AI chỉ có giá trị khi đi cùng kỹ năng thực hành
Đào tạo nghề AI là cách đưa trí tuệ nhân tạo vào chương trình chuyên môn để người học hiểu công nghệ, thực hành trên thiết bị và giải quyết những nhiệm vụ gắn với công việc thực tế. Đây không nên là cuộc chạy đua thêm công cụ vào lớp học; điều quan trọng là sinh viên tốt nghiệp có thể làm được việc mà doanh nghiệp đang cần. Tại Bắc Giang, Trường Cao đẳng Công nghệ Việt - Hàn đưa vào vận hành Trung tâm Phát triển nhân tài công nghệ cao Samsung Innovation Campus do Samsung Việt Nam tài trợ. Trung tâm dạy AI, IoT, dữ liệu lớn, lập trình và tư duy công nghệ; phòng học mô phỏng quy trình lắp ráp vi mạch, bán dẫn. Mô hình này cho thấy trường cao đẳng STEM có thể đưa công nghệ mới đến gần người học bằng trải nghiệm nghề, thay vì dừng ở bài giảng lý thuyết.
Một ví dụ khác là Trung tâm Đào tạo bán dẫn, AI và năng lượng mới của Trường Cao đẳng Kỹ thuật công nghiệp. Nơi đây có 5 phòng thực hành, tập trung vào thị giác máy công nghiệp, thị giác 3D tích hợp AI, sản xuất thông minh, bán dẫn và xe năng lượng mới; tổng mức đầu tư được nêu là khoảng 45 tỷ đồng. Quy mô đầu tư đáng chú ý, nhưng thước đo thành công cuối cùng phải là kỹ năng người học mang được tới nơi làm việc.
Từ phòng thực hành đến quy trình sản xuất
Công nghệ trong giáo dục nghề chỉ tạo khác biệt khi sinh viên được quan sát, thao tác và xử lý vấn đề trên thiết bị gần với môi trường sản xuất. Ở SIC Lab, người học thực hành kỹ thuật dưới sự hướng dẫn của giảng viên; các dây chuyền mô phỏng có thể thay đổi chương trình và sản phẩm, giúp sinh viên tiếp cận điều khiển, tự động hóa, năng lượng tái tạo và hệ thống giám sát công nghiệp. Sinh viên Nguyễn Trọng Hiếu nhận xét thiết bị mới giúp các kiến thức như vi mạch, điều khiển và tự động hóa trở nên trực quan hơn so với chỉ học lý thuyết.
AI cũng đang được dùng trong các ngành nghề cụ thể, từ lập trình hệ thống trạm cơ điện tử đến thiết kế khuôn mẫu và chẩn đoán xe điện. Ở Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh, công cụ này hỗ trợ giảng viên định hướng quy trình, gợi ý mã lệnh và làm video minh họa, nhưng không thay thế thao tác nghề của con người. Cách tiếp cận ấy đúng hướng: công nghệ có thể giúp học nhanh hơn, còn năng lực thực hành phải được rèn bằng chính việc làm.
Doanh nghiệp và đối tác quốc tế mở rộng cánh cửa việc làm
Chương trình nghề sẽ khó theo kịp thị trường nếu nhà trường tự quyết định nội dung mà thiếu tiếng nói từ doanh nghiệp. Bắc Ninh có nhu cầu nhân lực trong điện tử, công nghiệp hỗ trợ, chế biến và chế tạo; vì vậy, các trường tăng thực hành và cập nhật thiết bị để kiến thức gần hơn với yêu cầu sản xuất. Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh còn tạo điều kiện cho sinh viên thực tập và bảo vệ đồ án tại doanh nghiệp, đồng thời mời chuyên gia trong và ngoài nước chia sẻ kinh nghiệm. Đây là hướng đổi mới thiết thực: người học được thử sức với bài toán nghề trước khi phải tự xoay xở trong công việc đầu tiên.
Hợp tác quốc tế có thể biến việc học công nghệ thành một lộ trình nghề nghiệp rộng hơn. Trường Cao đẳng Quốc tế TP.HCM đã kết nối với các trường đại học ở Trung Quốc để xây dựng chương trình về robot, thiết bị bay không người lái, năng lượng xanh và AI; đối tác dự kiến tài trợ thiết bị, chuyên gia giảng dạy và cam kết tuyển dụng người học sau tốt nghiệp. Theo kế hoạch được công bố, tháng 11/2026, trường sẽ cử đoàn công tác cùng 4 sinh viên xuất sắc sang Trung Quốc tập huấn và tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Nếu cam kết được triển khai hiệu quả, người học có thêm cơ hội tiếp cận việc làm trong nước lẫn quốc tế.
Làm chủ AI, không để AI làm thay tư duy
Biết sử dụng AI đang dần trở thành lợi thế nghề nghiệp; không biết dùng công cụ này có thể khiến sinh viên mới tốt nghiệp bất lợi khi tìm việc. Nhưng biến mọi đầu ra của AI thành câu trả lời sẵn có sẽ tạo ra một điểm yếu khác: người học có thể thiếu khả năng kiểm tra, phản biện và tự xử lý tình huống. Vì thế, kỹ năng lao động tương lai phải bao gồm cả hiểu biết công nghệ, tư duy độc lập, sáng tạo và khả năng giao tiếp. Nhà trường cần dạy sinh viên đặt câu hỏi, kiểm soát kết quả và sử dụng AI có trách nhiệm, đồng thời duy trì thời lượng thực hành để hình thành tác phong công nghiệp.
Bắc Ninh dự kiến tiếp tục rà soát chương trình theo hướng tăng thực hành, ứng dụng công nghệ mới và nâng kỹ năng nghề; thành phố cũng định hướng ưu tiên cơ sở vật chất cho những ngành trọng điểm. Đây là bước đi cần thiết, nhưng đầu tư thiết bị chỉ đáng giá khi đi cùng giảng viên đủ năng lực và chương trình gắn với việc làm thật. Các trường cao đẳng nghề có thể mở rộng cơ hội cho lao động trẻ bằng cách kết hợp AI với kinh nghiệm thực hành, thay vì xem công nghệ là mục tiêu tự thân. Đó mới là con đường bền vững để nâng chất lượng đào tạo và tăng khả năng có việc làm.
