Nhà mồ là ngoại lệ được kiến nghị, chưa phải quyết định
Vụ biệt thự Cà Mau là trường hợp công trình và các hạng mục phụ trợ bị xử lý vì xây dựng trái phép hoặc chưa hoàn tất nghĩa vụ đất đai trên đất nông nghiệp, trong khi địa phương đề nghị cân nhắc riêng một nhà mồ vì lý do tín ngưỡng. Ngày 24.10, tỉnh yêu cầu các cơ quan liên quan thực hiện nghiêm việc xử lý công trình của ông Hồ An Tập tại phường Tân Thành, sau gần bốn năm vụ việc chưa khép lại. Đây là tín hiệu cần thiết: vi phạm sử dụng đất không thể được bỏ qua chỉ vì công trình gây chú ý hay được chủ nhà gọi là “đẹp nhất Cà Mau”. Nhưng xử lý đúng luật cũng đòi hỏi phân biệt từng hạng mục, thay vì mặc nhiên coi kiến nghị giữ nhà mồ là sự cho phép tồn tại.
Theo báo cáo của phường, trên 1.303,22 m² đất vi phạm có căn nhà gỗ khoảng 61,5 m² và nhà mồ khoảng 130,7 m². Ông Tập đã tự nguyện tháo dỡ nhà gỗ; riêng nhà mồ biệt thự, phường kiến nghị giữ nguyên hiện trạng vì liên quan đạo đức, tín ngưỡng. Lý do này đáng được xem xét thận trọng, nhưng không thể tự thay thế quy trình pháp lý. Tỉnh yêu cầu rà soát biện pháp khắc phục và khôi phục tình trạng ban đầu của đất; nếu chủ công trình không tự nguyện chấp hành, cơ quan chức năng có thể cưỡng chế.
Khoản nợ đất đai vẫn là nút thắt lớn
Vấn đề không chỉ nằm ở phần đất vi phạm 1.303,22 m². Trên 2.141,7 m² đất nuôi trồng thủy sản đã được cho phép chuyển sang đất ở, chủ sử dụng vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính. Ngày 15.5.2025, cơ quan thuế thông báo tiền sử dụng đất phải nộp hơn 8 tỉ đồng, cùng khoản chậm nộp gần 300 triệu đồng. Con số này khiến phương án xử lý kéo dài: tỉnh vừa yêu cầu thu hồi khoản nợ, vừa đặt việc chấp hành nghĩa vụ tài chính làm cơ sở xem xét các bước tiếp theo. Chính quyền từng cân nhắc tạo điều kiện để công trình được tồn tại nếu thực hiện đúng quy định, nhưng đó không phải sự hợp thức hóa tự động.
Trên phần đất này còn nhà chính khoảng 294 m², nhà gỗ khoảng 61 m² và nhà lục giác làm tiểu cảnh trên ao cá khoảng 28 m²; trước đó, chủ công trình đã tự tháo dỡ nhà làm việc của công ty và nhà bảo vệ, tổng diện tích khoảng 339,7 m². Tỉnh cũng giao cơ quan thuế tiếp tục áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi khoản nợ, đồng thời xem xét thu hồi đất nếu đủ điều kiện. Đây là ranh giới cần giữ rõ: việc một phần diện tích đã được cho phép chuyển mục đích không xóa nghĩa vụ tài chính, còn khoản nợ chưa thanh toán không thể bị che khuất bởi tranh luận quanh nhà mồ.
Từ đơn kiện đến yêu cầu khôi phục hiện trạng
Vụ việc gây chú ý từ cuối năm 2022, sau khi ông Tập đăng hình ảnh công trình lên mạng xã hội và tự gọi đó là “tòa nhà đẹp nhất Cà Mau”. Cơ quan chức năng xác định diện tích xây dựng nằm trên đất nuôi trồng thủy sản, không phù hợp quy hoạch để chuyển thành đất ở; tháng 1.2023, chính quyền thành phố khi đó xử phạt ông Tập 22,5 triệu đồng và yêu cầu khôi phục tình trạng đất trước vi phạm. Ông Tập từng khởi kiện các quyết định của UBND TP Cà Mau cũ tại TAND tỉnh, nhưng sau đó tự nguyện rút đơn. Vì vậy, trọng tâm hiện nay không còn là tranh tụng đã rút lại, mà là thực hiện các biện pháp khắc phục và nghĩa vụ còn tồn đọng.
Tỉnh yêu cầu rà soát trách nhiệm của tập thể, cá nhân qua từng thời kỳ, trong đó làm rõ vai trò người đứng đầu và người trực tiếp tham mưu; Thanh tra tỉnh phải đôn đốc, tổng hợp kết quả báo cáo trước ngày 27.10.2026. Cách xử lý này cần đi đến cùng ở cả hai hướng: buộc khắc phục sai phạm trên đất và xem xét trách nhiệm quản lý, không chỉ dừng ở tháo dỡ một vài hạng mục. Nhà mồ có thể được cân nhắc vì yếu tố đạo đức, tín ngưỡng, nhưng kiến nghị của phường chưa đồng nghĩa cơ quan có thẩm quyền đã chấp thuận cho tồn tại.
Giữ nhà mồ không đồng nghĩa nới lỏng nguyên tắc
Một cách xử lý thuyết phục phải đồng thời tôn trọng tín ngưỡng và bảo đảm quy định đất đai được thực thi. Nếu nhà mồ được giữ lại, quyết định cần dựa trên thẩm quyền và căn cứ cụ thể, thay vì chỉ dựa vào đề xuất của địa phương; nếu không đủ điều kiện, yêu cầu khôi phục hiện trạng vẫn phải được thực hiện. Điều đó giúp tránh tạo cảm giác rằng một hạng mục nhạy cảm có thể trở thành ngoại lệ mặc định trong các vụ xây dựng trái phép.
Vụ biệt thự cho thấy xử lý dứt điểm không chỉ là tháo dỡ công trình: còn phải thu hồi nghĩa vụ tài chính hơn 8 tỉ đồng, xác định trách nhiệm quản lý và làm rõ số phận từng hạng mục. Kết luận về nhà mồ cần được tách bạch với phần sai phạm còn lại. Chỉ khi các yêu cầu ấy được thực hiện minh bạch, việc cân nhắc yếu tố tín ngưỡng mới không làm suy yếu nguyên tắc khôi phục đất và chấp hành pháp luật.
