Ngưỡng 80% buộc địa phương đưa dự phòng đến gần dân hơn
Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã là khung đánh giá hoạt động y tế trên toàn địa bàn, nhằm giúp người dân ở từng vùng, miền tiếp cận và sử dụng dịch vụ phù hợp với nhu cầu sức khỏe của mình. Từ năm 2027, xã có tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần dưới 80% sẽ không đạt tiêu chí y tế quốc gia trong kỳ đánh giá. Đây không nên bị xem là một thủ tục chấm điểm của trạm y tế: ngưỡng này buộc chính quyền địa phương quan tâm đến việc người dân có thực sự được tiếp cận dịch vụ dự phòng hay không. Bộ tiêu chí giai đoạn 2026–2035 gồm 10 tiêu chí và 48 chỉ tiêu, áp dụng để đánh giá hoạt động y tế của cả xã, phường, đặc khu, chứ không chỉ riêng trạm y tế.
Cách chấm điểm càng nhấn mạnh thông điệp ấy: tỷ lệ bao phủ 100% được 1,5 điểm, còn từ 90% đến dưới 100% được 1 điểm. Vì vậy, mục tiêu hợp lý không phải là vượt ngưỡng tối thiểu trên giấy tờ, mà là thiết kế hoạt động để người dân ít có nguy cơ bị bỏ sót. Khám định kỳ và sàng lọc cũng nằm trong nhóm nội dung đánh giá dự phòng, phát hiện sớm và quản lý bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần tại y tế cơ sở. Chính sách chỉ có ý nghĩa khi biến con số thành cơ hội khám thực tế.
Tổ chức linh hoạt mới biến chỉ tiêu thành cơ hội tiếp cận
Đẩy mạnh khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí có thể giúp phát hiện bệnh sớm, nâng cao hiệu quả điều trị và mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ, nhất là với người yếu thế hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Nhưng lời kêu gọi đi khám sẽ khó tạo chuyển biến nếu người dân phải chờ lâu, đi xa hoặc không thể tự đến điểm khám. Cách làm tại xã Tân Thanh cho thấy y tế xã có thể khắc phục một phần những rào cản ấy: địa phương tổ chức các đợt khám linh hoạt tại ba điểm trạm y tế, bố trí quy trình một chiều và chuẩn bị nhân lực, thiết bị, vật tư để rút ngắn thời gian chờ.
Chương trình còn cần chủ động tìm đến người khó tiếp cận. Tân Thanh tổ chức đoàn y tế khám tại nhà cho 350 người không thể đi lại vì sức khỏe, đồng thời hỗ trợ phương tiện cho người cao tuổi, người khuyết tật và người gặp khó khăn khi đến điểm khám tập trung. Đây là phần cốt lõi của chăm sóc sức khỏe cộng đồng: không đồng nhất việc mở một đợt khám với việc mọi người đều có thể tham gia. Lập kế hoạch sớm, rà soát dân cư đến từng hộ và phân công trách nhiệm rõ ràng giúp địa phương phát hiện nhóm còn thiếu, thay vì chỉ phục vụ những người vốn đã thuận tiện đi khám.
Hồ sơ điện tử giúp nối tiếp việc chăm sóc sau buổi khám
Khám một lần chỉ có giá trị hạn chế nếu kết quả không được dùng để theo dõi tiếp. Ở Tân Thanh, 100% người dân sau khám được lập và cập nhật dữ liệu vào hồ sơ sức khỏe điện tử hiển thị trên VNeID. Cách làm này có thể giúp thông tin khám trở thành cơ sở cho việc tư vấn, theo dõi sức khỏe và chuyển tuyến khi cần, thay vì dừng lại ở một lượt kiểm tra. Muốn vậy, dữ liệu phải được cập nhật chính xác, kịp thời và gắn với quy trình chăm sóc cụ thể tại địa phương.
Kinh nghiệm triển khai cũng cho thấy cần xây dựng kế hoạch từ đầu năm, xác định rõ tiến độ và trách nhiệm, đồng thời ưu tiên rà soát người cao tuổi, người khuyết tật và hộ có hoàn cảnh khó khăn. Đây là việc cần làm thường xuyên, không nên chỉ tăng tốc khi gần đến kỳ đánh giá. Ninh Bình đã thúc đẩy khám định kỳ và sàng lọc, nhưng kết quả đến ngày 26/10/2026 mới đạt hơn 2,67 triệu người, tương đương 60,6% dân số; nhóm 3 đạt 23,6%. Những con số này nhắc rằng tổ chức chương trình tốt ở một số nơi chưa đồng nghĩa độ bao phủ toàn địa bàn đã đủ.
Mốc 80% vì thế nên được nhìn nhận như một yêu cầu về trách nhiệm phục vụ, không chỉ là đích chấm điểm. Khi địa phương đưa khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí đến gần dân, hỗ trợ người khó di chuyển và sử dụng hồ sơ điện tử để nối tiếp chăm sóc, chính sách mới tạo ra lợi ích bền vững. Một hệ thống y tế xã tốt không chỉ có dịch vụ sẵn có; hệ thống ấy phải giúp người dân thực sự tiếp cận được dịch vụ trước khi bệnh trở nặng.
