Từ chủ trương đến bài toán thực tế
Liên kết ba nhà khoa học là cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học với doanh nghiệp, nhằm biến tri thức nghiên cứu thành giải pháp ứng dụng và sản phẩm có thể tiếp cận thị trường. Sáng 23/10, Chính phủ tổ chức hội nghị toàn quốc thúc đẩy mối liên kết này, do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì tại điểm cầu Trung ương. Hội nghị đặt đúng trọng tâm: khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xem là động lực tăng trưởng, nhưng kết quả nghiên cứu chưa gắn chặt với nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Đây không chỉ là chuyện cần thêm dự án hợp tác; đó là yêu cầu thay đổi cách đặt bài toán nghiên cứu. Giai đoạn 2021–2025, doanh nghiệp tham gia khoảng 12% nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, còn tỷ lệ doanh nghiệp tài trợ cho các quỹ phát triển khoa học và công nghệ chỉ khoảng 6%. Những con số này cho thấy liên kết hiện còn mỏng, trong khi doanh nghiệp cần có tiếng nói sớm hơn.
Đưa kết quả nghiên cứu đến nơi có nhu cầu
Khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường thể hiện rõ ở khâu thương mại hóa: giai đoạn 2021–2025, danh mục chào bán có 62.000 công nghệ, nhưng chỉ 750 doanh nghiệp tìm hiểu và 72 công nghệ giao dịch thành công. Vì vậy, chuyển giao công nghệ không thể chỉ bắt đầu sau khi phòng thí nghiệm hoàn tất đề tài. Doanh nghiệp cần tham gia từ lúc xác định nhu cầu, để nghiên cứu giải quyết một vấn đề cụ thể thay vì tạo ra sản phẩm rồi mới tìm người mua. Hội nghị cũng nhấn mạnh việc Nhà nước và doanh nghiệp cùng đầu tư, chia sẻ rủi ro trong nghiên cứu thử nghiệm, đồng thời bảo đảm quyền lợi hài hòa khi thương mại hóa. Đây là nền tảng cho hợp tác viện doanh nghiệp thực chất: trường và viện đóng góp tri thức, doanh nghiệp đưa ra bài toán và năng lực sản xuất, còn Nhà nước tạo điều kiện kết nối cung cầu công nghệ.
Đo kết quả bằng mức độ ứng dụng
Muốn mô hình ba nhà vượt khỏi khuôn khổ hội nghị, các bên cần xử lý những trở ngại khiến hợp tác dễ dừng ở cam kết. Tại hội nghị, nguyên nhân được nêu gồm thiếu cơ chế đồng bộ, đứt quãng từ khâu đặt hàng đến ứng dụng và tâm lý e ngại rủi ro. Việc cần làm tiếp theo là hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ vướng mắc về tài chính và tài sản trí tuệ, đồng thời áp dụng chỉ số cụ thể để đánh giá hiệu quả hợp tác. Các chỉ số ấy nên phản ánh khả năng ứng dụng và thương mại hóa, chứ không chỉ đếm số đề tài hay văn bản ký kết. Đổi mới sáng tạo Việt Nam sẽ khó tạo sức bật nếu kết quả nghiên cứu nằm lại trong báo cáo. Thước đo thuyết phục nhất của liên kết ba nhà là công nghệ được doanh nghiệp tiếp nhận, đưa vào sản xuất và tạo ra sản phẩm có ích.
