Tiêu chí 80% khám định kỳ: thông điệp chính sách rất rõ ràng
Tiêu chí yêu cầu mỗi xã phải đạt tỷ lệ ít nhất 80% người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí hằng năm để được công nhận đạt tiêu chí y tế quốc gia là một chuẩn mực mới, mang tính bắt buộc, nhằm chuyển trọng tâm hệ thống y tế từ chữa bệnh sang tầm soát bệnh sớm, quản lý sức khỏe liên tục và chăm sóc sức khỏe toàn dân thông qua dự phòng chủ động. Đây không phải một con số hành chính khô khan, mà là “ngưỡng an toàn” tối thiểu cho sức khỏe cộng đồng. Khi Bộ Y tế ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026 - 2035 theo Quyết định 3138 ngày 8/10/2026, khám sức khỏe định kỳ miễn phí được đưa thẳng vào hệ tiêu chí, với quy định rõ: từ năm 2027, xã dưới 80% dân được khám hoặc sàng lọc hằng năm sẽ không đạt tiêu chí y tế quốc gia trong kỳ đánh giá. Nói cách khác, muốn được công nhận, chính quyền cơ sở buộc phải coi khám định kỳ là nhiệm vụ chính trị, không còn là hoạt động “có thì tốt”.
Vì sao khám định kỳ trở thành “cửa ngõ” của tiêu chí y tế quốc gia?
Điểm đáng chú ý của Bộ tiêu chí mới là tiêu chí 5 về y tế dự phòng, phòng chống HIV/AIDS, bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm, trong đó chỉ tiêu 19 nhấn mạnh các biện pháp dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm, rối loạn sức khỏe tâm thần. Tức là, hệ thống y tế cơ sở không còn được phép “chờ bệnh nhân đến”, mà phải chủ động đi tìm nguy cơ bệnh tật trong cộng đồng. Người dân được khuyến khích khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh tật, chủ động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Về chấm điểm, nếu tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí đạt 100% thì chỉ tiêu này được tính 1,5 điểm; từ 90% đến dưới 100% được 1 điểm. Cách thiết kế thang điểm cho thấy quan điểm rất rõ: khám định kỳ không chỉ là “có hay không”, mà là mức độ bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân phải tiến gần đến 100%. Đồng thời, Bộ tiêu chí cũng gắn khám định kỳ với hồ sơ sức khỏe điện tử, bảo hiểm y tế và chỉ số suy dinh dưỡng trẻ em, buộc địa phương phải xây dựng một chiến lược sức khỏe dài hạn, thay vì các phong trào ngắn hạn.
Tuyên Quang: minh chứng sống cho mô hình khám sức khỏe định kỳ miễn phí
Nếu muốn hình dung tiêu chí mới đi vào đời sống như thế nào, hãy nhìn vào chiến dịch khám sức khỏe và tầm soát miễn phí trên diện rộng tại Tuyên Quang. Thực hiện Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 8/9/2025 về các giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, từ tháng 7-2026, tỉnh này đã chủ động phát động khám sức khỏe toàn dân, coi đó là cuộc “tổng kiểm tra” để đọc bệnh cho từng người dân chứ không chỉ là một đợt kiểm tra hình thức. Sau gần 4 tháng, Tuyên Quang đã khám tầm soát cho 1.152.012/1.510.223 người, đạt 76% kế hoạch – một con số cho thấy khi chính quyền quyết liệt, tiêu chí 80% hoàn toàn khả thi. Hàng trăm đoàn khám lưu động cùng trang thiết bị cận lâm sàng hiện đại được đưa xuống tận thôn, tổ dân phố, giúp người dân vùng sâu, vùng xa được tiếp cận dịch vụ chẩn đoán kỹ thuật cao ngay tại địa phương. Qua tầm soát diện rộng, ngành y tế kịp thời phát hiện nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, nguy cơ ung thư để tư vấn xử trí sớm – đúng tinh thần tầm soát bệnh sớm mà Bộ tiêu chí quốc gia đang hướng tới.
Công nghệ số và quy trình khép kín: điều kiện để tiêu chí không “chết trên giấy”
Một trong những lo ngại lớn với các chiến dịch khám sức khỏe định kỳ miễn phí là tình trạng “khám xong để đấy”, người bệnh phát hiện bệnh rồi bỏ ngỏ. Tuyên Quang đang cho thấy cách phá vỡ vòng luẩn quẩn này bằng quy trình y tế khép kín và công nghệ số. Toàn bộ dữ liệu khám sàng lọc, chỉ số sinh tồn, kết quả chẩn đoán được mã hóa và tích hợp vào hồ sơ sức khỏe điện tử (VNeID/Sổ sức khỏe điện tử), xóa bỏ hồ sơ giấy truyền thống, giúp bác sĩ truy xuất lịch sử khám chữa bệnh, theo dõi diễn biến sức khỏe và xây dựng phác đồ điều trị chính xác. Hệ thống quản lý thông minh tự động gửi thông báo nhắc lịch tái khám, lịch uống thuốc, xét nghiệm định kỳ qua ứng dụng điện thoại hoặc tin nhắn SMS, giúp bệnh nhân chủ động thời gian, hạn chế quên lịch hoặc tự ý gián đoạn điều trị. Người mắc bệnh mãn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường được đưa ngay vào danh sách quản lý điện tử, theo dõi chỉ số sức khỏe liên tục và cấp phát thuốc định kỳ tại trạm y tế xã, phường. Nếu không có lớp quản lý số này, tiêu chí 80% khám định kỳ sẽ dễ biến thành những con số báo cáo, thay vì một hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân lâu dài.
Từ tiêu chí đến thay đổi thói quen: người dân phải là trung tâm
Điểm tích cực của Bộ tiêu chí y tế xã giai đoạn 2026 - 2035 là việc đánh giá được thực hiện hằng năm, kết quả công nhận xã đạt tiêu chí y tế quốc gia có giá trị 3 năm, buộc địa phương duy trì nỗ lực liên tục chứ không “chạy nước rút” một lần rồi thôi. Nhưng để tiêu chí 80% khám sức khỏe định kỳ miễn phí không trở thành gánh nặng hành chính, chính sách phải đi kèm thay đổi thói quen của người dân. Câu chuyện bà Vàng Thị Máy ở thôn Thèn Pả, xã Lũng Cú, lần đầu phát hiện bệnh phổi và tim mạch nhờ đợt khám toàn dân, được bác sĩ tuyến tỉnh giải thích tỉ mỉ, hướng dẫn điều trị chi tiết và cảm thấy yên tâm hơn, cho thấy khi dịch vụ y tế đến gần, người dân sẵn sàng tham gia tầm soát bệnh sớm. Mục tiêu Tuyên Quang đặt ra là 100% người dân được kiểm tra sức khỏe định kỳ, lập sổ sức khỏe điện tử và có định hướng điều trị chuyên sâu, rõ ràng khi phát hiện bệnh lý – đó chính là hình mẫu cho chăm sóc sức khỏe toàn dân mà Bộ tiêu chí mới muốn nhân rộng. Kết luận hợp lý là: nếu coi khám định kỳ là quyền lợi bắt buộc, không phải nghĩa vụ phiền toái, thì tiêu chí y tế quốc gia sẽ trở thành động lực nâng chất lượng sống, chứ không chỉ là một danh hiệu treo tường.
