Từ thu hút đầu tư đến xây dựng năng lực công nghệ cốt lõi
Hợp tác AI Việt Nam với các tập đoàn công nghệ quốc tế là hướng đi ưu tiên nhằm vừa tận dụng hạ tầng và chuyên môn toàn cầu, vừa xây dựng năng lực công nghệ cốt lõi trong nước để tự khai thác, làm chủ và phát triển trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và hạ tầng số phục vụ tăng trưởng kinh tế dài hạn. Trong chuyến công tác tại Hoa Kỳ, ngày 22/9 tại New York, Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm việc với lãnh đạo ba tập đoàn hàng đầu Anthropic, Amazon và Oracle để bàn các nội dung hợp tác về AI, trung tâm dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và đào tạo nhân tài công nghệ. Điểm đáng chú ý là Bộ trưởng khẳng định mục tiêu của Việt Nam không dừng ở thu hút dòng vốn, mà hướng tới cùng đối tác quốc tế xây dựng năng lực công nghệ cốt lõi, phát triển nhân lực chất lượng cao và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là bước chuyển rõ ràng khỏi tư duy “gia công công nghệ” sang tư duy “đồng sáng tạo công nghệ”.
Hệ sinh thái AI và đám mây: Tham vọng làm chủ, không chỉ sử dụng
Nếu chỉ mở rộng hạ tầng vật lý và mua thêm dịch vụ AI, Việt Nam sẽ mãi ở sân sau của cuộc đua công nghệ. Thứ trưởng Hoàng Minh phát biểu tại AWS Cloud and AI Day Hà Nội ngày 29/9 rằng điều Việt Nam hướng tới không chỉ là mở rộng hạ tầng hay đưa thêm ứng dụng AI, mà quan trọng hơn là hình thành hệ sinh thái để cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức nghiên cứu có thể khai thác, làm chủ và từng bước phát triển các công nghệ mới. Theo ông, nền tảng số của Việt Nam đã khá rộng với 42 trung tâm dữ liệu thương mại, vùng phủ 4G đạt 99,8% và 5G khoảng 91,9% dân số. Nhưng hạ tầng mạnh chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là hệ sinh thái AI, nơi doanh nghiệp nội địa không dùng cloud và AI như một dịch vụ đơn lẻ, mà nâng cấp năng lực công nghệ, tạo sản phẩm, mô hình kinh doanh mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là thông điệp thẳng thắn: Việt Nam muốn chuyển đổi số Việt Nam bằng tri thức của chính mình, không phụ thuộc lâu dài vào bên ngoài.
Vai trò và kỳ vọng mới dành cho các tập đoàn công nghệ quốc tế
Trong chiến lược hợp tác AI Việt Nam, các tập đoàn tỷ USD không còn được nhìn đơn thuần như nhà cung cấp dịch vụ, mà như đối tác cùng xây dựng năng lực quốc gia. Các cuộc làm việc với Anthropic, Amazon và Oracle cho thấy sự quan tâm đến việc nghiên cứu khả năng xây dựng các trung tâm xuất sắc về AI và dữ liệu tại Việt Nam, gắn với đào tạo nhân tài và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số. Thứ trưởng Hoàng Minh nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ kỳ vọng các tập đoàn công nghệ quốc tế không chỉ cung cấp dịch vụ, mà tham gia đầu tư hạ tầng, đào tạo nhân lực, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái tại Việt Nam. Tại AWS Cloud and AI Day Hanoi 2026, ông tiếp tục đề nghị AWS và các tập đoàn quốc tế đồng hành trong đầu tư trung tâm dữ liệu, phát triển điện toán đám mây, đào tạo nguồn nhân lực và hình thành hệ sinh thái công nghệ. Sự thay đổi kỳ vọng này là tín hiệu cho thấy Việt Nam chủ động đặt điều kiện hợp tác trên cơ sở lợi ích dài hạn, thay vì chấp nhận vai trò “khách hàng tiêu dùng” công nghệ.
Tác động thực tế tới doanh nghiệp, người dùng và quan hệ Việt Nam–Hoa Kỳ
Chiến lược hợp tác AI và đầu tư công nghệ quốc tế chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp và người dân. Theo Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam, điện toán đám mây cung cấp hạ tầng cần thiết để doanh nghiệp đổi mới, mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời tạo điều kiện cho AI, sản xuất tiên tiến, dịch vụ tài chính, thương mại điện tử và chính phủ số phát triển. Một ví dụ điển hình là Techcombank đã dùng dịch vụ đám mây AWS để hiện đại hóa nền tảng ngân hàng số, hỗ trợ hàng triệu giao dịch mỗi ngày, nâng cao độ tin cậy và tăng tốc phát triển dịch vụ tài chính mới. Ở lĩnh vực giáo dục, thông qua hợp tác với KidsEdu, Amazon đã hỗ trợ tập huấn hơn 5.000 giáo viên mầm non về giảng dạy STEM, đưa giáo dục công nghệ và khoa học đến nhiều địa phương. Đồng thời, các trung tâm dữ liệu siêu quy mô của doanh nghiệp Hoa Kỳ đang tạo việc làm, mối quan hệ đối tác và đóng góp cho phát triển kinh tế – công nghệ của Việt Nam. Những tác động này chứng minh hợp tác AI Việt Nam–Hoa Kỳ không phải khẩu hiệu ngoại giao, mà là động lực thực cho chuyển đổi số Việt Nam.
Con đường phía trước: Làm chủ công nghệ, định hình luật chơi
Việt Nam đã chọn hướng đi khó: vừa mở cửa cho đầu tư công nghệ quốc tế, vừa kiên định mục tiêu xây dựng năng lực công nghệ cốt lõi. Từ định hướng được các lãnh đạo ngành nêu ra, Việt Nam sẽ tập trung vào bốn nhóm việc: phát triển hạ tầng điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán; xây dựng dữ liệu và các nền tảng AI mạnh, an toàn, hiệu quả; phát triển nhanh nguồn nhân lực công nghệ; và hình thành hệ sinh thái kết nối nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. Về phía quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết phối hợp các cơ quan liên quan để hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và tạo môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư và đổi mới sáng tạo. Lợi thế hạ tầng đang mở ra cửa sổ cơ hội, nhưng nếu không kịp nâng cấp nội lực, Việt Nam có thể bị khóa chặt ở phân đoạn thấp của chuỗi giá trị AI. Thông điệp của Bộ trưởng Vũ Hải Quân vì thế đáng được nhìn như lời nhắc: hoặc Việt Nam cùng các tập đoàn công nghệ quốc tế xây hệ sinh thái AI và đám mây trên đất Việt Nam, hoặc chấp nhận mua sản phẩm do người khác tạo ra. Con đường đã được chọn; vấn đề còn lại là tốc độ và sự nhất quán trong thực thi.
