Cơ hội chỉ có ý nghĩa khi đi cùng năng lực nội địa
Hợp tác công nghệ robot là việc doanh nghiệp, trường đại học và cơ sở nghiên cứu cùng tiếp cận, thử nghiệm và phát triển giải pháp để đáp ứng nhu cầu sản xuất, thay vì chỉ nhập thiết bị về vận hành. Tại GRECO 2026, những ngày cuối tháng 10, robot hình người, robot dịch vụ và thiết bị tự động xuất hiện ở phố đi bộ Nguyễn Huệ; các màn trình diễn nhảy múa, chơi cờ, pha cà phê khiến khách tham quan thích thú. Nhưng điều đáng chú ý không phải robot có thể làm gì trên sân khấu, mà là ai sẽ tích hợp, bảo trì và cải tiến chúng trong nhà máy. Việt Nam đã có vị thế sản xuất trong chuỗi cung ứng quốc tế, song muốn tiến từ nơi lắp ráp thành đối tác sáng tạo thì cần xây dựng công nghệ, kỹ năng và năng lực công nghiệp trong nước. Vì vậy, hợp tác với Trung Quốc có giá trị nhất khi chuyển được công nghệ thành năng lực vận hành tại chỗ.
Tại hội thảo Việt Nam – Trung Quốc ngày 29/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, Quyền Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM Từ Châu nhận định hợp tác hai nước đang mở rộng từ thương mại hàng hóa sang kết nối chuỗi cung ứng, trao đổi công nghệ và chia sẻ tri thức. Đây là hướng đi thiết thực: doanh nghiệp Việt có thể tiếp cận giải pháp robot và kinh nghiệm triển khai, nhưng cần đặt mục tiêu làm chủ tích hợp, phần mềm và dịch vụ kỹ thuật, thay vì phụ thuộc lâu dài vào nhà cung cấp.
Kết nối nhu cầu nhà máy với lớp học và phòng nghiên cứu
Một nhà máy không cần robot chỉ để có thêm thiết bị; họ cần giải pháp xử lý công đoạn cụ thể, hoạt động ổn định và phù hợp với quy trình hiện có. Bởi vậy, doanh nghiệp phải đưa bài toán thật đến trường đại học và cơ sở nghiên cứu, còn nhà trường cần đào tạo dựa trên yêu cầu tích hợp, điều khiển và bảo trì. Trong khuôn khổ GRECO 2026, AICAP công bố hợp tác chiến lược với Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc (CDRA), AIBRAIN và Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), kết nối nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu ứng dụng công nghiệp. Theo định hướng liên minh, các bên sẽ kết nối nguồn lực công nghệ, vốn và chuỗi cung ứng để thúc đẩy nghiên cứu, tích hợp giải pháp, thử nghiệm ứng dụng và hợp tác quốc tế.
Liên kết này có thể bao gồm robot công nghiệp, robot cộng tác, robot hình người, robot dịch vụ, linh kiện cốt lõi, phần mềm và nền tảng hỗ trợ. Tuy nhiên, danh mục công nghệ rộng sẽ không tự tạo ra năng lực. Nghiên cứu chung, hội thảo và tài trợ thiết bị đào tạo chỉ có ích khi sinh viên, kỹ sư được thực hành trên những tình huống gần với môi trường sản xuất. Doanh nghiệp cũng cần chia sẻ kinh nghiệm và phản hồi để chương trình đào tạo không tụt lại sau nhu cầu tự động hóa.
Đào tạo nhân lực là điều kiện để robot hoạt động lâu dài
Thị trường robot công nghiệp Việt Nam được ước tính đạt 112 triệu USD năm 2025 và dự báo tăng trưởng bình quân 12,88% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2031. Dù vậy, nhu cầu thiết bị không đồng nghĩa với khả năng khai thác hiệu quả. Robot cần người biết chọn cấu hình, lập trình, tích hợp cảm biến và phần mềm, chẩn đoán lỗi, sửa chữa, đồng thời tối ưu hiệu suất. Nếu thiếu kỹ thuật viên tại chỗ và phụ tùng sẵn có, một dự án thí điểm có thể khó chuyển thành vận hành ổn định. Đây là lý do đào tạo nhân lực robot phải được xem như một phần của đầu tư tự động hóa sản xuất, chứ không phải hoạt động bổ sung sau khi mua máy.
Các trường đã đào tạo sinh viên cơ điện tử và robot, nhưng để đáp ứng thị trường, họ cần được tiếp cận tài nguyên, kinh nghiệm doanh nghiệp và bài toán ứng dụng thực tế. Năng lực phát triển phần mềm và thuật toán điều khiển của kỹ sư Việt Nam cũng có thể giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị robot. Hợp tác công nghệ vì thế nên được đánh giá bằng số người có thể triển khai và duy trì hệ thống, cùng số giải pháp phù hợp được phát triển trong nước. Mua thêm robot có thể mở rộng tự động hóa trước mắt; xây đội ngũ mới quyết định năng lực ấy có bền vững hay không.
Từ tiếp cận thiết bị đến làm chủ giải pháp
Điểm cần theo dõi sau các thỏa thuận là liệu doanh nghiệp, trường học và cơ sở nghiên cứu có duy trì được một vòng hợp tác liên tục hay không: nhà máy nêu vấn đề, nhóm kỹ thuật cùng thiết kế và thử nghiệm, còn chương trình đào tạo cập nhật theo kết quả thực tế. Hợp tác với các đối tác Trung Quốc có thể mở cửa tiếp cận công nghệ robot và chuỗi cung ứng, nhưng Việt Nam cần giữ phần việc tạo giá trị trong nước ở khâu tích hợp, phần mềm, bảo trì và cải tiến. Khi người học được thực hành trên thiết bị thật và doanh nghiệp có đội ngũ xử lý sự cố tại chỗ, robot mới trở thành công cụ nâng năng suất thay vì một khoản đầu tư khó khai thác.
Kết luận rất rõ: hợp tác quốc tế có thể rút ngắn con đường tiếp cận công nghệ, nhưng không thể thay thế năng lực con người. Muốn mở rộng robot trong sản xuất, Việt Nam cần biến thỏa thuận thành nghiên cứu ứng dụng, đào tạo gắn với nhà máy và dịch vụ kỹ thuật đáng tin cậy. Đó mới là cách xây dựng đội ngũ robot đủ sức vận hành hôm nay và phát triển giải pháp phù hợp cho ngày mai.
