Tỷ trọng xanh phải gắn với chất lượng tăng trưởng
Kinh tế xanh là mô hình phát triển sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm ô nhiễm và phát thải, đồng thời duy trì các hệ sinh thái làm nền tảng cho hoạt động kinh tế lâu dài. Đây là thước đo chất lượng tăng trưởng, không nên chỉ được hiểu như một tỷ lệ đóng góp vào sản lượng.
UBND thành phố Hải Phòng vừa ban hành Kế hoạch số 435/KH-UBND, triển khai Chương trình hành động số 35-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy và Nghị quyết số 208/NQ-CP của Chính phủ về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu. Kế hoạch đặt mục tiêu kinh tế xanh đóng góp 10% GRDP Hải Phòng. Thông điệp chính sách là hợp lý: chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn cần trở thành động lực phát triển, thay vì phần việc khắc phục hậu quả sau khi tăng trưởng đã gây sức ép lên môi trường.
Với một thành phố cảng, công nghiệp, dịch vụ và logistics, thách thức không nằm ở việc chọn giữa tăng trưởng và bảo vệ môi trường. Nằm ở việc làm sao để hoạt động kinh tế tạo thêm giá trị mà không chuyển chi phí ô nhiễm sang sức khỏe cộng đồng, nguồn nước và hệ sinh thái.
Quan trắc và xử lý nước thải là phép thử thực chất
Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu giám sát tự động 100% nguồn thải lớn và thu gom, xử lý 70% nước thải sinh hoạt đô thị tại đô thị loại I. Đây là những chỉ tiêu đáng chú ý vì chúng gắn lời hứa xanh với các điểm gây áp lực trực tiếp lên chất lượng không khí, nước và đất.
Giám sát tự động có thể giúp cơ quan quản lý phát hiện vi phạm kịp thời hơn, nhưng thiết bị chỉ có giá trị khi dữ liệu được kiểm tra, công khai và dẫn đến xử lý khi cần. Tương tự, mục tiêu xử lý nước thải đô thị không thể dừng ở tỷ lệ trên giấy: thành phố cần hạ tầng thu gom đủ khả năng kết nối khu dân cư với công trình xử lý. Kế hoạch còn đặt mục tiêu 100% cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn.
Đối với người dân, chất lượng triển khai sẽ thể hiện ở nguồn nước và môi trường sống quanh nơi ở, chứ không chỉ ở báo cáo tiến độ. Vì vậy, cần xem kết quả quan trắc, năng lực vận hành và mức độ xử lý các điểm nóng ô nhiễm như những thước đo song hành.
Bảo vệ hệ sinh thái là một phần của quản lý tài nguyên
Mục tiêu thành lập Khu bảo tồn biển Cát Bà - Long Châu đưa bảo tồn thiên nhiên vào cùng một chương trình với kiểm soát ô nhiễm và chuyển dịch kinh tế. Kế hoạch cũng hướng tới tỷ lệ che phủ rừng 6,5% và điều chỉnh ranh giới Khu bảo tồn biển Bạch Long Vĩ theo quy hoạch.
Đây không phải một nhánh riêng rẽ của chính sách môi trường. Hệ sinh thái biển, rừng và nguồn nước là tài sản tự nhiên mà kinh tế đô thị, công nghiệp và dịch vụ cùng phụ thuộc. Bảo tồn có ý nghĩa khi đi kèm quản lý tài nguyên hiệu quả, hạn chế nguồn thải và duy trì khả năng phục hồi của các khu vực tự nhiên. Ngược lại, tăng sản lượng nhưng làm suy giảm những nền tảng ấy sẽ khiến thành quả kinh tế khó bền vững.
Khu bảo tồn Cát Bà vì thế cần được nhìn như một cam kết quản trị lâu dài, không chỉ là quyết định thành lập. Ranh giới, hoạt động bảo vệ và cách dung hòa sinh kế với bảo tồn sẽ quyết định mục tiêu này tạo được lợi ích thực tế đến đâu.
Từ mục tiêu đến trách nhiệm và kết quả
Ngoài tỷ trọng kinh tế xanh 10%, kế hoạch đặt mục tiêu năng lượng tái tạo chiếm 26,5% tổng cung năng lượng sơ cấp, giảm tiêu hao năng lượng trung bình 1,5% mỗi năm và giảm 9% phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường. Các con số này cho thấy chuyển dịch xanh cần thay đổi cách sử dụng năng lượng và tài nguyên, chứ không chỉ đổi tên các hoạt động kinh tế.
Thành phố xác định chín nhóm giải pháp, từ hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực và xử lý vấn đề môi trường bức xúc đến bảo tồn đa dạng sinh học, thích ứng biến đổi khí hậu, phát triển khoa học và nhân lực. Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối theo dõi, đôn đốc; các sở, ngành và chính quyền địa phương phải bám tiến độ, làm rõ trách nhiệm.
Kế hoạch đã đặt ra hướng đi và các mốc có thể kiểm đếm. Bước quyết định là biến chúng thành dữ liệu minh bạch, công trình vận hành hiệu quả và hệ sinh thái được bảo vệ. Chỉ khi đó, mục tiêu kinh tế xanh mới phản ánh một mô hình tăng trưởng tốt hơn, thay vì một tỷ lệ đẹp đứng cạnh những áp lực môi trường chưa được giải quyết.
