Wonderlab: Khi sách giáo khoa bước ra sân trường làng
Wonderlab là một Ngày hội Khoa học do nhóm học sinh trường chuyên ở Hà Nội tổ chức, đưa các thí nghiệm khoa học trực quan đến 6 điểm trường vùng nông thôn Nghệ An, giúp khoảng 500 lượt học sinh được quan sát, thực hành và hiểu kiến thức vật lý, hóa học bằng trải nghiệm thực tế thay vì chỉ qua sách giáo khoa.
Điều đáng nói không phải là con số 6 điểm trường hay 500 lượt học sinh, mà là việc những học sinh trường chuyên đang âm thầm làm lại cách dạy khoa học cho giáo dục vùng quê. Họ không mang theo những bài giảng “cao siêu”, mà mang những thí nghiệm nhỏ, dễ hiểu, để kiến thức trong sách bỗng có hình, có màu, có mùi dung dịch và tiếng reo “Ồ!” của trẻ. Ngày hội Khoa học Wonderlab là minh chứng rõ ràng: khi người học chủ động trở thành người hướng dẫn, khoa học rời khỏi bảng đen để trở thành trò chơi, câu hỏi và niềm vui.
Từ đam mê của học sinh trường chuyên đến sân chơi cho 500 em nhỏ
Trong tháng 6 và 7/2026, nhóm học sinh các trường THPT chuyên tại Hà Nội đã tổ chức Ngày hội Khoa học Wonderlab tại 6 điểm trường và điểm sinh hoạt hè ở Nghệ An, với khoảng 500 lượt học sinh tham gia thực hành trực tiếp các thí nghiệm hóa học và vật lý.
Những người đứng sau Wonderlab không phải giáo sư hay giảng viên, mà là những học sinh lớp 11 chuyên Vật lý và chuyên Hóa của các trường THPT chuyên ở Hà Nội, cùng sự hỗ trợ của các bạn lớp 10. Họ tự xây dựng nội dung, chuẩn bị thí nghiệm, rồi lên đường đến Nghi Văn, Nghi Kiều (xã Văn Kiều), Trung Lộc, hai điểm trường xã Đông Lộc và THCS Nghi Trung ở Nghi Lộc. Nói cách khác, đây là một hoạt động ngoài khóa học do chính học sinh trường chuyên thiết kế, vận hành và chịu trách nhiệm. Câu chuyện không chỉ là “đi tình nguyện hè”, mà là một mô hình tự học – tự dạy, nơi các bạn trẻ dùng kĩ năng khoa học của mình để bổ sung phần còn thiếu cho giáo dục vùng quê.
Khoa học sống động: từ "Đèn giao thông hóa học" đến "Ống hút của siêu nhân"
Tại mỗi điểm tổ chức, nội dung Wonderlab được điều chỉnh theo độ tuổi và điều kiện thực tế, nhưng luôn xoay quanh các thí nghiệm khoa học đơn giản, an toàn và nhiều tương tác.
Các em nhỏ được tự tay tham gia những hoạt động như “Đèn giao thông hóa học”, “Ống hút của siêu nhân”, “Chiếc cốc tàng hình”, “Bàn tay bốc cháy”, dưới sự hướng dẫn sát sao của các thành viên Wonderlab và tuân thủ quy định an toàn. Ở đó, lực, áp suất, chuyển động hay sự biến đổi màu sắc của dung dịch không còn là dòng chữ khó nhớ, mà là thứ các em nhìn thấy, chạm vào, tò mò hỏi liên tục. Cách học qua trò chơi tương tác và thực hành thực tế này khiến những khái niệm trừu tượng trở nên “chạm được”, giúp học sinh hiểu sâu và lâu hơn kiến thức lý thuyết.
Hoạt động ngoài khóa học mở rộng cánh cửa giáo dục vùng quê
Wonderlab không chỉ là một sân chơi hè, mà là lời phản biện thuyết phục cho quan niệm “muốn học khoa học phải lên thành phố”. Chương trình hướng tới đưa kiến thức khoa học đến gần hơn với học sinh ở những khu vực còn ít điều kiện tiếp cận các hoạt động trải nghiệm, đặc biệt là vùng nông thôn, miền núi.
Khi 100 học sinh địa phương tụ họp mỗi ngày hội để làm thí nghiệm, đặt câu hỏi, tranh luận về những hiện tượng đời sống, khoa học trở thành một phần tự nhiên của hoạt động ngoài khóa học chứ không phải “môn khó” trên lớp. Quan trọng hơn, hoạt động tình nguyện này mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục khoa học cho trẻ em vùng sâu vùng xa, bằng việc tạo ra một không gian nơi các em được sai, được thử và được khám phá. Đó là kiểu giáo dục vùng quê mà chúng ta cần: ít khẩu hiệu, nhiều trải nghiệm; ít phô trương, nhiều thay đổi nhỏ nhưng bền.
Khi người trẻ dạy người trẻ: mô hình nên được nhân rộng
Điểm đáng quý nhất ở Wonderlab là sự bình đẳng trong vai trò: học sinh trường chuyên không phải “thầy cô tạm thời”, mà là những anh chị đi trước, cùng ngồi, cùng làm thí nghiệm với các em nhỏ. Việc trực tiếp thực hiện và quan sát thí nghiệm giúp học sinh hình thành thói quen kiểm chứng thông tin, đặt câu hỏi và tìm lời giải cho các hiện tượng đời sống.
Sau mỗi buổi, nhóm lại ghi nhận phản hồi của học sinh để điều chỉnh nội dung theo từng địa điểm, biến Wonderlab thành một mô hình học tập linh hoạt, có thể thích nghi với nhiều bối cảnh giáo dục vùng quê khác nhau. Nếu muốn thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, chúng ta cần nhiều hơn những chương trình như thế: do chính người học thiết kế, gắn với hoạt động ngoài khóa học, và đặt trải nghiệm của học sinh ở trung tâm. Khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó rời khỏi phòng thi và bước vào sân trường làng – đúng như cách Wonderlab đang làm.
