyết định công nghệ có phục vụ đúng nhu cầu hay không. Vì vậy, ưu tiên nên là đường truyền và thiết bị đủ dùng, dữ liệu đáng tin cậy, cùng thời gian bồi dưỡng và trao đổi chuyên môn cho giáo viên. Mỗi công cụ cần được chọn theo mục tiêu môn học, độ tuổi và khả năng kiểm chứng thông tin. AI có thể làm bài học trực quan và mở thêm cách tham gia, nhưng chất lượng vẫn được quyết định bởi thiết kế sư phạm và sự dẫn dắt của thầy cô.
