Xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ: bước ngoặt nhưng chưa phải điểm tới hạn
Xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ là hoạt động bán hàng hóa và dịch vụ do doanh nghiệp Việt sản xuất, chế biến hoặc cung ứng vào thị trường Mỹ, nơi đang tiêu thụ gần 1/3 tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của cả nước, tạo ra kim ngạch thương mại song phương lớn và ngày càng có tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế, mở ra dư địa thương mại Việt Mỹ rộng và còn nhiều cơ hội mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nước. Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của hàng hóa Việt Nam, chiếm khoảng 32,6% tổng kim ngạch xuất khẩu trong tám tháng qua. Con số hơn 122 tỷ USD trong 8 tháng là cột mốc ấn tượng, nhưng nhìn dưới góc độ chiến lược, đây mới chỉ là bước khởi đầu cho một giai đoạn mở rộng sâu hơn vào chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Việc hàng Việt xuất hiện ngày càng nhiều trên kệ siêu thị Mỹ cho thấy sản phẩm đã đi từ vị trí “khách lạ” sang “lựa chọn quen thuộc” với người tiêu dùng bản địa.
Thị trường tỷ USD: điện tử dẫn dắt, nông sản tạo chiều sâu
Nhìn vào cơ cấu xuất khẩu Việt Nam Mỹ, dễ thấy bức tranh không còn phụ thuộc một vài ngành truyền thống mà đang mở rộng mạnh sang công nghiệp chế biến, chế tạo. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện cùng với máy móc, thiết bị và phụ tùng đã chiếm gần một nửa kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong 8 tháng, cho thấy Việt Nam đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu. Dệt may, điện thoại, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục là các mũi nhọn, thể hiện lợi thế về lao động, thiết kế và năng lực gia công. Không nên xem nông, lâm, thủy sản là phần “phụ” trong bức tranh này: thủy sản, hạt điều, rau quả, cà phê, hạt tiêu vừa tạo nguồn thu ổn định, vừa kéo theo cả hệ sinh thái thu mua nguyên liệu, bảo quản, chế biến và logistics trong nước. Chính sự kết hợp giữa nhóm hàng công nghệ cao và nông sản chế biến đang giúp xuất khẩu Việt Nam vào Mỹ bớt lệ thuộc, có chiều sâu và bền hơn.
Dư địa thương mại Việt Mỹ: không chỉ là tăng kim ngạch mà là tái cấu trúc quan hệ
Điểm đáng bàn nhất hiện nay là dư địa thương mại Việt Mỹ chưa hề chạm trần. Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ nhấn mạnh, dư địa mở rộng thương mại hai chiều còn lớn nếu hai nước tiếp tục phát huy tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Việt Nam mạnh về hàng chế biến, tiêu dùng, điện tử, dệt may, đồ gỗ trong khi Mỹ mạnh về công nghệ, thiết bị, năng lượng và nguyên liệu đầu vào, nên kim ngạch thương mại song phương có thể dịch chuyển từ mô hình “bán – mua” sang mô hình “cùng sản xuất – cùng chia sẻ giá trị”. Quan hệ thương mại song phương sau hơn 30 năm đã tăng hơn 380 lần và mục tiêu thời gian tới không chỉ là gia tăng kim ngạch mà còn hướng tới cấu trúc thương mại có tính bổ trợ cao hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng hai nước. Nếu tận dụng tốt không gian hợp tác ở các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng, bán dẫn, xuất khẩu Việt Nam Mỹ có thể chuyển từ gia công giá trị thấp sang tham gia khâu thiết kế, nghiên cứu, sản xuất và công nghiệp hỗ trợ.
Cơ hội cụ thể cho doanh nghiệp Việt tại thị trường Bắc Mỹ
Những tín hiệu như việc thêm 10 sản phẩm Việt Nam xuất hiện tại hàng chục siêu thị ở Texas cho thấy cánh cửa vào hệ thống phân phối Mỹ đang mở rộng, không còn là “sân chơi xa lạ” với hàng Việt. Xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Mỹ ngày càng nhận nhiều tin vui khi không ít mặt hàng xuất hiện nhiều trên kệ siêu thị, chứng minh rằng doanh nghiệp Việt đã vượt qua rào cản về tiêu chuẩn, chất lượng và câu chuyện thương hiệu. Cơ hội cho doanh nghiệp không chỉ ở việc tăng sản lượng xuất khẩu Việt Nam Mỹ, mà còn ở vùng thị trường Bắc Mỹ rộng lớn, nơi người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, giá hợp lý và câu chuyện văn hóa đi kèm. Doanh nghiệp Việt có thể chủ động thiết kế sản phẩm phù hợp khẩu vị bản địa, đầu tư bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng câu chuyện thương hiệu gắn với sự bền vững. Ai đi trước trong việc xây dựng hệ sinh thái đối tác – từ nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối đến kênh thương mại điện tử – sẽ là người chiếm được thị phần còn đang bỏ ngỏ.
Từ tăng trưởng số liệu đến chiến lược dài hạn
Việc thị trường Mỹ tiêu thụ gần 1/3 kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vừa là lợi thế, vừa là phép thử về năng lực chiến lược. Nếu chỉ hài lòng với con số hơn 122 tỷ USD trong 8 tháng, kinh tế Việt Nam sẽ chịu rủi ro tập trung thị trường; nhưng nếu coi đây là bàn đạp để tái cơ cấu chuỗi giá trị, dư địa thương mại Việt Mỹ có thể chuyển hóa thành sức bật cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Dòng vốn đầu tư hai chiều gia tăng, cùng hàng nghìn dự án từ Mỹ vào Việt Nam và hàng trăm dự án Việt đầu tư ngược sang Mỹ, cho thấy quan hệ kinh tế đang dịch chuyển sang chiều sâu. Kết luận hợp lý cho giai đoạn này là: doanh nghiệp Việt phải chủ động nâng chuẩn sản xuất, minh bạch, bền vững; Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hạ tầng và các cam kết kinh tế để xuất khẩu Việt Nam Mỹ không chỉ tăng về lượng mà còn tăng về chất, giúp doanh nghiệp và người lao động hưởng lợi nhiều hơn từ thị trường Bắc Mỹ đầy tiềm năng.
