Cảng xanh bền vững: Chuẩn cạnh tranh mới của hạ tầng cảng biển
Cảng xanh bền vững là mô hình hạ tầng cảng biển ưu tiên sử dụng năng lượng sạch, quản lý tài nguyên hiệu quả, kiểm soát chất thải và giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao an toàn, năng suất và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, qua đó duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn trong chuỗi logistics toàn cầu.
Điểm mấu chốt là: cảng nào xanh hơn sẽ cạnh tranh tốt hơn. Khi các tuyến vận tải lớn chịu áp lực cắt giảm phát thải, những cảng vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và thiết bị lỗi thời sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng ưu tiên. Ngược lại, cảng xanh bền vững không chỉ là “lá bài” môi trường mà là giấy thông hành vào các hiệp định thương mại, các tuyến vận tải giá trị cao và những tập đoàn logistics đặt tiêu chí ESG lên hàng đầu.
Đề án phát triển cảng xanh tại Việt Nam đang được triển khai thí điểm từ năm 2023 và sẽ hướng tới các tiêu chí bắt buộc sau năm 2030, trong đó yêu cầu không dừng ở việc kiểm soát ô nhiễm mà còn bao gồm sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ, giảm phát thải và chủ động ứng phó biến đổi khí hậu.
Cảng Chân Mây: Từ cảng nước sâu chiến lược đến mô hình cảng xanh
Nếu muốn hiểu phát triển cảng châu Á theo hướng bền vững diễn ra như thế nào, hãy nhìn vào Cảng Chân Mây. Nằm trong Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô, cảng này là cảng biển nước sâu tự nhiên, có 3 bến với khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, giữ vai trò quan trọng trong logistics, xuất nhập khẩu, dịch vụ hàng hải và du lịch quốc tế của miền Trung, đồng thời là cửa ngõ kết nối với hành lang kinh tế Đông - Tây.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cảng Chân Mây đón hơn 369 lượt tàu, gồm 306 tàu hàng, 40 tàu du lịch và 23 chuyến tàu container, với tổng lượng hàng hóa hơn 4,33 triệu tấn và hơn 3.300 TEU container; gần 78.000 lượt khách du lịch và hơn 40.000 lượt thuyền viên đã cập cảng. Đây không còn là một cảng “vệ tinh” mà là mắt xích trọng yếu trong chuỗi hạ tầng cảng biển khu vực.
Điều đáng nói là lãnh đạo Cảng Chân Mây không xem xanh hóa như “phụ lục” mà là chiến lược sống còn. Họ xác định phát triển cảng theo hướng xanh, hiện đại và bền vững là định hướng lâu dài, là yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả khai thác trong dài hạn. Nói cách khác, mỗi khoản đầu tư vào công nghệ sạch, thiết bị điện hay hệ thống quản lý năng lượng là một khoản đầu tư vào sức cạnh tranh tương lai.
Hợp tác Huế – Hàn Quốc: Xây hạ tầng cảng biển xanh để giảm phát thải
Một điểm khác biệt của cuộc chơi cảng xanh bền vững ở Đông Nam Á là ai dám đi sớm với đối tác công nghệ mạnh. Cảng Chân Mây và TP. Huế đang chọn con đường đó khi hợp tác với Công ty The Energy Consulting (Hàn Quốc) để nghiên cứu hệ thống điện năng lượng mặt trời, hệ thống cấp điện từ bờ cho tàu biển (Alternative Maritime Power – AMP), hệ thống quản lý năng lượng cảng và cơ chế giám sát phát thải carbon ngay tại khu vực Chân Mây - Lăng Cô.
Theo The Energy Consulting, mục tiêu của họ là thúc đẩy chuyển đổi mô hình cảng xanh, sử dụng năng lượng sạch và giảm phát thải khí nhà kính tại các cảng biển Việt Nam, trong đó Cảng Chân Mây là điểm khởi đầu quan trọng. Phát biểu của lãnh đạo doanh nghiệp cho thấy đây không chỉ là một dự án riêng lẻ mà là bước thử nghiệm cho mô hình hợp tác quốc tế về hạ tầng cảng biển xanh.
