Làn sóng khu công nghiệp Việt Nam: từ mở rộng đất đai đến tái cấu trúc kinh tế
Làn sóng mở rộng khu công nghiệp Việt Nam là quá trình các địa phương quy hoạch và đầu tư những quần thể sản xuất tập trung, có hạ tầng đồng bộ, nhằm thu hút vốn FDI, dịch chuyển cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, đồng thời tạo dư địa cho các ngành công nghệ cao và công nghiệp xanh phát triển bền vững trong dài hạn. Bốn dự án mới tại Lào Cai, Bắc Ninh, Hưng Yên và một thành phố trực thuộc Trung ương trẻ đang cho thấy bước ngoặt: khu công nghiệp không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà là công cụ tái cấu trúc kinh tế địa phương. Tổng vốn đầu tư hơn 9.400 tỷ đồng ở các dự án này phản ánh quyết tâm biến quỹ đất thành giá trị gia tăng, việc làm và năng lực cạnh tranh mới. Vấn đề không còn là “có thêm khu công nghiệp”, mà là chúng sẽ định hình lại chất lượng tăng trưởng như thế nào.
Trấn Yên (Lào Cai): cửa ngõ công nghiệp vùng Tây Bắc với 10.000 việc làm
Khu công nghiệp Trấn Yên giai đoạn I tại phường Âu Lâu có diện tích 254,6ha, tổng vốn đầu tư trên 2.184 tỷ đồng. Dự án nằm trên hành lang kinh tế kết nối Tây Bắc với Hà Nội, Hải Phòng và cửa khẩu Lào Cai, gần nút giao IC12 cao tốc Nội Bài - Lào Cai và ga Yên Bái, tạo lợi thế logistics rõ rệt cho các nhà sản xuất. Đây là kiểu khu công nghiệp Việt Nam mới: hạ tầng điện, nước, xử lý nước thải được thiết kế bài bản ngay từ đầu, thay vì “chạy theo” sau khi nhà máy mọc lên. Theo chính quyền địa phương, sau khi hoàn thành, Trấn Yên được kỳ vọng thu hút nhiều nhà đầu tư thứ cấp trong và ngoài nước, tạo việc làm cho khoảng 10.000 lao động, nâng cao thu nhập và đời sống người dân. Câu hỏi đặt ra là địa phương có kịp hoàn thành giải phóng mặt bằng còn lại từ nay đến hết năm 2026 như kế hoạch, để không bỏ lỡ làn sóng FDI đang dịch chuyển.
Song Mai - Nghĩa Trung (Bắc Ninh): tham vọng trung tâm công nghiệp hiện đại
Tại thành phố trực thuộc Trung ương trẻ nhất cả nước, khu công nghiệp Song Mai - Nghĩa Trung đang trở thành biểu tượng cho mục tiêu đưa Bắc Ninh lên tầm trung tâm công nghiệp hiện đại. Dự án có quy mô 197,1ha, tổng mức đầu tư 2.806 tỷ đồng, do Công ty Cổ phần đầu tư hạ tầng Khu công nghiệp Hà Nội - Bắc Giang làm chủ đầu tư. Đáng chú ý, cấu trúc vốn có sự góp mặt của Fuji Bắc Giang và Đô thị Kang Long, cho thấy sự tham gia của các nhà phát triển bất động sản công nghiệp giàu kinh nghiệm. Kể từ khi khởi công tháng 8/2025, đến tháng 9/2026 dự án đã hoàn thành giải phóng mặt bằng và toàn bộ hạ tầng kỹ thuật đối với 50ha giai đoạn 1. Theo thông tin tại lễ khởi công, khi đi vào hoạt động, dự án sẽ tạo ra hàng chục nghìn việc làm cho người lao động, đóng góp lớn cho ngân sách và hỗ trợ mục tiêu đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm công nghiệp hiện đại của khu vực. Đây là bước đi rõ ràng trong chiến lược tạo việc làm Bắc Ninh gắn với phát triển kinh tế địa phương.
