Tiểu thương ăn đường phố: những người giữ ký ức đô thị
Tiểu thương ăn đường phố là những người gắn bó lâu dài với một góc vỉa hè hay con hẻm, bán đi bán lại một món quen thuộc, phục vụ thế hệ này sang thế hệ khác, đến mức tên tuổi họ trở thành một phần ký ức đô thị và là biểu tượng sống của ẩm thực truyền thống Việt, nơi khách không chỉ tìm món ăn mà còn tìm cảm giác thân thuộc. Họ không chạy theo trào lưu, không thay menu cho “hợp thời”, mà bền bỉ với nghề, với mặt bằng, với mối quan hệ lặng lẽ nhưng sâu sắc cùng khách quen. Đằng sau những quán ăn huyền thoại ấy là những câu chuyện đời nhiều khi còn đậm vị hơn cả tô cháo, tô hủ tiếu hay đĩa lòng nóng hổi được bưng ra mỗi chiều.
Bán hủ tiếu "bần bần" và những cổ đông vô hình ở Sa Đéc
Hình ảnh tiêu biểu cho sự bền bỉ là chị Kim Hồng với quán Hủ tiếu Bà Dậu ở Sa Đéc. Trước ống kính, chị tự nhận mình “bán hủ tiếu bần bần”, áo quần sờn vai, lầm lũi lau từng chiếc bàn. Tô hủ tiếu có giá 20.000 đồng nhưng đời sống tinh thần của chị thì không hề “bần”: màn biến hình thành quý cô thời trang trong những chuyến vi vu Thượng Hải, Hàng Châu, Thái Lan, Đài Loan khiến mạng xã hội “choáng”. Điều đáng nói không phải ở outfit lấp lánh, mà ở chỗ một người bán hàng lâu năm có thể du lịch khắp nơi nhờ lượng khách quen vững như vốn liếng. Nhiều người đến quán còn đùa rằng “tôi chính là cổ đông của dì”, câu nói nghe vui nhưng phản ánh sự gắn bó lâu dài: khách cảm thấy mình góp phần nuôi sống quán, còn quán thì nuôi dưỡng một phần đời của họ.
Cháo mực Thanh Sơn: hơn 35 năm trấn thủ một con đường
Quán cháo mực Thanh Sơn ở TP.HCM là một minh chứng khác cho sức sống của quán ăn huyền thoại. Bà Văn Thị Ngọc Thanh bán cháo mực vỉa hè từ hồi đôi mươi, rồi về đường Nguyễn Đình Chiểu và gắn bó đúng một chỗ hơn 35 năm. Đó không chỉ là điểm bán, mà là tọa độ cảm xúc của bao thế hệ sinh viên Kinh tế, Kiến trúc tìm một tô cháo mực 35.000 đồng ấm bụng sau giờ học. Khi vì lý do bất khả kháng, quán buộc phải dời về đường Điện Biên Phủ, nhiều người ghé lại nơi cũ nhìn tấm bảng biến mất như mất đi một mốc thời gian trong đời. Theo chia sẻ của bà Thanh, từ ngày chuyển chỗ, “nhiều thực khách quen suốt mấy chục năm, thậm chí nhiều thế hệ trong cùng 1 gia đình cũng tìm tới quán mới ủng hộ”, cho thấy lòng trung thành không nằm ở địa chỉ mà ở con người giữ nồi cháo mực nghi ngút khói.
Quầy lòng Bắc Ninh: di sản ẩm thực truyền thống được livestream
Nếu Sa Đéc và Sài Gòn kể câu chuyện bền bỉ theo kiểu cũ, thì quầy lòng lợn của bà Phan Thị Thanh ở Bắc Ninh lại là phiên bản thời mạng xã hội. Bắt đầu bán từ năm 1997 để trang trải cuộc sống, quay lại nghề vào năm 2019, bà Thanh không thay đổi bản chất công việc: tự tay chuẩn bị những nồi lòng nóng hổi, bán theo nhu cầu từ 5.000 hay 10.000 đồng, niềm nở với từng người ghé quầy. Thay đổi nằm ở cách tiếp cận: con trai mở điện thoại phát trực tiếp, những phiên bán hàng thu hút đến hàng nghìn, có lúc hơn 10.000 người xem cùng lúc. Quầy hàng đông khách từ lúc mở đến khi hết lòng không phải vì chiêu trò, mà vì tính cách điềm đạm, ưu tiên giao tiếp trực tiếp với người mua hơn là trả lời bình luận. Sức lan tỏa online, cuối cùng, lại quay về tăng cường mối quan hệ offline – khách từ các tỉnh, cả người miền Nam ra Hà Nội du lịch cũng tìm đến tận nơi.
Bát cháo cà kho cá ở Huế: giữ lửa gần 40 năm cho một vị quê nhà
Ở Huế, bà Sa với quán cháo cà kho cá nhỏ trên đường Nguyễn Lộ Trạch là hình tượng đẹp của người bán hàng lâu năm gìn giữ ẩm thực truyền thống Việt. Không bảng hiệu lớn, chỉ một mái tôn nhỏ đủ chỗ cho nồi cháo gạo đỏ và nồi cá kho cay. Bà dùng loại gạo heo ran hoặc chiêm, ít xát để giữ lớp cám mỏng, cho cháo màu đỏ, thơm và béo. Hạt gạo được ninh đến nở bung, nhưng bà cố tránh khuấy quá tay để giữ nguyên hình dạng hạt – sự kỹ tính đó làm nên bản sắc. Cá kho là những con cá nhỏ, ướp nước mắm, muối, tiêu, đường, ớt rồi kho với mỡ heo, lửa nhỏ đến khi nước sánh và thịt cá săn lại. Mỗi sáng, bà mở hàng lúc 6 giờ, hỏi khách câu quen thuộc “Is the porridge good, dear?”, không phải kiểu bắt chuyện cầu kỳ, mà là cách đo xem mình có còn giữ đúng hương vị đã nuôi dưỡng cả khu phố gần 40 năm qua.
