Mở đầu cuộc cải tổ một tuyến rạch trung tâm
Cải tạo rạch Văn Thánh là dự án nạo vét, cải thiện môi trường và xây dựng hạ tầng dọc tuyến rạch dài khoảng 2,2 km ở khu vực trung tâm TP.HCM, nhằm giảm ô nhiễm và chỉnh trang đô thị. Sáng 9/11, thành phố khởi công gói thầu xây lắp đầu tiên, đánh dấu bước chuyển từ kế hoạch sang thi công trên thực địa. Đây là việc cần làm: một tuyến rạch giữa đô thị đông đúc không thể tiếp tục bị xem như phần khuất phía sau nhà cửa và đường sá. Dự án rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư hơn 8.555 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, với thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2025 đến 2030. Quy mô vốn lớn cho thấy tham vọng thay đổi đồng bộ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: kết quả phải được nhìn thấy trong chất lượng nước, khả năng thoát nước và không gian sống của cư dân.
Không chỉ nạo vét: xử lý nước thải và kết nối đô thị
Gói thầu đầu tiên trị giá khoảng 608 tỷ đồng, thi công đoạn hơn 400 m từ khu vực đường Võ Oanh đến gần cầu Văn Thánh 1; hệ thống thu gom nước thải được triển khai trên toàn tuyến. Các hạng mục gồm nạo vét lòng rạch sâu đến 3 m, xây kè, lắp đường thoát nước mưa và đường ống thu gom nước thải dẫn về hệ thống xử lý tập trung. Dự án còn bổ sung đường giao thông, vỉa hè, chiếu sáng, cây xanh và hào kỹ thuật. Đây là cách tiếp cận đúng hơn so với chỉ làm sạch lòng rạch: nếu nước thải vẫn đổ trực tiếp xuống kênh, ô nhiễm rạch TP.HCM sẽ tái diễn sau mỗi đợt nạo vét. Phần hạ tầng ven rạch cũng có ý nghĩa thiết thực, giúp kết nối giao thông và biến bờ nước thành không gian đô thị có thể sử dụng, thay vì một dải đất bị bỏ quên.
Hiệu quả phải đo bằng đời sống người dân
Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng giảm ô nhiễm, tăng khả năng thoát nước, góp phần chống ngập, cải thiện cảnh quan và nâng chất lượng sống. Những lợi ích ấy quan trọng hơn hình ảnh đẹp trên bản vẽ: người dân cần thấy đường đi thuận tiện hơn, môi trường bớt ô nhiễm và rủi ro ngập được giảm xuống. Tuy vậy, dự án tác động trực tiếp đến 1.077 trường hợp; trong đó 749 hộ dự kiến giải tỏa toàn phần và 328 hộ giải tỏa một phần. Vì thế, chỉnh trang đô thị chỉ có thể được xem là thành công nếu quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư bảo đảm quyền lợi, nơi ở mới phù hợp và việc chuyển đổi không đẩy người dân vào thế khó. Con số hơn 6.812 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng cho thấy đây không phải phần phụ, mà là một trụ cột của dự án.
Tiến độ là phép thử của cam kết
Gói xây lắp đầu tiên dự kiến hoàn thành năm 2028; sau đó, hai gói còn lại sẽ thi công phần tuyến tiếp theo, trong đó có cầu đi bộ và cầu Phú An mới rộng 19 m. Toàn bộ dự án cũng được dự kiến hoàn thành năm 2028. Thành phố đặt dự án trong nỗ lực rộng hơn nhằm di dời khoảng 40.000 hộ sống dọc 400 km kênh, rạch đến năm 2030, đồng thời cải thiện môi trường và chỉnh trang đô thị. Bởi vậy, tiến độ không chỉ là mốc hành chính: chậm trễ sẽ kéo dài bất tiện cho cư dân và trì hoãn lợi ích môi trường. Cải tạo rạch Văn Thánh có thể trở thành một bước ngoặt cho khu trung tâm, nhưng thước đo cuối cùng không phải số vốn đã giải ngân hay công trình đã khánh thành. Đó là dòng nước sạch hơn, khu vực ít ngập hơn và một cuộc sống đô thị tốt hơn cho người dân hai bên rạch.
