Hồ Tây bước vào cuộc “đại phẫu” 30.151 tỷ đồng: vì sao phải làm ngay?
Dự án cải tạo Hồ Tây là kế hoạch đầu tư hạ tầng đô thị quy mô lớn nhằm chỉnh trang 526 ha không gian hồ nước và khu vực ven hồ, tập trung xử lý ô nhiễm hồ nước, giảm ùn tắc giao thông ven hồ và tái thiết hệ thống không gian công cộng thành trung tâm văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo của Thủ đô. Đây không phải một dự án hạ tầng Hà Nội thông thường, mà là cuộc “đại phẫu” buộc phải diễn ra khi những vấn đề rác thải, nước đen, cá chết và ùn tắc quanh hồ đã lên đến mức không thể tiếp tục chấp nhận. Về mặt thủ tục, ngày 25-8, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định 4553/QĐ-UBND, chọn Công ty TNHH Thành phố Mặt Trời (Sun Group) làm nhà đầu tư dự án cải tạo Hồ Tây. Ngày 28/8/2026, lễ khởi công chính thức được tổ chức, đánh dấu bước chuyển từ quy hoạch trên giấy sang triển khai thực tế. Ít ngày sau, ngày 7/9/2026, UBND phường Tây Hồ mở hội nghị xin ý kiến cộng đồng về phương án tuyến, vị trí công trình và quy hoạch chi tiết 1/500, cho thấy chính quyền nhận ra đây là không gian công cộng nhạy cảm không thể quyết định một chiều. Điều quan trọng là phải thẳng thắn nhìn nhận: Hồ Tây đã xuống cấp cả về hạ tầng lẫn môi trường. Các tuyến Trích Sài, Nguyễn Đình Thi, Nhật Chiêu, Vệ Hồ, Quảng An, Quảng Bá… đều có mặt cắt hẹp, thường xuyên ùn tắc giờ cao điểm và cuối tuần, khi lượng người đổ về dạo hồ, ngắm cảnh tăng vọt. Đồng thời, mặt nước hồ – vốn từng là hệ sinh thái đô thị đa dạng – đang bị ô nhiễm ngày càng rõ, rác thải dạt vào bờ, nước chuyển màu đen, cá chết, mùi hôi tanh mỗi khi thời tiết thay đổi. Trong bối cảnh đó, không làm gì còn nguy hiểm hơn làm sai.
PPP-BT cho Hồ Tây: mô hình tài chính lớn, yêu cầu trách nhiệm lớn hơn
Điểm đáng chú ý nhất của dự án hạ tầng Hà Nội này là cách thành phố chọn mô hình đối tác công tư PPP với hợp đồng xây dựng – chuyển giao (BT), trao cho một nhà đầu tư tư nhân trách nhiệm thực hiện, sau đó chuyển giao lại cho Nhà nước. Vốn đầu tư sơ bộ khoảng 30.151 tỷ đồng cho thấy quy mô tài chính thuộc nhóm lớn nhất trong các dự án ven hồ hiện nay, đồng thời đặt ra câu hỏi: lợi ích công cộng sẽ được bảo vệ đến đâu khi nguồn lực tư nhân tham gia sâu vào không gian công cộng mang tính biểu tượng của Thủ đô? Theo quyết định phê duyệt, Công ty TNHH Thành phố Mặt Trời – thành viên Sun Group – là chủ đầu tư. Đây là một lựa chọn vừa hợp lý vừa nhạy cảm. Hợp lý vì một tập đoàn tư nhân có kinh nghiệm bất động sản, du lịch sẽ đủ năng lực triển khai chuỗi hạng mục phức tạp từ đường giao thông, bến thuyền, bãi đỗ xe ngầm đến không gian công cộng. Nhạy cảm vì khi đô thị hóa, thương mại hóa ven hồ diễn ra mà thiếu kiểm soát, nguy cơ “thương hiệu hóa” Hồ Tây, đẩy dần cư dân địa phương, biến không gian cộng đồng thành nơi tiêu dùng cao cấp, là điều không thể bỏ qua. Mô hình PPP-BT, nếu được giám sát chặt, có thể giúp thành phố chia sẻ gánh nặng ngân sách, đẩy nhanh tiến độ. Nhưng nếu coi đó là chiếc “chìa khóa vạn năng” rồi lỏng tay quản lý, Hà Nội dễ trả giá bằng chính bản sắc đô thị của mình. Câu hỏi không phải có nên dùng PPP-BT hay không, mà là dùng như thế nào để lợi ích Nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng hài hòa – đúng như yêu cầu mà lãnh đạo phường Tây Hồ đã nêu khi xin ý kiến người dân.
