Đưa đờn ca tài tử vào trường: một giờ học để thở giữa áp lực
Đờn ca tài tử trong trường học là mô hình đưa âm nhạc truyền thống vào chính khóa như một giờ sinh hoạt thư giãn, nơi học sinh được hát, gõ nhịp, làm quen nhạc cụ dân tộc và hiểu sâu hơn về văn hóa dân gian, không đặt nặng thành tích mà chú trọng trải nghiệm, kết nối và nuôi dưỡng tình yêu di sản trong đời sống học đường hiện đại. Tại Trường THPT Bùi Thị Xuân, mỗi tuần học sinh có một tiết 45 phút để học hát, gõ nhịp, làm quen nhạc cụ dân tộc và tìm hiểu đờn ca tài tử. Chính việc biến âm nhạc truyền thống lớp học thành một khoảng lặng êm giữa thời khóa biểu dày đặc đã tạo nên sự khác biệt: đây không phải là “môn để thi”, mà là “môn để yêu”. Trong một môi trường nơi Gen Z thường bị cuốn vào áp lực điểm số, đờn ca tài tử trường học mở ra không gian an toàn để các em được thở, được nghe tiếng mình trong tiếng đàn, tiếng ca.
Khi nghệ nhân thành thầy: ca sĩ dạy học sinh ngay trên bục giảng
Ý tưởng đưa đờn ca tài tử vào chính khóa xuất phát từ những trăn trở suốt hai năm của hiệu trưởng Huỳnh Thanh Phú về việc mời nghệ nhân, nghệ sĩ vào giảng dạy âm nhạc dân tộc cho học trò. Đó là lựa chọn dũng cảm: thay vì chỉ giao cho giáo viên bộ môn, nhà trường quyết định mở cửa lớp học cho người thực hành di sản – những nghệ nhân, ca sĩ, nhạc công. Khoảng 22 nghệ sĩ, nghệ nhân, nhạc công tham gia giảng dạy, đồng hành cùng học sinh. Mỗi tiết học có nghệ nhân hướng dẫn và nhạc công đệm đàn để học sinh được thực hành trực tiếp. Câu nói có thể trích dẫn là: "Khoảng 22 nghệ sĩ, nghệ nhân, nhạc công tham gia giảng dạy, đồng hành cùng học sinh". Ở đây, ca sĩ dạy học sinh không phải qua màn hình, mà bằng hơi thở, ánh mắt, cách nhấn nhá từng câu hò. Đó là kiểu giáo dục văn hóa dân gian sống động mà sách giáo khoa không thể thay thế.
Âm nhạc truyền thống lớp học: từ điệu Lý đến mầm xanh gìn giữ di sản
Tiến sĩ, Nghệ nhân Dân gian Hoàng Tấn cho biết nội dung chương trình được thiết kế từ thấp đến cao, bắt đầu với các điệu Lý đơn giản rồi đến các điệu Nam, Bắc, Oán. Đó không chỉ là lộ trình kỹ thuật mà là hành trình dẫn dắt học sinh đi từ những giai điệu gần gũi đến chiều sâu cảm xúc của đờn ca tài tử. Khi Gen Z đang quen tai với nhạc số, việc lần lượt mở cánh cửa Lý – Nam – Bắc – Oán là cách khéo léo đưa âm nhạc truyền thống vào thói quen nghe hàng tuần. Môn học kéo dài 35 tuần, mỗi tuần một tiết 45 phút, thí điểm cho ba lớp gồm hai lớp 11 và một lớp 10. Thời lượng đều đặn đó biến giờ học thành nhịp sinh hoạt nghệ thuật ổn định, không phải một hoạt động ngoại khóa lẻ tẻ. Từ những câu ca, tiếng đàn trong lớp học, đờn ca tài tử không chỉ được trao truyền mà còn gieo vào học sinh tình yêu quê hương, văn hóa dân tộc và năng lượng tích cực, để mỗi mầm xanh hôm nay trở thành người gìn giữ di sản mai sau.
Giá trị kép: học sinh thư giãn, cộng đồng có thế hệ khán giả mới
Nhìn từ góc độ giáo dục, các tiết đờn ca tài tử trường học là một dạng giáo dục văn hóa dân gian mang tính chữa lành. Sau ngày dài làm việc và học tập áp lực, giới trẻ tìm đến các hoạt động thủ công để thư giãn và kết nối với chính mình. Trong lớp học, đờn ca tài tử làm nhiệm vụ tương tự: giúp học sinh tạm rời khỏi bài kiểm tra, để ý đến nhịp phách, tiếng đàn, hơi thở – những chi tiết đòi hỏi sự tập trung nhẹ nhàng và hiện diện. Về phía xã hội, mỗi lớp học là một “phòng vé tương lai” cho âm nhạc truyền thống. Khi học sinh đã từng hát Lý, từng nghe Nam, Bắc, Oán, các em trở thành khán giả tiềm năng cho sân khấu dân tộc, là người ủng hộ các nghệ nhân, nghệ sĩ ngoài đời. Đây là cách tạo ra thế hệ khán giả trẻ cho đờn ca tài tử, thay vì chỉ trông chờ vào những chiến dịch tuyên truyền khô cứng.
Song song với lớp học: nền tảng số cũng đang nuôi dưỡng văn hóa
Việc đưa đờn ca tài tử vào lớp là một phần của bức tranh rộng hơn: truyền thông và nền tảng số cũng đang xây dựng cơ chế để nội dung văn hóa lan tỏa có chiều sâu. Từ ngày 1-1-2023, một nền tảng thành viên đặc biệt được giới thiệu, cung cấp các chuyên mục như tư vấn pháp luật, hỏi chuyện sức khỏe, xem nhật báo sắc nét trên mạng (E-paper) và các chương trình trực tiếp các sự kiện thời sự nóng. Các trang, chuyên mục và video được thiết kế không có quảng cáo hiển thị, không làm ngắt quãng sự tập trung của bạn đọc. Bằng cách đóng góp "Sao", thành viên có thể tặng Sao cho tác giả, đổi quà lưu niệm, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến. Việc phát triển nền tảng này nhằm nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và thực hiện các nội dung mới theo nhu cầu số đông công chúng. Khi lớp học nuôi dưỡng tình yêu đờn ca tài tử, còn không gian số cung cấp trải nghiệm đọc không bị quấy nhiễu, hai chiều offline – online đang cùng nhau bảo vệ sự tập trung và chiều sâu trong tiếp nhận văn hóa.
