Giảm số môn thi, giữ nền tảng học tập rộng
Tuyển sinh lớp 10 theo đề xuất mới là cách lựa chọn học sinh bằng xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp cả hai, trong đó mỗi địa phương có thể cân nhắc phương thức phù hợp với điều kiện của mình. Với nơi tổ chức thi vào lớp 10, dự thảo quy chế của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất hai môn thi chung là Toán và Ngữ văn, thay cho ba môn như hiện hành.
Đây là một đề xuất đáng chú ý vì nó có thể thu hẹp phần kiến thức học sinh phải ưu tiên luyện cho kỳ thi, đồng thời dành lại thời gian cho các môn khác. Giảm số môn thi được kỳ vọng giúp học sinh củng cố kiến thức, rèn kỹ năng và phát triển năng lực ngoài hai môn bắt buộc. Tuy vậy, ít môn thi không đồng nghĩa với việc các môn còn lại trở nên không cần thiết. Nếu gia đình và học sinh xem những môn không thi là có thể bỏ qua, mục tiêu học tập toàn diện sẽ bị suy yếu.
Tuyển sinh trường chuyên chuyển trọng tâm sang năng lực
Ngày 10/11, Bộ đưa ra dự thảo mới về hoạt động và tuyển sinh lớp 10 chuyên; theo phương án được nêu, thí sinh làm ba bài thi, gồm môn nâng cao theo khối, bài đánh giá năng lực và một bài đại trà là Toán, Ngữ văn hoặc cả hai. Cách tổ chức này khác với việc tuyển riêng theo từng môn chuyên như Toán, Văn, Lý hay Hóa.
Bộ cho rằng tuyển sinh trường chuyên theo khối, kèm bài đánh giá năng lực, có thể giảm áp lực phải ghi nhớ và luyện trước kiến thức chuyên sâu từng môn, đồng thời giúp nhận diện nền tảng, tư duy và tiềm năng phù hợp với lĩnh vực học tập. Bài đánh giá dự kiến chú trọng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề ở mức nền tảng trung học cơ sở, thay vì đòi hỏi kiến thức chuyên sâu. Đây là hướng đi hợp lý nếu đề thi thực sự đo năng lực, không tạo ra một dạng luyện thi mới.
Cùng giảm gánh nặng, nhưng chưa thể bỏ học cân bằng
Hai phương án nhắm đến những nhóm học sinh và khâu tuyển chọn khác nhau: đề xuất hai môn chung giảm số môn phải tập trung cho kỳ thi đại trà, còn phương án trường chuyên đổi trọng tâm từ ôn sâu một môn sang bài thi theo khối và đánh giá năng lực. Điểm gặp nhau là nỗ lực thu hẹp phạm vi luyện thi, để học sinh có thêm thời gian củng cố nền tảng và phát triển thế mạnh.
Nhưng lợi ích ấy phụ thuộc vào cách triển khai. Khi chỉ hai môn được xác định là môn thi chung, áp lực có thể dồn mạnh hơn vào Toán và Ngữ văn; còn bài đánh giá năng lực mới cũng có nguy cơ kéo theo các lớp luyện đề nếu cấu trúc và yêu cầu không rõ ràng. Vì vậy, thông tin tuyển sinh cần được công bố sớm, còn nhà trường nên duy trì việc dạy và học đầy đủ các môn. Các đề xuất hiện vẫn đang ở dạng dự thảo, chưa phải quy định đã áp dụng. Với phương án trường chuyên, các sở và trường được lựa chọn thời điểm áp dụng: từ năm sau hoặc lùi đến năm 2028.
Giảm áp lực thi cần đi cùng lộ trình rõ ràng
Đích đến của đổi mới không nên chỉ là giảm số bài thi, mà là khiến việc học ở bậc trung học cơ sở bớt lệ thuộc vào luyện đề mà vẫn bảo đảm học sinh có nền tảng đủ rộng. Đề xuất môn thi lớp 10 và cách thi trường chuyên theo khối có thể góp phần đạt mục tiêu đó, nhưng kết quả sẽ tùy thuộc vào chất lượng đề, hướng dẫn thực hiện và việc tránh để các phương thức mới sinh thêm áp lực.
Với kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2027–2028, việc sớm công bố phương án sẽ giúp nhà trường, giáo viên và phụ huynh định hướng học tập, hỗ trợ học sinh phù hợp hơn. Cho đến khi dự thảo được hoàn thiện và ban hành, học sinh nên tiếp tục học cân bằng thay vì tự giới hạn việc ôn tập vào những môn có khả năng xuất hiện trong kỳ thi. Giảm áp lực thi chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự rõ ràng và một chương trình học không bị thu hẹp.
