Trung tâm nhân tài quốc tế: tham vọng có cơ sở nhưng không tự đến
Trung tâm nhân tài quốc tế là một đô thị có khả năng thu hút, nuôi dưỡng và giữ chân lực lượng lao động chất lượng cao toàn cầu nhờ hạ tầng hiện đại, chất lượng sống đô thị tốt, chính sách ổn định và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, qua đó trở thành điểm đến ưu tiên của chuyên gia nước ngoài và các doanh nghiệp quốc tế. Tại tọa đàm về thu hút nhân lực tinh hoa toàn cầu, lãnh đạo thành phố khẳng định các cực tăng trưởng đang được định hình theo ba trụ cột: trung tâm tài chính – dịch vụ ở khu vực lõi, cực Bắc chuyển từ công nghiệp truyền thống sang công nghiệp sinh thái – thông minh, và cực Đông Nam phát triển kinh tế biển, logistics thế hệ mới, năng lượng sạch. Tầm nhìn này cho thấy TP.HCM không muốn chỉ là "công xưởng" mà là "bộ não" của vùng, nhưng tham vọng sẽ bị chậm nếu hạ tầng TP.HCM và thể chế không thay đổi đủ nhanh.
Hạ tầng TP.HCM: từ điểm nghẽn giao thông đến nền tảng của talent hub
Nếu muốn cạnh tranh nhân tài với Singapore hay Bangkok, TP.HCM phải coi hạ tầng là điều kiện tiên quyết chứ không phải phụ trợ. Đại diện một doanh nghiệp dịch vụ nhân sự nhận định cuộc cạnh tranh lao động chất lượng cao của TP.HCM đã vượt khỏi phạm vi Hà Nội hay Đà Nẵng và trong 5-10 năm tới, thành phố hoàn toàn có thể trở thành trung tâm nhân tài quốc tế. Nhưng tiềm năng này sẽ bị bào mòn nếu metro chậm tiến độ, vành đai kẹt vốn, đường sắt đô thị, đường sắt vùng và vận tải đa phương thức không được đẩy nhanh để tăng kết nối với cảng biển và sân bay Long Thành. Hạ tầng TP.HCM phải chuyển từ mô hình vá víu sang chiến lược: phát triển TOD quanh các ga metro, đầu tư logistics tích hợp, khai thác mạnh hướng biển và hành lang Mộc Bài – Biên Hòa – Vũng Tàu. Nếu giao thông vẫn tắc, ngập vẫn lặp lại, mọi khẩu hiệu về talent hub chỉ là khẩu hiệu.
Chất lượng sống đô thị: nhân tài không chỉ chọn nơi có việc, họ chọn nơi có cuộc sống
Không có chuyên gia nước ngoài nào gắn bó lâu dài với một đô thị mà trường học quốc tế thiếu, bệnh viện quá tải, không gian công cộng ít và ô nhiễm kéo dài. Đại diện doanh nghiệp FDI nhấn mạnh thách thức trong thu hút nhân lực quốc tế không chỉ nằm ở việc tuyển người mà còn ở tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách và hệ thống dịch vụ hỗ trợ gia đình chuyên gia. Muốn giữ chân nhân tài, TP.HCM phải xây dựng hệ sinh thái sống đáp ứng nhu cầu cả gia đình, từ giáo dục, y tế, nhà ở đến đời sống cộng đồng. Điều này trùng khớp với định hướng phát triển đô thị xanh, thông minh, nén, thích ứng biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng không gian công cộng, tăng cây xanh, mặt nước và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Metro không chỉ để đi làm, mà phải trở thành một phần quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng sống đô thị. Nếu mỗi ngày là một cuộc chiến với ngập, bụi, tiếng ồn, nhân tài sẽ chọn bay sang nơi khác.
Thủ tục cho chuyên gia nước ngoài: phải coi là "sản phẩm dịch vụ" chứ không phải "giấy tờ"
Hạ tầng tốt nhưng thủ tục rối rắm thì chiến lược trung tâm nhân tài quốc tế sẽ vỡ trận ngay ở khâu đầu vào. Nhiều diễn giả thẳng thắn coi thủ tục hành chính là một rào cản lớn trong quá trình tuyển dụng chuyên gia nước ngoài. Trên lý thuyết, giấy phép lao động có thể xử lý trong 10-20 ngày, nhưng thực tế toàn bộ quá trình tuyển dụng và hoàn tất thủ tục cho một tổng giám đốc quốc tế có thể kéo dài 6 tháng đến một năm. Với các tập đoàn công nghệ, đó là khoảng thời gian đủ để chuyển dự án sang một thành phố khác. Các chuyên gia đề xuất TP.HCM tiếp tục số hóa thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và công khai tiến độ để doanh nghiệp, người lao động có thể theo dõi. Thành phố cũng có thể chủ động triển khai chương trình hút trí thức người Việt ở nước ngoài về làm việc, nhất là trong AI, bán dẫn và sản xuất công nghệ cao. Nếu coi thời gian là chi phí, cải cách thủ tục chính là khoản đầu tư cạnh tranh nhân tài rẻ nhất nhưng hiệu quả nhất.
Mở rộng không gian đô thị và liên kết logistics: điều kiện để TP.HCM thành siêu đô thị tầm quốc tế
Thành phố không thể thành trung tâm nhân tài quốc tế nếu vẫn phát triển theo mô hình "đô thị một lõi, mọi thứ dồn về trung tâm". Nghị quyết mới xác định TP.HCM là cực tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ, giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt và lan tỏa. Thành phố vì thế phải tổ chức không gian phát triển đa tầng, đa cực, đa trung tâm; định hình rõ các cực tăng trưởng, trung tâm chức năng, hành lang kinh tế, chuỗi đô thị, không gian công nghiệp, dịch vụ, logistics và sinh thái, ưu tiên hành lang Mộc Bài – TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu, các trục vành đai, hướng biển và kết nối sân bay Long Thành. Cực Đông Nam với Bà Rịa – Vũng Tàu và Cần Giờ được định hướng phát triển kinh tế biển, logistics thế hệ mới và năng lượng sạch. Đồng thời, mục tiêu đến năm 2030 là gắn chỉ tiêu thành phố với chỉ tiêu của cả vùng, hướng tới tầm nhìn năm 2045 trở thành siêu đô thị đạt tầm quốc tế, có hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn và kết nối thông suốt. Nói thẳng, nếu chuỗi đô thị – công nghiệp – dịch vụ quanh TP.HCM không vận hành trơn tru, các hãng quốc tế sẽ chọn những thành phố mà cảng biển, sân bay và khu công nghệ cao nằm trong một chiến lược logistics thống nhất.
