Thông tư 85 giáo dục: Điểm mấu chốt là công bằng và minh bạch
Thông tư 85 giáo dục là quy định mới về hoạt động dạy học tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học trong trường phổ thông, trong đó các nội dung tăng cường thiết yếu sẽ được tổ chức miễn phí cho học sinh bằng kinh phí giáo dục nhà nước, còn các hoạt động mở rộng, nâng cao theo sở thích, năng khiếu sẽ được thu phí trên cơ sở tự nguyện và phải phân định rõ ràng để bảo vệ quyền lựa chọn của học sinh và phụ huynh. Điểm đáng nói ở Thông tư 85 không phải là thêm một lớp thủ tục, mà là thay đổi tư duy: mọi nội dung cần thiết để hình thành năng lực cơ bản cho học sinh không được biến thành dịch vụ thu tiền. Quy định này chạm thẳng vào thực tế nhiều năm qua, khi ranh giới giữa "tăng cường" và "dịch vụ" bị làm mờ, khiến cơ hội học tập phụ thuộc quá nhiều vào ví tiền của gia đình.
Hoạt động dạy học tăng cường: Nội dung nào bắt buộc phải miễn phí?
Thông tư 85 khẳng định hoạt động dạy học tăng cường là phần bổ sung, mở rộng có định hướng cho chương trình chính khóa, nhằm phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh và phải được thiết kế ngay trong chương trình giáo dục của nhà trường. Nhóm này bao gồm những nội dung cơ bản và thiết yếu như khoa học, tin học, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, STEM và các kĩ năng sống, kĩ năng sinh tồn. Điểm then chốt: toàn bộ hoạt động giáo dục tăng cường thuộc nhóm nội dung thiết yếu này phải miễn phí học sinh, kinh phí giáo dục nhà nước và ngân sách địa phương chi trả. Nói cách khác, nếu một kiến thức được coi là nền tảng cho thế hệ công dân số – ví dụ năng lực số hay AI – thì trường không được phép “đẩy” sang dạng lớp dịch vụ để thu tiền. Đây là bước chặn quan trọng chống lại tình trạng thương mại hóa những gì lẽ ra mọi học sinh đều phải được hưởng.
Hoạt động theo nhu cầu người học: Khi nào trường được thu phí?
Khác với hoạt động tăng cường, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học được thiết kế để đáp ứng nhu cầu mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu, gắn với sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân của từng học sinh. Đây là nơi đặt các lớp ngoại ngữ chuyên sâu, lập trình nâng cao, robot, công nghệ chuyên sâu, hay các chương trình phát triển năng khiếu văn hóa, nghệ thuật, thể thao. Những hoạt động này được tổ chức theo cơ chế xã hội hóa, có thu phí trên cơ sở thỏa thuận thu – chi và phải hoàn toàn tự nguyện. Việc tham gia hay không tham gia không được trở thành căn cứ để gây áp lực, phân biệt đối xử hoặc ảnh hưởng đến việc đánh giá kết quả học tập của học sinh. Nói thẳng: trường không được “gài” điểm số, không được dùng xếp loại hay danh hiệu để ép học sinh đăng ký lớp dịch vụ. Nếu làm mờ ranh giới giữa tăng cường miễn phí và dịch vụ theo nhu cầu, nhà trường đang đi ngược tinh thần của Thông tư 85.
Kinh phí giáo dục nhà nước và trách nhiệm phân loại của nhà trường
Thông tư 85 quy định rõ kinh phí giáo dục tăng cường do Nhà nước chi trả, từ nguồn ngân sách cho giáo dục phổ thông. Vụ Giáo dục phổ thông đã làm rõ: nếu giáo viên đã đủ số tiết theo định mức mà được giao thêm nhiệm vụ dạy tăng cường, các tiết này sẽ được tính là tiết phụ trội; nếu trường không đủ giáo viên, có thể mời cá nhân bên ngoài và chi trả theo định mức của Nhà nước. Đây là cơ chế tài chính để bảo đảm việc miễn phí không chỉ nằm trên giấy. Tuy nhiên, để kinh phí giáo dục nhà nước đi đúng chỗ, nhà trường phải thực hiện trách nhiệm phân loại: rà soát, xác định hoạt động nào thuộc nhóm tăng cường miễn phí, hoạt động nào là theo nhu cầu được thu phí, dựa trên nội dung kiến thức chứ không phải tên gọi chương trình. Thông tư cũng cấm việc đổi tên hoạt động tăng cường thành hoạt động theo nhu cầu chỉ để thu tiền. Nói cách khác, mọi “chiêu trò” lách luật bằng nhãn mác đều đã được dự liệu.
Phụ huynh cần làm gì từ sau ngày Thông tư 85 có hiệu lực?
Khi Thông tư 85 đi vào thực tế, phụ huynh không nên đứng ngoài cuộc. Các trường đang lúng túng trong việc xây dựng thời khóa biểu, phân bổ thời lượng cho ba nhóm hoạt động: chính khóa, tăng cường, theo nhu cầu. Nếu phụ huynh im lặng, ranh giới miễn phí – thu phí rất dễ bị kéo lệch theo hướng thuận tiện cho nhà trường, không phải cho học sinh. Phụ huynh cần yêu cầu trường công khai danh mục hoạt động dạy học tăng cường miễn phí và danh mục hoạt động theo nhu cầu thu phí, kèm nội dung, thời lượng, hình thức tổ chức. Việc lựa chọn tham gia dịch vụ phải dựa trên hiểu biết rõ ràng, không phải tâm lý sợ con bị thiệt thòi. Theo tinh thần Thông tư 85, học sinh không tham gia hoạt động theo nhu cầu không được phép bị áp lực hay phân biệt đối xử. Nếu phụ huynh thấy dấu hiệu ép buộc, đó không chỉ là vấn đề đạo đức, mà là dấu hiệu vi phạm quy định mới.
