Năng lượng sạch là nền tảng của tăng trưởng mới
Năng lượng sạch là năng lượng được tạo ra từ các nguồn phát thải thấp như mặt trời, gió và sinh khối, có thể giúp đa dạng hóa nguồn cung, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và giảm cường độ phát thải của nền kinh tế. Vì vậy, đây không còn là lựa chọn bên lề của ngành điện mà là một phần của chiến lược tăng trưởng quốc gia. Chiều 27/10, Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” quy tụ chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp để bàn cách tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển nguồn lực và hoàn thiện thị trường cho chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam. Thông điệp đáng chú ý là phải đặt năng lượng trong mối liên hệ trực tiếp với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh, thay vì xem đây là lĩnh vực tách biệt. Cách nhìn đó là cần thiết: nguồn điện không chỉ phải đủ, mà còn phải phù hợp với mô hình sản xuất và tiêu chuẩn mà thị trường đang đòi hỏi.
Áp lực nhu cầu khiến chuyển dịch không thể chậm trễ
Nhu cầu năng lượng tăng nhanh đang đặt ra bài toán kép: bảo đảm nguồn cung cho sản xuất, đồng thời hạn chế lệ thuộc vào cơ cấu phát điện có cường độ phát thải cao. Theo tài liệu của Viện Năng lượng, điện thương phẩm giai đoạn 2016–2025 tăng bình quân 7,6% mỗi năm, còn công suất cực đại tăng 6,9%; năm 2025, các con số này lần lượt đạt khoảng 288 tỷ kWh và 54 GW. Nhu cầu điện được dự báo tăng 10–12% mỗi năm đến năm 2030. Trong bối cảnh ấy, năng lượng sạch có thể đa dạng hóa nguồn cung và giúp doanh nghiệp thích ứng với những yêu cầu môi trường ngày càng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây không chỉ là câu chuyện giảm phát thải: nếu nguồn điện phù hợp không theo kịp nhu cầu, khả năng mở rộng sản xuất và thu hút đầu tư cũng bị giới hạn. Chuyển dịch vì thế là một yêu cầu về năng lực cung ứng, không phải việc có thể trì hoãn đến khi nền kinh tế đã tăng trưởng.
Năng lực cạnh tranh được quyết định cả ở lưới điện
Lợi thế năng lượng sạch không tự hình thành chỉ bằng cách bổ sung nhà máy điện gió hay mặt trời. Khi tỷ trọng nguồn điện phụ thuộc thời tiết tăng, truyền tải, điều độ, lưu trữ và quản lý hệ thống phải phát triển đồng bộ. Nếu thiếu các mắt xích ấy, tiềm năng nguồn điện khó chuyển thành nguồn cung ổn định cho doanh nghiệp. Các định hướng đến năm 2030 nêu công suất điện mặt trời khoảng 46.459–73.416 MW, điện gió trên bờ và gần bờ khoảng 26.066–38.029 MW, còn điện gió ngoài khơi khoảng 6.000–17.032 MW. Quy mô dự kiến này càng cho thấy lưới điện, công nghệ lưu trữ và cơ chế đầu tư không thể là phần việc phụ. Năng lượng sạch chỉ nâng được năng lực cạnh tranh khi được kết nối với đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và nhu cầu sản xuất. Khi đó, doanh nghiệp có điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn carbon và chuỗi cung ứng, còn nền kinh tế có thêm cơ hội thu hút đầu tư và phát triển ngành công nghiệp mới.
Từ mục tiêu khí hậu đến năng lực thực thi
Mục tiêu phát triển thu nhập cao vào năm 2045 và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 khiến lựa chọn năng lượng hôm nay có ý nghĩa dài hạn. Nhưng đặt mục tiêu không đồng nghĩa đã có lộ trình thực thi. Năng lượng sạch chỉ góp phần vào tăng trưởng quốc gia nếu chính sách, hạ tầng, tài chính, công nghệ và thị trường được phối hợp để biến tiềm năng thành dự án khả thi. Bước tiếp theo cần tập trung vào hạ tầng truyền tải, kho lưu trữ và cảng xuất khẩu phục vụ các dự án hydrogen xanh; đồng thời hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho một số dự án tiên phong có quyết định đầu tư cuối cùng trong giai đoạn 2026–2028. Cùng với đó là khung pháp lý, cơ chế điều phối và công cụ tạo cầu như hợp đồng chênh lệch, tỷ lệ phối trộn bắt buộc, hoặc vai trò người mua đầu tiên của Nhà nước. Đây là những điều kiện cụ thể để chuyển cam kết thành năng lực cung ứng và cơ hội công nghiệp.
Kết luận, năng lượng sạch không tự động tạo ra sức cạnh tranh; giá trị ấy phụ thuộc vào việc xây dựng được cả hệ sinh thái từ nguồn điện đến lưới, lưu trữ, công nghệ và nhu cầu doanh nghiệp. Nếu chuyển dịch được tổ chức như một chiến lược sản xuất và đổi mới, chứ không chỉ là mục tiêu của ngành điện, Việt Nam sẽ có cơ sở vững hơn để vừa tăng trưởng, vừa tiến tới phát thải ròng bằng 0.