Chính quyền TP. Huế đánh giá định hướng này phù hợp với chiến lược phát triển bền vững, tăng trưởng xanh của thành phố và đã giao các cơ quan, sở ngành phối hợp hỗ trợ nhà đầu tư trong khảo sát, cung cấp thông tin quy hoạch, thủ tục đầu tư và kết nối đối tác, nhằm tiến tới xây dựng Chân Mây thành cảng biển xanh, hiện đại. Đây là lựa chọn mang tính cạnh tranh: ai nắm công nghệ giảm phát thải cảng sớm hơn sẽ hấp dẫn các hãng tàu đang phải cắt giảm phát thải mạnh mẽ.
Xanh hóa vận hành: Từ thiết bị điện đến quản trị số và vệ sinh môi trường
Chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện xây mới hạ tầng mà còn là việc thay đổi cách vận hành từng ngày. Cảng Chân Mây đang ưu tiên đầu tư, đổi mới thiết bị theo hướng sử dụng điện như cẩu bờ, cẩu bãi để giảm tiêu hao nhiên liệu và hạn chế phát thải CO2 so với thiết bị dùng dầu diesel. Đây là bước đi thiết thực, biến khái niệm giảm phát thải cảng thành kết quả đo lường được.
Về môi trường, cảng chú trọng kiểm soát nguồn thải, thu gom và xử lý chất thải từ hoạt động khai thác, tàu biển và các dịch vụ liên quan; đồng thời áp dụng các giải pháp giảm bụi, tiếng ồn, tăng diện tích cây xanh và xây dựng môi trường làm việc an toàn, sạch đẹp. Yêu cầu các phương tiện che chắn hàng hóa, hạn chế bụi phát tán và duy trì vệ sinh khu vực cảng cũng cho thấy địa phương đang siết chặt tiêu chuẩn vận hành xanh.
Ở góc độ quản trị, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hàng hóa, điều độ phương tiện và trao đổi thông tin điện tử giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Một câu nói đáng trích là: “Phát triển cảng theo hướng xanh, hiện đại và bền vững là định hướng lâu dài của Cảng Chân Mây; đồng thời là yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả khai thác trong dài hạn”.
Cạnh tranh khu vực: Vì sao cảng xanh quyết định vị thế Đông Nam Á?
Trong bối cảnh các cảng Đông Nam Á đua nhau nâng cấp hạ tầng cảng biển, cuộc đua không chỉ là chiều dài bến hay độ sâu luồng tàu, mà là tốc độ và chiều sâu của quá trình xanh hóa. Những cảng đầu tư bài bản vào năng lượng sạch, AMP, quản lý năng lượng và giám sát carbon sẽ là những điểm trung chuyển được ưu tiên trong các tuyến kết nối Bắc – Nam và Đông – Tây, nơi các hãng tàu bị ràng buộc bởi mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.
Cách Cảng Chân Mây định vị mình cho thấy một bài học rõ ràng: không xanh thì không có chỗ trong chuỗi giá trị tương lai. Chuyển đổi theo hướng xanh hóa hoạt động khai thác đang trở thành yêu cầu tất yếu với mọi cảng biển, và ai coi đó là chi phí sẽ tụt lại; ai coi đó là khoản đầu tư chiến lược sẽ thu được lợi thế cạnh tranh dài hạn. Trong cuộc chơi phát triển cảng châu Á, các cảng chọn con đường xanh sớm sẽ là người viết luật – chứ không phải người chạy theo luật.
Kết luận đơn giản: cảng xanh bền vững không phải lựa chọn “đẹp đẽ” mà là điều kiện tiên quyết để giữ và mở rộng thị phần. Từ Huế với Cảng Chân Mây đến các cảng khác trong khu vực, ai kết hợp được hợp tác quốc tế, công nghệ sạch và quản trị số sẽ dẫn đầu làn sóng mới của hạ tầng cảng biển Đông Nam Á.