Tuy vậy, dự án cũng phơi bày điểm nghẽn quen thuộc của nhiều khu công nghiệp Việt Nam: giải phóng mặt bằng và thủ tục đất đai. Một số hộ dân chưa đồng thuận phương án bồi thường, tiếp tục xây dựng, cơi nới, trồng cây sau thông báo thu hồi đất. Việc chưa cấp xong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 50ha đã hoàn thành hạ tầng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút nhà đầu tư thứ cấp, đồng nghĩa làm chậm dòng vốn FDI và cơ hội việc làm. Điều đáng chú ý là lãnh đạo địa phương không chỉ thúc tiến độ, mà còn yêu cầu phát triển theo hướng sinh thái, tuần hoàn, tối ưu hóa tài nguyên và năng lượng. Trong giai đoạn tiếp theo, chủ đầu tư được đề nghị khuyến khích doanh nghiệp sinh thái, công nghệ cao và tận dụng tối đa năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời áp mái. Nếu thực hiện được, Song Mai - Nghĩa Trung có thể trở thành một dự án công nghiệp xanh kiểu mẫu, thay vì chỉ là khu đất công nghiệp truyền thống.
Green One (Hưng Yên): thử nghiệm mô hình khu công nghiệp công nghệ cao, xanh và thông minh
Hưng Yên đang chọn một hướng đi khác: xây khu công nghiệp không chỉ để lấp đầy nhà xưởng, mà để đón các ngành công nghệ cao. Ngày 16/10, Công ty cổ phần Viglacera Hưng Yên khởi công dự án Khu công nghiệp số 01, tên thương mại Green One, tại xã Yên Mỹ và Xuân Trúc. Dự án có tổng diện tích quy hoạch 258,82ha, trong đó giai đoạn 1 rộng 216,17ha với tổng vốn đầu tư 2.325,68 tỷ đồng. Theo quy hoạch, Green One được định hướng trở thành khu công nghiệp công nghệ cao đầu tiên tại Hưng Yên, với tối thiểu 30% diện tích đất công nghiệp dành cho dự án công nghệ cao, công nghệ thông tin, R&D, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các lĩnh vực ưu tiên gồm bán dẫn, điện – điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị tự động hóa và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao. Đây là bước chuyển quan trọng: thay vì cạnh tranh bằng giá thuê rẻ, Hưng Yên đang cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng và hệ sinh thái công nghệ.
Điểm đáng bàn là Green One được thiết kế như một dự án công nghiệp xanh ngay từ khâu quy hoạch. Giai đoạn 1 bố trí khoảng 30,47ha cây xanh và mặt nước, tương đương 14,09% diện tích, cùng dải cây xanh cách ly rộng tối thiểu 10m bao quanh khu công nghiệp. Hệ thống xử lý nước thải tập trung có công suất thiết kế 4.000m³/ngày đêm, kết hợp công nghệ hóa lý và sinh học, kèm hồ sự cố dung tích 4.000m³ và hệ thống thu gom nước. Theo dự kiến của chủ đầu tư, khi lấp đầy, khu công nghiệp có thể tạo việc làm cho khoảng 15.000 lao động, góp phần phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững hơn. Tuy nhiên, các hạng mục môi trường vẫn đang trong giai đoạn triển khai, chưa có kết quả vận hành thực tế để đánh giá hiệu quả. Green One vì thế vừa là cơ hội, vừa là phép thử: liệu mô hình khu công nghiệp công nghệ cao, xanh và thông minh có trở thành chuẩn mới cho các dự án công nghiệp xanh trong tương lai.
Từ quỹ đất đến chất lượng tăng trưởng: cơ hội và điều kiện để không lỡ nhịp FDI
Nhìn tổng thể, bốn dự án với tổng vốn đầu tư hơn 9.400 tỷ đồng không chỉ mở rộng thêm vài trăm hecta đất công nghiệp; chúng đang đặt lại câu hỏi về cách Việt Nam dùng khu công nghiệp để thu hút vốn FDI và phát triển kinh tế địa phương. Trấn Yên hướng tới 10.000 việc làm, Song Mai - Nghĩa Trung kỳ vọng hàng chục nghìn việc làm và vị thế trung tâm công nghiệp hiện đại, Green One đặt mục tiêu khoảng 15.000 lao động. Những con số này cho thấy khu công nghiệp đã trở thành công cụ chính sách việc làm và tăng trưởng. Nhưng để làn sóng khu công nghiệp Việt Nam thực sự biến đổi bộ mặt công nghiệp, ba điều kiện phải đi cùng: giải phóng mặt bằng minh bạch và nhanh, hạ tầng xanh – thông minh được xây đúng như thiết kế, và chiến lược thu hút nhà đầu tư thứ cấp gắn với công nghệ cao thay vì chỉ sản xuất gia công. Nếu không, các dự án sẽ dừng lại ở mức “đất đã san, hạ tầng đã có”, còn giá trị gia tăng và chất lượng tăng trưởng vẫn là câu chuyện bỏ ngỏ.