Giao thông ven hồ: cầu cạn, 13,5 km đường và bài toán kết nối thay vì phá vỡ
Trọng tâm dễ thấy nhất của cuộc cải tạo Hồ Tây lần này là tuyến đường giao thông cảnh quan ven hồ dài khoảng 13,5 km – “cung đường lãng mạn” bậc nhất Thủ đô, nay được yêu cầu phải gánh vác thêm nhiệm vụ giảm ùn tắc, tăng kết nối đô thị. Dự án đặt mục tiêu cải tạo, chỉnh trang hệ thống đường ven hồ Tây, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông, tăng kết nối và tạo lập không gian cảnh quan ven hồ. Đây là hướng đi hợp lý nếu công trình không phải đánh đổi bằng việc băm nát vỉa hè, thu hẹp vườn hoa, lấn sâu vào khu dân cư. Điểm đáng ghi nhận trong phương án hiện tại là cách “né” khu dân cư bằng giải pháp cầu cạn mở rộng về phía mặt hồ. Việc mở rộng đường được nghiên cứu để không lấn vào nhà dân, không phải giải phóng mặt bằng; thay vào đó cầu cạn vươn ra phía hồ, nhưng được thiết kế theo hướng không làm giảm diện tích mặt nước. Tuyến đi qua vườn hoa hiện hữu sẽ giữ tối đa cây xanh, phần mở rộng lệch về phía hồ để hạn chế ảnh hưởng cảnh quan. Một câu trích dẫn quan trọng ở đây là: “Trọng tâm của dự án là cải tạo, mở rộng tuyến đường ven hồ dài khoảng 13,5 km – đúng con đường mà người Hà Nội vẫn ví như ‘cung đường lãng mạn’ bậc nhất Thủ đô”. Tuy nhiên, những lo ngại là có cơ sở: cầu cạn và giao thông tăng có thể làm thay đổi hoàn toàn trải nghiệm đi bộ quanh hồ, tiếng động cơ lấn át tiếng gió, ánh đèn phương tiện che mờ sắc nước. Việc giữ nguyên mặt cắt hiện trạng các tuyến như đường Thanh Niên, phố Quảng Khánh, Lạc Long Quân – chỉ chỉnh trang vỉa hè, vườn hoa, công viên – là một bước đi đúng, thể hiện ý thức không “động” vào những trục giao thông đã tương đối ổn định về cảnh quan. Câu chuyện kết nối không nên đồng nghĩa với việc biến toàn bộ ven hồ thành đại lộ.
Ô nhiễm hồ nước và không gian công cộng: Hồ Tây có thể thành đô thị đáng sống hay chỉ là điểm đến du lịch?
Bài toán ô nhiễm hồ nước được đặt đúng vị trí khi phương án kỹ thuật bổ sung hệ thống thu gom, ngăn rác thải dưới lòng hồ ngay dưới các đoạn cầu cạn – một cách đối diện thẳng với hiện trạng rác thải dạt vào bờ, nước đen, cá chết bốc mùi hôi tanh. Nhưng cần nói rõ: xử lý ô nhiễm không chỉ là đặt vài tuyến ống ngăn rác. Nếu không kiểm soát nguồn xả thải từ nhà hàng, khách sạn, khu dân cư, thì mọi hạ tầng mới cũng sẽ nhanh chóng thành “bình mới rượu cũ”. Ở chiều tích cực, dự án hình thành hệ thống quảng trường, sàn ngắm cảnh, cầu cảnh quan, bến thuyền, công viên, vườn hoa ven hồ, tạo thêm không gian cộng đồng, vui chơi, giải trí và tham quan cho người dân, du khách. Hai quảng trường nổi tại khu Văn Cao và bến Kim Ngưu, các bến thuyền phục vụ du lịch đường thủy, sàn ngắm cảnh, bãi đỗ xe ngầm và công viên hoa tôn vinh nghề ướp trà sen, giống sen trăm cánh làng Quảng An… là những hạng mục có thể đưa Hồ Tây tiến gần hơn hình ảnh “đô thị đáng sống” chứ không chỉ là “điểm check-in”. Quan trọng hơn, khu vực hồ Thủy Sứ đang được khôi phục để phát triển lại vùng sen Tây Hồ, hứa hẹn thành điểm nhấn cảnh quan mới cho bán đảo Quảng An. Cùng với việc bảo tồn các điểm văn hóa – tín ngưỡng như chùa Trấn Quốc, chùa Võng Thị, phủ Tây Hồ – không gian công cộng ven hồ sẽ mang cả tầng nghĩa sinh thái, lịch sử và văn hóa, thay vì chỉ là dãy quán cà phê nhìn ra mặt nước. Câu hỏi còn lại: ai sẽ có tiếng nói quyết định trong việc vận hành những không gian này – cộng đồng địa phương hay các nhà khai thác dịch vụ?
Kết luận: một lời giải tham vọng cho giao thông, môi trường và bản sắc Hồ Tây
Nhìn tổng thể, dự án cải tạo Hồ Tây là một lời giải tham vọng: cùng lúc xử lý giao thông ven hồ, ô nhiễm hồ nước và chất lượng không gian công cộng. Thông qua việc đồng bộ hóa hạ tầng giao thông, không gian công cộng, cảnh quan và các công trình dịch vụ, dự án được kỳ vọng tạo diện mạo mới cho khu vực, vừa bảo tồn các giá trị vốn có, vừa mở ra không gian phát triển mới. Theo kế hoạch, giai đoạn một tập trung tại Quảng An dự kiến hoàn thành quý III/2027, các hạng mục còn lại đến quý IV/2028 và toàn bộ dự án về đích năm 2030. Hồ Tây có thể trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo bền vững nếu ba điều kiện được đáp ứng: minh bạch trong mô hình đối tác công tư PPP-BT; lắng nghe thực chất tiếng nói cộng đồng cư dân; và đặt lợi ích môi trường, không gian công cộng lên trên lợi ích khai thác thương mại ngắn hạn. Nếu làm được, người Hà Nội sẽ có thêm một không gian công cộng xứng tầm cho một Thủ đô hướng tới “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”. Nếu không, cuộc đại phẫu 30.151 tỷ đồng sẽ chỉ là một vết sẹo nữa trên cơ thể đô thị vốn đã mang quá nhiều vết thương.
