Miễn học phí 2025-2026: Quyết định mang tính bước ngoặt
Chính sách miễn học phí 2025-2026 là chủ trương miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến hết trung học phổ thông, bắt đầu áp dụng từ năm học 2025-2026, nhằm mở rộng cơ hội học tập, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình và góp phần ngăn ngừa lao động trẻ em thông qua việc xóa bỏ rào cản chi phí giáo dục cơ bản.
Điểm mấu chốt cần khẳng định ngay: miễn học phí không chỉ là ưu đãi giáo dục, mà là một chính sách bảo vệ trẻ em. Bộ Chính trị đã quyết định miễn toàn bộ học phí cho học sinh công lập từ mầm non đến trung học phổ thông trong phiên họp ngày 28/2/2025, chính thức áp dụng từ đầu năm học 2025-2026. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm “giáo dục là quốc sách hàng đầu”, đồng thời tấn công trực diện vào căn nguyên của lao động trẻ em: nghèo đói và thiếu cơ hội học tập. Khi học phí không còn là lý do để nghỉ học, lựa chọn cho con đi làm sớm của nhiều gia đình nghèo sẽ bớt “bất đắc dĩ” hơn và trở nên khó biện minh hơn về mặt đạo lý.
Xóa rào cản tài chính để ngăn ngừa lao động trẻ em
Lao động trẻ em không xuất hiện trong khoảng trống pháp luật, mà nảy sinh từ khoảng trống sinh kế. Khi gia đình không đủ khả năng nuôi con ăn học, việc cho trẻ nghỉ học để đi làm trở thành “giải pháp sống còn”. Các nguồn cho thấy, để thật sự thay đổi cuộc sống của trẻ em, cần những chính sách can thiệp trực tiếp vào căn nguyên là nghèo đói, thiếu cơ hội học tập và sự bất lực của gia đình trong việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái.
Chính sách miễn học phí 2025-2026 đi đúng vào điểm nghẽn này: nó loại bỏ rào cản tài chính khiến nhiều gia đình buộc phải cho con nghỉ học sớm để lao động. Việc miễn học phí, kết hợp với các chính sách hỗ trợ sinh kế và an sinh xã hội, đang góp phần tháo gỡ những rào cản khiến trẻ em phải nghỉ học để lao động sớm. Nói cách khác, đây là cách Nhà nước chuyển thông điệp đạo lý “trẻ em phải được đến trường” thành một lựa chọn khả thi về mặt kinh tế cho các hộ nghèo, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Mở rộng cơ hội học tập và bảo đảm công bằng giáo dục
Nếu chỉ nhìn miễn học phí như một khoản “giảm chi”, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa lớn hơn: đây là chính sách tái phân phối cơ hội học tập. Chủ trương miễn học phí cho học sinh công lập mầm non đến hết trung học phổ thông được xác định với mục tiêu mở rộng cơ hội học tập, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng dân tộc thiểu số. Chính sách này là bước đi quyết liệt thể hiện quan điểm giáo dục là ưu tiên hàng đầu.
Khi học phí không còn là rào cản, công bằng giáo dục không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành trải nghiệm cụ thể của từng đứa trẻ. Miễn học phí 2025-2026 giúp bảo đảm quyền tiếp cận học tập cơ bản cho mọi trẻ em, thay vì để nơi sinh ra và thu nhập gia đình quyết định tương lai học vấn. Cơ hội học tập không chỉ được mở rộng về số lượng chỗ ngồi trong lớp, mà còn về chất lượng lựa chọn: trẻ có thể tiếp tục học phổ thông, tiếp cận đào tạo nghề phù hợp và các chính sách an sinh xã hội, trong khi gia đình được hỗ trợ sinh kế và giảm nghèo.
Liên kết với Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em
Miễn học phí chỉ phát huy hết tác dụng khi được đặt trong một hệ sinh thái chính sách rộng hơn. Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 về Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em trái quy định giai đoạn 2026-2030 cho thấy cách tiếp cận toàn diện: không dừng ở việc phát hiện và đưa trẻ khỏi nơi làm việc không phù hợp, mà còn bảo đảm các em được tiếp tục học tập, tiếp cận đào tạo nghề và chính sách an sinh xã hội, trong khi gia đình được hỗ trợ sinh kế và nâng cao khả năng chăm sóc, giáo dục trẻ.
Chương trình đặt mục tiêu cung cấp kiến thức về phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em cho 90% doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình và cơ sở kinh doanh, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp chủ động kiểm tra, giám sát nguy cơ sử dụng lao động trẻ em trong chuỗi cung ứng. Đây là tuyên bố rõ ràng rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ em không chỉ thuộc về ngành giáo dục hay cơ quan lao động, mà là nghĩa vụ chung của toàn bộ hệ thống kinh tế – xã hội. Miễn học phí 2025-2026 vì thế trở thành một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh lớn về bảo vệ quyền trẻ em.
Từ chủ trương đến hành động: thách thức và triển vọng
Một chính sách tốt chỉ có ý nghĩa khi được triển khai đến tận thôn, bản, làng nghề – nơi lao động trẻ em dễ bị “ẩn giấu” nhất. Nhiều địa phương đã bắt đầu chuyển hóa chủ trương thành kế hoạch cụ thể: Nghệ An ban hành Kế hoạch số 861/KH-UBND ngày 17/9/2026 để triển khai Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em trái quy định trên địa bàn tỉnh; Hà Tĩnh cũng ban hành Kế hoạch số 594/KH-UBND với trọng tâm rà soát, khảo sát, đánh giá tình hình trẻ em có nguy cơ và trẻ em lao động trái quy định, đặc biệt trong nông nghiệp, làng nghề, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình và kinh doanh cá thể.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Lê Đức Luận, năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2026-2030, nên việc thực hiện hiệu quả Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em trái quy định ngay từ những năm đầu có ý nghĩa quan trọng đối với các mục tiêu phát triển bền vững và cam kết quốc tế về quyền trẻ em. Nếu miễn học phí 2025-2026 được gắn chặt với mạng lưới an sinh, thanh tra lao động và giám sát cộng đồng, Việt Nam có cơ sở để từng bước hiện thực hóa mục tiêu giảm thiểu, tiến tới xóa bỏ lao động trẻ em trái quy định, để mỗi em được học tập, vui chơi và phát triển trọn vẹn.
