Tham vọng 150 trường chất lượng cao và bài toán công bằng ngay từ xuất phát điểm
Mô hình trường chất lượng cao Hà Nội là hướng phát triển một nhóm trường với cơ sở vật chất giáo dục hiện đại, đội ngũ giáo viên được chuẩn hóa, sĩ số lớp thấp và hệ sinh thái chăm sóc học đường toàn diện, nhưng vẫn phải gắn với mục tiêu phát triển giáo dục công bằng và đảm bảo tiếp cận giáo dục bình đẳng cho mọi học sinh trong hệ thống công lập của Thủ đô. Trong năm học 2025-2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì hội nghị tổng kết ngành giáo dục và triển khai nhiệm vụ 2026-2027, nơi Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nêu rõ áp lực gia tăng gần 37.800 học sinh và hơn 1.000 lớp trong bối cảnh thành phố đã có gần 2,3 triệu học sinh. Cùng lúc, Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà họp với các quận, huyện vào tháng 3 để bàn việc triển khai mô hình trường CLC cho năm học 2026-2027. Từ đầu bài toán đã hiện lên mâu thuẫn: nâng chuẩn một nhóm trường nhưng không được biến chúng thành "ốc đảo" đặc quyền trong hệ thống giáo dục phổ thông.
Tái cấu trúc mạng lưới trường và những giải pháp giảm bất bình đẳng nền
Điểm tích cực đáng ghi nhận là Hà Nội không phát triển mô hình trường CLC trên nền một hệ thống cũ, manh mún. Thành phố đã tái cấu trúc mạng lưới, từ 2.343 cơ sở giáo dục xuống còn 1.092 đơn vị nhằm giảm tầng nấc quản lý, tăng quy mô trường, hình thành trường nhiều điểm trường, nhiều cấp học, nhưng giữ nguyên các điểm trường cần thiết để không tăng khoảng cách đến trường. Đây là cách tiếp cận hợp lý nếu mục tiêu là phát triển giáo dục công bằng: sắp xếp để sử dụng tốt hơn nhân lực, cơ sở vật chất giáo dục và tài sản công sau sắp xếp, nhưng không cắt mất cơ hội đi học gần nhà của học sinh vùng xa. Cùng với đó, việc xây mới 4 trường THPT công lập, cải tạo, sửa chữa, mở rộng 587 trường và tăng thêm khoảng 1.388 phòng học, ưu tiên khu vực tăng dân số nhanh, thiếu trường và quá tải, cho thấy Hà Nội đang xử lý đồng thời áp lực "thiếu chỗ học" trước khi nói tới "chọn chỗ học đẹp".
Mô hình trường CLC: nâng chuẩn chất lượng nhưng không được phá vỡ phổ cập
Theo định hướng, mô hình trường CLC được thiết kế để phục vụ khu vực cụ thể, không gắn với địa giới hành chính hay tuyến tuyển sinh cứng, tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận môi trường học tập tốt hơn ngay tại địa bàn sinh sống. Đây là mô hình đặc thù được luật hóa trong Luật Thủ đô và cụ thể hóa qua chương trình thực hiện Nghị quyết 15 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô. Mục tiêu khá tham vọng: đến năm 2030, trường chất lượng cao Hà Nội sẽ chiếm khoảng 5% tổng số trường, tương ứng khoảng 150 trường, nghĩa là mỗi năm phải công nhận thêm 25–30 trường CLC. Theo nhận định của TS Nguyễn Thị Thanh Tâm, "mục tiêu khoảng 150 trường chất lượng cao đến năm 2030 vừa là tin vui, vừa là thách thức lớn với địa phương và nhà trường". Thách thức rõ nhất là phải chọn trường CLC dựa trên nền chất lượng chắc chắn, năng lực thực hiện và nhu cầu xã hội, đồng thời không được làm ảnh hưởng nhiệm vụ phổ cập, tránh phát triển dàn trải và gắn chặt với quy hoạch mạng lưới trường.
Giảm rào cản tiếp cận: từ suất ăn bán trú đến khám sức khỏe định kỳ
Một hệ thống trường CLC không thể gọi là công bằng nếu đi kèm những rào cản vô hình về chi phí chăm sóc, sức khỏe hay hỗ trợ học tập. Hà Nội đang cố gắng đánh vào chính những rào cản nền này. Thành phố duy trì vững thành quả phổ cập, nhưng nâng yêu cầu từ "đủ chỗ học" lên "đủ chỗ học và ngày càng bình đẳng trong tiếp cận" giữa các khu vực. Chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú cho hơn 633.000 học sinh tiểu học không chỉ là câu chuyện dinh dưỡng mà còn là cách giảm chi phí chăm sóc ban ngày cho các gia đình lao động. Việc khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho trẻ mầm non, tiểu học, THCS trên toàn thành phố, gắn kết quả với hồ sơ sức khỏe điện tử và học bạ điện tử, giúp phát hiện sớm vấn đề sức khỏe, theo dõi sự phát triển của học sinh và cải thiện chất lượng y tế học đường. Đó là tầng bảo vệ bình đẳng vô hình, bảo đảm rằng khi nói đến tiếp cận giáo dục bình đẳng, học sinh yếu thế không bị bỏ lại phía sau do những chi phí ẩn.
Thách thức kép: chống quá tải lớp học và giữ tinh thần công bằng trong cuộc đua chất lượng
Áp lực lớn nhất với Hà Nội lúc này là phải giải quyết đồng thời hai mục tiêu thường đi ngược nhau: giảm quá tải về phòng học ở nơi dân số tăng nhanh và mở rộng tiếp cận môi trường học chất lượng cao. Thành phố xác định nhiệm vụ trọng tâm trong năm học 2026-2027 là tiếp tục xử lý áp lực phòng học ở các khu vực tăng dân số, đồng thời thu hẹp khoảng cách về điều kiện và chất lượng giáo dục thông qua phân bổ nguồn lực, đầu tư trường lớp, bố trí giáo viên và chính sách hỗ trợ ưu tiên cho vùng, nhóm học sinh có mức tiếp cận dưới trung bình. Trong bối cảnh đó, yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ trường CLC – như tỷ lệ 20% giáo viên tiểu học, 25% giáo viên THCS đạt chuẩn, 100% giáo viên đạt trình độ tiếng Anh B1 – sẽ tạo một "ông lớn" chất lượng trong cùng địa bàn. Nếu không có cơ chế điều tiết, trường CLC rất dễ trở thành nam châm hút nguồn lực tốt nhất và học sinh khá giỏi, vô tình làm sâu thêm phân tầng trong chính nội bộ quận, huyện. Câu chuyện Hoàng Liệt với trường THCS công duy nhất hơn 6.100 học sinh, phải ưu tiên phổ cập nên không thể chuyển thành trường CLC, là minh họa sống động cho đường ranh mong manh giữa tham vọng chất lượng và trách nhiệm bao trùm.
