Từ làng chài nhỏ đến không gian tích hợp nhiều ngành
Cát Hải là hòn đảo rộng 40 km2 ở Hải Phòng, trước kia chủ yếu là vài làng chài nhỏ, nay đang nhanh chóng biến đổi thành một trung tâm tích hợp sản xuất ô tô, cảng nước sâu – logistics và du lịch cáp treo, được định hình bởi nhiều dự án hạ tầng Việt Nam quy mô lớn và những công trình kỷ lục quốc gia lẫn thế giới. Sự chuyển đổi này không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà là lựa chọn chiến lược: biến một khu vực ven biển từng bị xem là vùng trũng phát triển thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới kinh tế phía Bắc. Hòn đảo nằm giữa đất liền và Cát Bà, nên việc đầu tư bài bản để kết nối, gom hàng và dẫn dòng khách du lịch là cách tận dụng tối đa vị trí địa lý vốn bị bỏ quên. Cát Hải, theo đó, trở thành minh chứng sinh động cho cách tư duy không gian phát triển mới: không còn tách rời công nghiệp nặng, logistics và du lịch, mà đặt tất cả trong một hệ sinh thái chung.
Cầu vượt biển Cát Hải: bước ngoặt hạ tầng và thời gian di chuyển
Trục hạ tầng đầu tiên mở khóa tiềm năng Cát Hải là tuyến ô tô Tân Vũ – Lạch Huyện, dài 15,6 km, nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng với khu vực cảng Lạch Huyện, được đưa vào sử dụng từ tháng 9/2017. Trên tuyến, cầu Đình Vũ – Cát Hải dài khoảng 5,4 km hiện là cầu vượt biển dài nhất Việt Nam, trở thành biểu tượng cho năng lực làm những công trình cầu vượt biển Cát Hải quy mô lớn. Trước khi có cầu, mọi hoạt động ra đảo phụ thuộc vào phà; nay thời gian di chuyển từ đất liền rút ngắn gần một giờ, hàng hóa, máy móc và nguyên vật liệu có thể đi thẳng bằng đường bộ. Đây không chỉ là chuyện tiện lợi cho cư dân, mà là bước ngoặt định hướng lại bản đồ đầu tư: khi đảo không còn bị cô lập, những dự án hàng nghìn đến chục nghìn tỷ đồng mới dám “đặt cược” lên một hòn đảo nhỏ. Nói cách khác, cầu vượt biển đã biến khoảng cách địa lý thành lợi thế logistics, thay vì rào cản như trước đây.
Cảng nước sâu miền Bắc và cú hích logistics cho Cát Hải
Ngay sau khi cầu vượt biển Cát Hải thông xe, cảng quốc tế Lạch Huyện ở phía Đông đảo bắt đầu đi vào khai thác, trở thành khu bến cảng nước sâu lớn nhất miền Bắc, tiếp nhận tàu container trọng tải lớn và nối hàng hóa miền Bắc với các tuyến vận tải biển quốc tế. Hai bến đầu hoạt động đã nhanh chóng được mở rộng: đến tháng 5/2025, bốn bến số 3-6 với tổng vốn gần 15.900 tỷ đồng nâng tổng số lên sáu bến, trong đó bến 3-4 dài 750 m đón tàu đến 14.000 TEU, bến 5-6 dài 900 m đón tàu tới 18.000 TEU. Sáu bến hoạt động đồng bộ cho phép một số tuyến kết nối trực tiếp châu Âu, châu Mỹ, Đông Bắc Á, giảm phụ thuộc trung chuyển qua cảng nước ngoài. Việc tiếp tục chuẩn bị khởi công bến 7-8 và chủ trương xây thêm bến 9-12 đến năm 2035, cho thấy Cát Hải được định vị là “cửa ngõ biển” dài hạn của miền Bắc. Về bản chất, cảng nước sâu miền Bắc này đang kéo chuỗi giá trị logistics về sát các nhà máy, biến Cát Hải thành nơi hội tụ dòng hàng toàn vùng.
Nhà máy ô tô Cát Hải và thách thức chuyển dịch sang xe điện
Sự trỗi dậy của Cát Hải không thể tách khỏi tổ hợp sản xuất ô tô và xe máy điện VinFast tại Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, một nhà máy ô tô Cát Hải mang tính hình tượng cho tham vọng công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam. Nhà máy được khánh thành sau 21 tháng thi công vào tháng 6/2019, với khoảng 1.200 robot, xưởng thân vỏ tự động hóa 98% và xưởng động cơ đạt khoảng 90% – một bước nhảy lớn về trình độ sản xuất. Trong hai năm 2020-2021, doanh nghiệp nộp gần 5.000 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách thành phố, cho thấy tác động ngân sách trực tiếp. Tuy nhiên, việc dừng xe xăng cuối 2022 để chuyển hoàn toàn sang xe điện lại tạo một “đường gấp” chính sách: thuế tiêu thụ đặc biệt giảm vì ô tô điện chạy pin được áp mức thấp hơn, khiến nguồn thu ngân sách suy giảm. Quyết định chuyển đổi vẫn mang tính chiến lược dài hạn, nhưng nó buộc Hải Phòng và Cát Hải phải nghĩ khác về cách phân bổ ngân sách, bù đắp cho sự thay đổi cấu trúc thu từ một ngành mũi nhọn.
Cáp treo cao nhất thế giới và hướng đi du lịch Cát Hải – Cát Bà
Bên cạnh công nghiệp và cảng biển, Cát Hải còn được đặt cược như một cửa ngõ du lịch mới thông qua tuyến cáp treo Cát Hải – Phù Long do Sun Group đầu tư, dài gần 4 km, chính thức khai thác từ tháng 6/2020, nối đảo Cát Hải với khu vực Phù Long trên đảo Cát Bà. Tuyến có 60 cabin, công suất khoảng 4.500 khách mỗi giờ, thời gian di chuyển chỉ 10-15 phút. Điểm nhấn là trụ cáp cao 214,8 m, được Guinness xác nhận là trụ cáp treo cao nhất thế giới, đưa Cát Hải vào bản đồ những công trình kỷ lục toàn cầu. Dù vậy, ga Phù Long cách trung tâm Cát Bà khoảng 20 km, du khách vẫn phải đi bộ qua tuyến 356 xuyên đảo – tuyến đường có tổng vốn đầu tư hơn 1.800 tỷ đồng và cơ bản hoàn thành từ năm 2021. Điều này cho thấy bài toán du lịch Cát Hải – Cát Bà chưa khép kín: hạ tầng đã ấn tượng, nhưng cần thêm bước liên kết cuối cùng để biến kỷ lục cáp treo cao nhất thế giới thành trải nghiệm liền mạch chứ không chỉ là điểm chụp hình.
